"Δεν παραγγείλαμε!"

Μια μαρτυρία:

«Χτύπησε τὸ τηλέφωνο καὶ ζήτησαν ἀπ’ τὸ ἀεροδρόμιο τοῦ Ἁκτίου τὸν Δεσπότη Πρεβέζης Μελέτιο, Μεγάλη Πέμπτη 28 Ἁπριλίου, μεσημέρι, τοῦ ἔτους 1994. Ἤθελαν νὰ τὸν ἐνημερώσουν

ὅτι προτίθενται νὰ φέρουν τό… ἅγιο φῶς καὶ στὴν Μητρόπολη Πρεβέζης! Ὁ μακαρίτης ὁ γέροντας ἔβαλε τὶς μουστάκες του στὸ στόμα (ὅπως ἔκανε ὅταν ἐκνευριζόταν) καὶ εἶπε ἀπότομα στὸν τηλεφωνοῦντα: "Δὲν παραγγείλαμε!". Ὅταν ὁ ἄλλος πῆγε νὰ ἀρθρώσει ἐπεξηγηματικὲς ἀντιρρήσεις, ὁ Δεσπότης συνέχισε: "Δὲν χρειαζόμαστε, σᾶς εἶπα!… 'Φτιάχνουν' δικό τους οἱ παπάδες σὲ κάθε ἐνορία!"».

Αυτό, το 1994, ήδη δηλαδή πριν από τριανταδύο χρόνια. Εδώ λοιπόν θα κάνω μια επισήμανση για την σημερινή ατμόσφαιρα γύρω από την απαράδεκτη (πρώτα απ' όλα: απαράδεκτη από πλευράς της ίδιας της χριστιανικής πίστης) υπόθεση του "αγίου φωτός":

Μαίνονται τοποθετήσεις κάθε λογής και ουσιαστικά έγιναν ηχηρές οι κουβέντες που είχε αρχίσει να παίρνει χαμπάρι ο δημόσιος χώρο το 2019 (με το βιβλίο του Δημήτρη Αλικάκου, "Λύτρωση: περί του Αγίου Φωτός"). Η σημερινή ατμόσφαιρα τρέφει από ένα χτικιό στα σπλάχνα καθενός από τους δύο χώρους: και του εκκλησιαστικού οργανισμού, και της αντιθρησκευτικής σκέψης:

1) Η εκκλησιαστική ηγεσία δεν λέει ξεκάθαρα ότι για τον εορτασμό της Ανάστασης σε κάθε εκκλησία οι λαμπάδες της Ανάστασης ανάβουν κανονικότατα και παραδοσιακότατα από το καντήλι της αγίας τράπεζας (το οποίο πάντα ανάβει με σπίρτα ή αναπτήρα), για να συμβολίσει την νίκη την οποία κομίζει η Ανάσταση του Χριστού επί του σκότους. Η εκκλησιαστική ηγεσία δεν κόβει έμπρακτα και ρητά την διαβρωτική της εκκλησιαστικής συνείδησης πρακτική του εισαγομένου "αγίου φωτός" που συνοδεύεται από τον συνειρμό περί... ορθόδοξου Feng-Shui το οποίο αναδίδει θετική ενέργεια και vibes σωτηρίας. Τα μισόλογα δεν λείπουν: οι ευφυείς εκ των κληρικών υποδέχονται μεν το "άγιο φως", αλλά ταυτοχρόνως δηλώνουν ότι δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά κλπ κλπ. Κι έτσι, η μαγική θρησκευτικότητα (η μολυσματική στρέβλωση της εκκλησιαστικότητας) σαρώνει, αλλά ταυτόχρονα στήνεται και το άλλοθι ότι το σωστό έχει λεχθεί. Όμως... Σε περιπτώσεις θολούρας, ένα πράγμα χρειάζεται: ανεμιστήρας που θα διώξει την θολούρα (κι όχι να κρατάς την θολούρα, με βούρκο και λιβάδι ταυτόχρονα μέσα της, κι όπου πέσει ο καθένας...).

