200 χρόνια!

 1821 - 2021

Α´ Κυριακή των Νηστειών (Κυριακή της Ορθοδοξίας)

Προσκλητήριο κριτικής εγρήγορσης της θεολογικής σκέψης

Η καθιέρωση της πρώτης Κυριακής της περιόδου της Μεγάλης Τεσσαρακοστής ως ημέρας της Ορθοδοξίας ανάγεται στα μέσα του θ΄ μ.Χ. αιώνα. Συγκεκριμένα, ήταν 11 Μαρτίου του 843 μ.Χ., όταν σύνοδος στην Κωνσταντινούπολη, που συγκλήθηκε με πρωτοβουλία της αυτοκράτειρας Θεοδώρας, έθετε τέρμα σε μια έριδα που συγκλόνισε για περισσότερο από έναν αιώνα την Εκκλησία· την έριδα που έμεινε γνωστή στην Ιστορία με το όνομα “Εικονομαχία”. Η επόμενη, μετά τη σύνοδο, Κυριακή ήταν η πρώτη της περιόδου των νηστειών, και ο λαός επανέφερε σε πομπή τις εικόνες στις εκκλησίες. Με αφορμή το γεγονός αυτό η Εκκλησία θυμάται όλους τους αγώνες και τις θυσίες που απαιτήθηκαν, για να διαμορφωθεί και να εδραιωθεί αυτό που σήμερα δηλώνεται με τον όρο “Ορθοδοξία”. Αγώνες μακροχρόνιοι, που ξεκινούν, όπως αναφέρει το αποστολικό ανάγνωσμα της ημέρας (Εβρ 11:24-26,32-40), από τα βάθη των αιώνων, με τους ήρωες της Παλαιάς Διαθήκης, και θυσίες που κόστισαν πόνο, δάκρυα, αλλά και ποταμούς αίματος, καθώς η αντιπαράθεση ήταν ολομέτωπη και απέναντι σε δυνάμεις πανίσχυρες. Η σύμπτωση όμως της γιορτής με την περίοδο της νηστείας προσδίδει σ’ αυτήν και ένα άλλο νόημα και χαρακτήρα, εκτός από τον πανηγυρικό. Δεν είναι μέρα μόνο για πανηγυρισμούς αλλά και για περισυλλογή και αυτοκριτική.

Μιλτιάδης Κωνσταντίνου

Ο ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ

 

Η αναστήλωση των εικόνων που εορτάζεται αύριο ως Κυριακή της Ορθοδοξίας είναι η νίκη του ρεαλισμού έναντι της αφηρημένης ανεικονικότητας, η νίκη του συγκεκριμένου έναντι του αόριστου και γενικού, η νίκη του πραγματικού έναντι του ιδιωτικού φαντασιακού.

Ο τρόπος που κατανόησε την εικόνα η Εκκλησία και αιτιολόγησε τον εξεικονισμό του Χριστού, αλλά και κάθε άλλου προσώπου και πράγματος, οδήγησε σε έναν εικονιστικό ρεαλισμό.

Η εικόνα πρωτίστως δεν είναι όργανο έκφρασης ιδεών, σκέψεων, συναισθημάτων και εντυπώσεων του καλλιτέχνη αλλά ένα γεγονός που συνδέεται με ένα υπαρκτό και πραγματικό πρόσωπο ή πράγμα, το οποίο ως τέτοιο είναι έμμορφο και υπάρχει πάντα με αυτή την συγκεκριμένη μορφή.

Η υποστατική μορφή, η εξωτερική  όψη κάθε υπαρκτού, εικονίζει το πρόσωπο, το δείχνει χωρίς να περιγράφει την φύση του ή την υπόστασή του (το σύνολο δηλαδή των ιδιωμάτων του που το διακρίνουν ανάμεσα σε άλλα ομοειδή πρόσωπα ή πράγματα).

Ο εικονισμός συνεπώς για την Ανατολική Εκκλησία μετά την εικονομαχία απέκτησε ιδιαίτερη βαρύτητα.

Εικονίζω σημαίνει καταρχάς  πιστοποιώ την πραγματικότητα του εικονιζομένου. Η εικόνα είναι συνώνυμο του πραγματικού γιαυτό και στην καθ᾽ ημάς Ανατολή το επίθετο εικονικός ποτέ δεν σήμαινε το ψευδές και φανταστικό αλλά το πραγματικό.

