Άλλο είναι η θρησκεία κι άλλο η πίστη...

Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι άλλο είναι η θρησκεία κι άλλο η πίστη. Η θρησκεία ζητάει θαύματα για να επιβεβαιωθεί. Αλλιώς, δεν υφίσταται. Η πίστη, όμως, κάνει τα θαύματα. Είναι εντελώς διαφορετικό. Οι θρησκευόμενοι ζητούν από τον θεό να τους φροντίσει, να τους κάνει ρουσφέτια. Κι αν αυτὰ δεν συμβούν, τον ακυρώνουν. Θυμώνουν. Δεν θα τον «ξαναψηφίσουν».

Η πίστη είναι η δυνατότητα να διακρίνεις

και αυτά που δεν είναι επιφανειακώς ορατά. Τη διακρίνει η έμπνευση. Εμπνέεται από το υπερβατικό και εμπνέει με τις υπερβάσεις την καθημερινότητα. Αυτοί που πιστεύουν είναι όσοι έχουν τη σιγουριά πως μπορούν να μεταβάλουν, να ανατρέψουν τα γεγονότα, γιατί διαθέτουν άλλα κριτήρια για το τι αξίζει στη ζωή. Επομένως, δεν ζητούν την εξασφάλιση της ατομικότητάς τους.

Η θρησκεία είναι δημιούργημα των ανθρώπων για να διαχειριστούν τον φόβο του θανάτου. Μέσα στις αγωνίες και τις ανασφάλειες της καθημερινότητας, μπροστά στην υπαρξιακή αβεβαιότητα και τον φόβο του επικείμενου θανάτου, οι άνθρωποι αναζητούν ένα αποκούμπι, έναν τρόπο να αντέξουν τη δύσκολη πραγματικότητα κι αυτό γίνεται μέσα από τη θρησκεία. Γι' αυτό οι λαοί δημιουργούν θρησκείες που αντικατοπτρίζουν τα δικά τους χαρακτηριστικά.

Οι θρησκείες των Βίκινγκς και των αρχαίων γερμανικών φυλών ήταν γεμάτες βία. Οι θεοί των Αζτέκων στο Μεξικό ζητούσαν ανθρωποθυσίες και σκληρές τελετουργίες, γιατί πίσω από όλα αυτά ενεργούσε η ανάγκη επιβολής εξουσίας και ελέγχου. Οι Ινδιάνοι της Αμερικής, που ζούσαν σε απόλυτη επαφή με τη φύση, λάτρευαν τοτέμ με ζώα, ενώ οι αρχαίοι Έλληνες είχαν θεούς με έρωτες, πάθη και διονυσιακές υπερβολές, θεούς που αντανακλούσαν τον ίδιο τον άνθρωπο, με όλες του τις αδυναμίες. Οι άνθρωποι καταφεύγουν στη θρησκεία όχι μόνο για να τους στηρίζει, αλλά και για να τους κρατά μέσα σε ένα ηθικό πλαίσιο.

Οι θρησκείες διαμόρφωσαν την ηθική, θέτοντας τους κανόνες που επέτρεπαν την κοινωνική συνύπαρξη. Όπου το Ισλάμ είναι κυρίαρχη θρησκεία, υπάρχει βία και όχι μόνο στη μορφή που τη βλέπουμε εμείς, δηλαδή ως βία απέναντι στους «απίστους». Η βία είναι θεσμοθετημένη στην ίδια την καθημερινότητα: ο κλέφτης τιμωρείται με ακρωτηριασμό, ο μοιχός με λιθοβολισμό και, βέβαια, η γυναίκα υφίσταται σκληρή καταπίεση. Είναι η βία που έχει ενσωματωθεί στην κοινωνική δομή και συνδέεται με τις αρχαϊκές αντιλήψεις που διαμόρφωσαν αυτές τις θρησκείες.

Υπάρχουν και θρησκείες χωρίς θεό. Ο κομμουνισμός, για παράδειγμα. Υπήρχε ανώτερο και κατώτερο ιερατείο, η νομενκλατούρα. Υπήρχε η «Αγία Γραφή», που ήταν το Κεφάλαιο του Μαρξ. Υπήρχε ο «πατριάρχης» Λένιν. Υπήρχαν οι τελετουργίες, οι γιορτές, η επέτειος της επανάστασης, η Πρωτομαγιά. Όπως και στον καπιταλισμό, υπάρχει η θρησκεία της «αγοράς». Εκεί τα «ιερά» κείμενα είναι τα περιοδικά και τα sites που καθορίζουν τη μόδα και την κατανάλωση.

--------------------▪︎------------▪︎------------------

Δημήτρης Καραγιάννης,

Το αίνιγμα της ανθρώπινης ύπαρξης.