2) Διάφορα ρεύματα αντιθρησκευτικής σκέψης, από την άλλη, διαπρέπουν σε άλλη αθλιότητα: Αποσιωπούν (πράγμα πρόστυχο) ή αγνοούν (πράγμα ασύγγνωστης αγραμματοσύνης όσων καμώνονται τα "δημόσια πρόσωπα" ή τους λόγιους) ότι φωνές του θεολογικού και του εκκλησιαστικού χώρου παλεύουν εδώ και δεκαετίες εναντίον της μαγικής θρησκευτικότητας. Τα εν λόγω αντιθρησκευτικά σκουξίματα αποσιωπούν την θεμελιώδη διάκριση μεταξύ μαγείας και χριστιανικής πίστης. Δεν χρειάζεται να είσαι πιστός για να κάνεις νηφάλια αυτή την διάκριση! Χρειάζεται μόνο να είσαι έντιμος και (αφού θέλεις να μιλάς δημόσια) στοιχειωδώς διαβασμένος. Έτσι, το κυρίαρχο στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, είναι ένα πραγματικό πάρτι, με περφόρμερ την θολούρα και ντι-τζέι τον αναλφαβητισμό. Οι αντιθρησκευτικοί τζιχαντιστές από τη μια και οι θρησκόληπτοι σαμάνοι από την άλλη, χρειάζονται τρελά οι μεν τους δε - κι ας εμφανίζονται να πλακώνονται στο ξύλο!

Το απόσπασμα με το οποίο ξεκίνησα την ανάρτηση είναι από το κείμενο «Η αλογόμυγα», του π. Θεοδόσιου Μαρτζούχου, πρωτογραμμένο το 2018 και αναδημοσιευμένο στην "Σύναξη" το 2023, στο πρώτο από τα δύο τεύχη του αφιερώματός μας στην "Μαγική Εκκλησιαστικότητα" (αρ. 167 και 168).

Καλή Μεγαλοβδομάδα να 'χουμε, και Καλή Α ν ά σ τ α σ η !

Θ.Ν.Π. / 3-4-2026

Θέλων ο Χριστός...

Η εξουσία πάνω στον άλλο, δηλαδή πάνω στον ασθενέστερο, δεν μπορεί να χα­ρακτηρίζει όσους θέλουν να είναι μαθητές του Χριστού, για τον απλούστατο λόγο ότι κάτι τέτοιο τους εξομοιώνει με τα έθνη, τους κάνει ειδωλολάτρες. Οι χριστιανοί που κατεξουσιάζουν και κατακυριεύουν των άλλων δεν δια­πράττουν απλώς μια αμαρτία, αλλά γίνονται ειδωλολάτρες, ὁμοιοῦνται τοῖς ἔθνεσι, θύουν στο είδωλο της εξουσίας, αρνούνται τελικά τον Χριστό, που ήρθε ακριβώς για να καταργήσει τα είδωλα. Γιατί όμως το κατεξουσιάζειν είναι ειδωλολατρία; Η απάντηση βρίσκεται στο ότι συνιστά αυτό το οποίο ο Μάξιμος ο Ομολογητής ονομάζει άγνοια, που είναι η άγνοια του αληθινού Θεού, η άγνοια δηλαδή του Θεού ως Θεού της κενώσεως, της αυτοπαραιτήσεως, πάει να πει, από τη δύναμη της επιβολής. Η δυνάστευση των ασθενέστερων σημαίνει, με άλλα λόγια, άρνηση της ενσάρκωσης και του σταυρικού θανάτου του Χριστού.

Την Κυριακή των Βαΐων το πρωί η Εκκλησία εορτάζει τη δεσποτική εορτή της εισόδου του Χριστού στα Ιεροσόλυμα ως βασιλέως, πραέος καί σώζοντος καί ἐπιβεβηκότος ἐπί πῶλον ὄνου, ναι, αλλά πάντως βασιλέως, ενώ από το βράδυ, που αρχίζει η Μεγάλη Εβδομάδα, θα παρακολουθήσουμε την αντίστροφη πορεία της εξόδου του Χριστού από τη βασιλική ιδιότητα, την προϊούσα πορεία απέκδυσης ή απόκρυψης της βασιλικής δυνάμεως, πορεία που θα κορυφωθεί πάνω στον Σταυρό, επί του οποίου θέλων ο Χριστός ανήλθε. Ο Χριστός, διδάσκοντας λοιπόν προ του Πάθους τούς μαθητές του τά τελεώτατα φρονεῖν, τους δίνει ως υπογραμμό τον εαυτό του, που θέλων υπάρχει πτωχός, που διακόνησε αντί να διακονηθεί. Η πορεία επομένως όσων θέλουν να ακολουθήσουν τα χνάρια του πρέπει να είναι πορεία παραίτησης από την εξουσιαστική επιθυμία, πορεία διακονίας, πτωχεύσεως και κενώσεως. Το κριτήριο της πνευματικής προόδου των ανθρώπων, όπως το ορίζει η χριστιανική διδασκαλία, είναι ένα και μόνο: ο βαθμός παραίτησης από τη θέληση για δύναμη, παραίτηση που αποτελεί άλλωστε και την προϋπόθεση για το ενέργημα της αγάπης.