Η τεχνητή βέβαια εικόνα, το εικόνισμα κατά τον άγιο Φώτιο, ως σύνθετο γεγονός αποτελούμενο από την υποστατική μορφή του εικονιζομένου και το εικαστικό στοιχείο (μορφολογία), έχει και άλλες λειτουργίες εξίσου σημαντικές και πολύτιμες αλλά δεν είναι, θαρρώ η ώρα να χαθούμε στην ομορφιά  της περιουσίας παραμερίζοντας αυτό που εορτάζουμε αύριο, το θαύμα της ουσίας,  το γεγονός δηλαδή πως ο άνθρωπος μπορεί να εικονίζει τον Θεό, όχι ως Θεό αλλά παρουσιάζοντας αυτό που εθεάθη στην ιστορία,  την μοναδική μορφή που ανέλαβε ο Λόγος με την ενανθρώπισή Του, το πρόσωπο του Ιησού της Ναζαρέτ, και να πιστοποιούμε με τον τρόπο αυτό την πραγματικότητα της Ενσάρκωσης και της σωτηρίας του ανθρώπου.

Γιώργος Κόρδης

Ιησούς Χριστός, Αυγοτέμπερα σε ξύλο, 156χ83εκ. 2010.

Για ποιο λόγο να κάνουμε νηστεία...

Λένε όμως, “για ποιο λόγο να κάνουμε νηστεία, αφού εσύ δεν το βλέπεις; Και γιατί να ταλαιπωρούμαστε, αφού εσύ σ’ αυτό δε δίνεις προσοχή;”»  Κι ο Κύριος απαντάει: «Εσείς τη μέρα που νηστεύετε παλεύετε για τα συμφέροντά σας, και βασανίζετε όλους αυτούς που σας δουλεύουν. Νηστεύετε και ταυτόχρονα μαλώνετε και φιλονικείτε, χτυπάτε ο ένας τον άλλο με γροθιές. Μ’ αυτό τον τρόπο που νηστεύετε, δεν πρόκειται να εισακουστεί η προσευχή σας. Η νηστεία, όπως εγώ τη θέλω, δεν είναι να κακουχείστε για μια μέρα, και το κεφάλι κάτω να το σκύβετε, καθώς το βούρλο, με ρούχα πένθιμα να κάθεστε στη στάχτη. Νηστεία το λέτε εσείς αυτό, μέρα αρεστή σ’ εμένα, τον Κύριο; Η νηστεία που θέλω εγώ είν’ ετούτη: Να σπάτε των αδικημένων τα δεσμά, να λύνετε τα φορτία που τους βαραίνουν, τους καταπιεσμένους ν’ απελευθερώνετε και να συντρίβετε κάθε ζυγό. Νηστεία είναι με τον πεινασμένο το ψωμί σας να μοιράζεστε, τον άστεγο να φέρνετε στο σπίτι, αν κάποιον βλέπετε γυμνόν με ρούχα να τον ντύνετε και τη βοήθεια στο συνάνθρωπό σας να μην την αρνιέστε. Θα με φωνάζετε κι εγώ θα σας αποκρίνομαι· βοήθεια θα γυρεύετε και θα σας απαντώ, “εδώ είμ’ εγώ”. »Πάψτε τους συνανθρώπους σας να τους καταπιέζετε, να φοβερίζετε με απειλητικές χειρονομίες, λόγια να λέτε για τους άλλους πονηρά. Μοιράστε με τον πεινασμένο το ψωμί σας και δώστε ανακούφιση στον καταπιεσμένο. Τότε μες στο σκοτάδι θα λάμψει το φως σας, και το σκοτάδι σας θα γίνει σαν του μεσημεριού το φως.

ΗΣΑΪΑΣ 58:3-7, 9-10 TGV

Οι άγιοι...

Οι άγιοι δεν υπήρξαν κατά φύση αναμάρτητοι, αλλά άνθρωποι με βαθιά συναίσθηση της αμαρτωλότητάς τους [...] σε αυτή ακριβώς τη βαθιά συναίσθηση της αμαρτωλότητας έγκειται η αγιότητά τους. Στη ρωγμή της αγίας ανεπάρκειας, που ως μέγιστο  χάρισμα ανοίγει το δρόμο της μετάνοιας και της μεταστροφής. Επιτρέπει με άλλα λόγια την έξοδο από τη βεβαιότητα και την ασφάλεια μιας ζωής συμπαγούς και αδιαπέραστης...

Χρυσόστομος Σταμούλης

Καλύτερα...

 

Οι χαρταετοί

Όλοι, θαρρώ, καρτερούν. Όλοι καρτερούν κάτι. Ξενιτεμένους αιώνιων ερώτων, ένα μπάρκο λύτρωση απ τη ναυτία της στεργιάς, τη μετάνοια των βέβαιων περιμένουν οι άγγελοι, τους  χαρταετούς να χορτάσουν οι ουρανοί καθαρή λευτεριά προσμένουν τα ισόβια δέντρα.

Όλοι κάτι καρτερούν από μια Σαρακοστή, από ένα φως που αχνοφέγγει σε ένα μἐλλον απροσδιόριστο και για τούτο μάλλον γοητευτικό.

Γιώργος Κόρδης