Σταύρος Ζουμπουλάκης,

Ανθοδέσμη για τη Μεγάλη Εβδομάδα.

Άρτος Ζωής

Δεν είν’ η ελευθερία...

Σκληρή η μνήμη και βαριά -αίμα, χαμός και βάσανα- δεν είν’ η ελευθερία φτερά για να πετάς, είναι βουνό να το σηκώσεις.

Χρήστος Μποκόρος

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου...

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, όταν προσεγγίζεται μέσα από την αυστηρή λιτότητα των ευαγγελικών κειμένων, αποκαλύπτεται ως μυστήριο ασύλληπτης πυκνότητας. Η αφήγηση δεν επιδιώκει να ικανοποιήσει την ανθρώπινη περιέργεια, ούτε να εξαντλήσει το γεγονός με περιγραφικές λεπτομέρειες. Αντιθέτως, αφήνει το μυστήριο να σταθεί με τη γυμνή του δύναμη: ο λόγος του αγγέλου, η ταραχή της Παρθένου, η απορία της, η βεβαίωση ότι «Πνεῦμα Ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ», και τέλος η άκρα συγκατάθεσή της, το «Ἰδού ἡ δούλη Κυρίου».

Εδώ δεν έχουμε απλώς μια ανακοίνωση μέλλοντος γεγονότος. Έχουμε τη στιγμή κατά την οποία η ιστορία του ανθρώπου παύει να είναι κλειστή μέσα στον θάνατο και γίνεται δεκτική της θείας εισόδου. Ο Ευαγγελισμός, έτσι, δεν είναι μόνο αρχή της κυήσεως του Χριστού, αλλά αρχή της νέας κτίσεως, η στιγμή κατά την οποία η ανθρώπινη φύση, στο πρόσωπο της Παρθένου, παύει να αντιστέκεται και γίνεται χώρα του Αχωρήτου.

Αυτή ακριβώς η ευαγγελική λιτότητα είναι και η μεγάλη θεολογική της αλήθεια. Το μυστήριο δεν προσφέρεται στη διάθεση της φαντασίας, αλλά ζητεί υπακοή, σιγή και εσωτερική καθαρότητα.

Το Ευαγγέλιο δεν επιθυμεί να μας δείξει πώς ακριβώς φαίνεται το άρρητο, αλλά να μας φέρει στο σημείο όπου το άρρητο γίνεται δεκτό. Γι’ αυτό και ο λόγος του είναι τόσο μετρημένος.

Η αλήθεια της ενανθρωπήσεως δεν χρειάζεται αφηγηματική αφθονία. Χρειάζεται μόνο τον χώρο της πίστεως. Εκεί όπου ο άνθρωπος θα ζητούσε περισσότερες εικόνες, περισσότερες εξηγήσεις, περισσότερα συναισθηματικά στηρίγματα, η Γραφή απαντά με μια σχεδόν ασκητική οικονομία λόγου, επειδή το αληθινό μυστήριο δεν παραδίδεται στην περιγραφική κατοχή, αλλά στην εκκλησιαστική εμπειρία.

Όταν όμως το ίδιο γεγονός περνά στην απόκρυφη παράδοση, βλέπει κανείς να ενεργείται μία ουσιώδης μετατόπιση. Όχι στο περιεχόμενο του μυστηρίου, αλλά στον τρόπο με τον οποίο το πλησιάζει η θρησκευτική συνείδηση. Η απόκρυφη αφήγηση γεννιέται από μια σχεδόν αναπόφευκτη επιθυμία: να πληρωθούν τα κενά, να φωτιστούν οι σιωπές, να επεκταθεί η ιερή σκηνή, να αποκτήσει το γεγονός προοίμιο, περιβάλλον, δραματουργία, αισθητή μορφή. Εκεί που το κανονικό Ευαγγέλιο αρκείται στο απολύτως αναγκαίο για τη σωτηρία, το απόκρυφο κείμενο επιθυμεί να δώσει μορφή στο πλεόνασμα της ευσεβείας. Θέλει να γνωρίσει τη ζωή της Παρθένου πριν από τον Ευαγγελισμό, να την τοποθετήσει σε ναό, σε αφιέρωση, σε προετοιμασία, σε αγγελική συναναστροφή. Θέλει να επεκτείνει το μυστήριο προς τα πίσω, σαν να μην αρκεί η στιγμή της θείας επισκέψεως, αν δεν προηγηθεί μια ολόκληρη ιερή ιστορία που να την δικαιώνει αφηγηματικά.

Έτσι, ο Ευαγγελισμός από γεγονός καθαρής σωτηριολογικής αποκαλύψεως γίνεται, στα απόκρυφα, και γεγονός ιερής δραματοποίησης. Ο άγγελος δεν αρκεί πλέον να φέρει τον λόγο. Περιβάλλεται από δόξα, από μυσταγωγικά στοιχεία, από παραδόξως λειτουργικές χειρονομίες, από εικόνες που θέλουν να αποδώσουν αισθητά το άρρητο. Η Παρθένος δεν είναι μόνο η Κεχαριτωμένη που ακούει και αποκρίνεται, αλλά και η προκαθαρμένη, η εκλεκτή από βρέφους, η τρεφομένη υπό αγγέλου, η προορισμένη από μακράς οικονομίας.

Εδώ ακριβώς αποκαλύπτεται μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη: επειδή το μυστήριο της ενανθρωπήσεως είναι τόσο μεγάλο, η ανθρώπινη ψυχή δυσκολεύεται να μείνει ενώπιον της λιτότητας του Ευαγγελίου και επιζητεί να το περιβάλει με αφηγηματική δόξα, με εικόνες, με θαυμαστά σημεία, με περισσότερη αισθητή ύλη.

Αυτό το πέρασμα έχει, βεβαίως, και ένα αληθινό πνευματικό ενδιαφέρον. Δείχνει ότι η ευσέβεια της Εκκλησίας δεν άντεξε να παραμείνει αδιάφορη μπροστά στη σιωπή των κανονικών κειμένων. Η καρδιά των πιστών θέλησε να επεκτείνει με αγάπη αυτό που η θεία σοφία είχε αφήσει λιτό.

Και όμως, εδώ βρίσκεται και το όριο. Γιατί όσο η αφήγηση πληθαίνει, τόσο υπάρχει ο κίνδυνος το μυστήριο να μεταβληθεί από τόπο προσκύνησης σε τόπο ευσεβούς περιέργειας. Η υπερπλήρωση μπορεί να εκφράζει πόθο, μπορεί να τρέφει τη λαϊκή ευσέβεια, μπορεί να εμπνέει την υμνογραφία και την τέχνη, αλλά δεν έχει την ίδια θεολογική αυστηρότητα με το ευαγγελικό κείμενο. Το Ευαγγέλιο σώζει με την αφαίρεσή του. Το απόκρυφο συγκινεί με την προσθήκη του. Το πρώτο μας διδάσκει την αλήθεια του γεγονότος. Το δεύτερο μας φανερώνει κυρίως την αδημονία του ανθρώπου μπροστά σε αυτή την αλήθεια.

Γι’ αυτό, ενόψει της αυριανής εορτής, ίσως το ουσιώδες δεν είναι να αναζητήσουμε όλο και περισσότερες λεπτομέρειες γύρω από το γεγονός, αλλά να μαθητεύσουμε πνευματικά στην ίδια τη μορφή με την οποία η Εκκλησία μάς το παραδίδει.

Ο Ευαγγελισμός δεν είναι ένα θρησκευτικό επεισόδιο της ιερής ιστορίας.

Είναι η άκρα ταπείνωση του Θεού και η άκρα καθαρότητα της ανθρώπινης συγκατάθεσης.

Είναι η στιγμή κατά την οποία ο ουρανός δεν συντρίβει τη γη, αλλά την παρακαλεί.

Η σωτηρία ζητείται. Και η ανθρωπότητα, στο πρόσωπο μιας Παρθένου, απαντά ελεύθερα. Αυτό είναι το ασύλληπτο βάθος του μυστηρίου: ότι η σάρκωση του Λόγου δεν αρχίζει όχι με θόρυβο, αλλά με εκείνη τη λεπτή και φοβερή σιωπή μέσα στην οποία μια κόρη της Ναζαρέτ γίνεται η πύλη της σωτηρίας του κόσμου.

Έτσι, όταν ο Ευαγγελισμός μένει στην ευαγγελική του λιτότητα, φανερώνεται ως καθαρό γεγονός θείας αλήθειας. Όταν περνά στην απόκρυφη αφηγηματική υπερπλήρωση, αποκαλύπτεται και ως αντικείμενο ιερού πόθου, ως μυστήριο που ο άνθρωπος δεν παύει να περιβάλλει με λόγο, εικόνα και συγκίνηση.

Το πρώτο μας διδάσκει πώς ενεργεί ο Θεός.

Το δεύτερο μαρτυρεί πώς νοσταλγεί ο άνθρωπος αυτό που ο Θεός ενεργεί.

Αλλά η τελική αλήθεια ανήκει στη σιωπηλή δύναμη του Ευαγγελίου: εκεί όπου ο λόγος λιγοστεύει, όχι επειδή το μυστήριο είναι μικρό, αλλά επειδή είναι άπειρο.

Μάνος Λαμπράκης 

Επειδή ο Θεός είναι...

“Είσαι επειδή ο Θεός είναι· αν το λησμονήσεις αυτό, καταδικάζεις τον εαυτό σου σε ένα είδος σκιώδους ύπαρξης. Έχει ειπωθεί για τον πεπτωκότα αρχάγγελο ότι είναι εφευρετικός αλλά πολύ ανόητος. […]

Θα έχετε σίγουρα δει καμιά φορά κάποια γάτα να παραμονεύει ένα πουλί, να φαίνεται πολύ πονηρή και να κινείται προσεκτικά και αθόρυβα, ενώ το πουλί κάθεται στο κλαδί και την παρακολουθεί· και τη στιγμή που η γάτα εφορμά, το πουλί απλώς πετά μακριά. Μερικές φορές, το να βλέπεις τον άρχοντα του σκότους σαν μια κάπως κουτή γάτα που παραμονεύει ένα πουλί –έχοντας το εφόδιο της πονηριάς και της επινοητικότητας αλλά αποτυγχάνοντας παταγωδώς να έχει μια ορθή αντίληψη της πραγματικότητας– ίσως αποβεί χρήσιμη εικόνα για να κρατάς τον διάβολο στη θέση του.”

ΕΚΕΙ ΠΟΥ ΣΤΕΚΕΙ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ 

ΤΑ ΠΑΘΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΜΑΚΑΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

Rowan Williams

Το να είμαστε στην αλήθεια του Χριστού...

Το να είμαστε στην αλήθεια του Χριστού, να ανήκουμε στο βασίλειό Του, σημαίνει να είμαστε σε μια πορεία θέασης του κόσμου στην ολότητά του, θέασης του κόσμου με τα μάτια του Θεού. Αυτή η πορεία δεν έχει τέλος, κρίνει ωστόσο και μορφοποιεί αυτό που κάνουμε την κάθε ημέρα, αυτό που θα μας ανοίξει τα μάτια ώστε να διακρί­νουμε φευγαλέες αναλαμπές της πλήρους εικόνας, αναλαμπές που μας διαβεβαιώνουν πως δεν ζού­με απλώς μια φαντασίωση.

Στο μυθιστόρημα του Τόμας Κένελι με τίτλο, Three Cheers for the Paraclete, που σχολιάζει με μαύρο χιούμορ τη ζωή των Καθολικών στην Αυστραλία των αρχών της δεκαετίας του '60, ο σκεπτικιστής ιερέας Μέητλαντ πρέπει να μετάσχει σε μια επιτροπή που ανακρίνει μια νεαρή μοναχή με την κατηγορία της αίρεσης. Είναι ξεκάθαρο πως αυτή η μοναχή γνωρίζει τον Θεό πολύ καλύτερα από τους ανακριτές της, συντηρητικούς και φιλελεύθε­ρους. Καθώς ο Μέητλαντ τη συνοδεύει έξω, νιώθει απεγνωσμένα την ανάγκη να της θέσει ένα απλό και ασυγχώρητο ερώτημα.

«Αδελφή Μαρτίνα», τη φώναξε ο Μέητλαντ απ' την πόρτα, «άκου, δεν έχω χρόνο για εθιμοτυπίες. Έχεις...» –κόμπιασε νευριασμένος με την αδυναμία του να βρει τις λέξεις, και εν τέλει τα λόγια του βγήκαν αδέξια– «...έχεις δει τον Θεό;».

... Αυτή χαμογέλασε. «Εάν σου απαντούσα ναι, πάτερ, θα είχες κάθε λόγο να με αποκαλέσεις ψεύτρα και διόλου δεν θα μπορούσα να σε μεμφθώ γι' αυτό.... Τι θα περίμενες να σου απαντήσω, πάτερ; Μήπως ότι βλέπεις τον Θεό όπως βλέπεις τον υπάλληλο μιας δημόσιας υπηρεσίας, σε συγκεκριμένη ώρα και μέρα; Σαν να έχεις κλείσει κάποιο ραντεβού;».

... Ο Κοστέλλο έβηξε καλώντας τον μέσα. Η μοναχή ξαφνικά πήρε την απόφαση της. «Κρίνω εκ του αποτε­λέσματος», είπε. «Τίποτε δεν είναι ίδιο μετά. Τα πάντα έχουν μια ιδιαίτερη... λάμψη. Βλέπεις... πώς να το πω... βλέπεις την ύπαρξη να λάμπει στο καθετί». Ανα­σήκωσε τους ώμους της, «Λόγια, πάλι λόγια!», είπε, και φάνηκε πολύ λυπημένη.

Rowan Williams

Κάθε άνοιξη κρύβει ένα μυστικό θεολογικό σκάνδαλο...

Το Σαββατοκύριακο στάθηκα έξω και κοίταξα προσεκτικά όσα, από συνήθεια, προσπερνούμε. Οι αμυγδαλιές είχαν ήδη ανοίξει το λευκό και ρόδινο τραύμα τους μέσα στον αέρα, οι μαργαρίτες είχαν αρχίσει να πιάνουν χαμηλά το χώμα σαν μικρές ήσυχες επιμονές, οι ελιές έδειχναν εκείνη τη λεπτή, σχεδόν αθέατη μεταβολή που προαναγγέλλει άνθιση, οι νεραντζιές ετοίμαζαν το σώμα τους για άρωμα, τα αγριόχορτα ανέβαιναν από τις σχισμές με την ακατανίκητη ευγένεια εκείνων που δεν ζητούν άδεια από κανέναν. Και τότε μου έκανε εντύπωση όχι απλώς ότι η ζωή συνεχίζεται, αλλά ότι συνεχίζεται με έναν τρόπο σχεδόν σκανδαλώδη, σαν να μην αναγνωρίζει ως κέντρο του κόσμου ούτε τον θόρυβο των ειδήσεων, ούτε τη φρίκη των πολέμων, ούτε την αλαζονεία όσων εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η Ιστορία γράφεται μόνο με χάρτες, όπλα και χρήμα.

Υπάρχει κάτι βαθιά ανατρεπτικό σε αυτή την αδιαφορία της φύσης απέναντι στη δική μας υστερία. Όχι επειδή ο πόνος του κόσμου είναι μικρός, αλλά επειδή η ζωή δεν παραδίδει την τελευταία της λέξη στον θάνατο. Ενώ οι άνθρωποι επιμένουν να δοκιμάζουν ξανά και ξανά τη δύναμή τους πάνω σε ερείπια, ένα δέντρο επιμένει να βγάζει άνθος, ένα χορτάρι να σπρώχνει το χώμα, ένα πουλί να ξυπνάει το πρωί χωρίς να έχει συμβουλευτεί καμία γεωπολιτική ανάλυση.

Κι αυτό δεν είναι αθωότητα.

Είναι μάθημα.

Είναι μια ταπείνωση που ο σύγχρονος άνθρωπος δεν αντέχει: ότι ο κόσμος δεν περιμένει τις αποφάσεις του για να υπάρξει, ότι η δημιουργία δεν σταματά μπροστά στη δική του παράνοια, ότι ίσως η πιο μεγάλη ήττα της εξουσίας είναι πως, ακόμη και την ώρα που σκοτώνει, δεν κατορθώνει να γίνει δημιουργός ούτε ενός φύλλου.

Κοιτάζοντας αυτές τις πρόωρες ανθοφορίες, σκέφτηκα πως ίσως κάθε άνοιξη κρύβει ένα μυστικό θεολογικό σκάνδαλο. Όχι με την έννοια μιας εύκολης παρηγοριάς, αλλά σαν υπενθύμιση ότι η ζωή έχει πάντοτε έναν τρόπο να επιστρέφει εκεί όπου ο άνθρωπος έχει ήδη αποφασίσει την καταστροφή. Σαν να υπάρχει μέσα στην ύλη μια μνήμη ανάστασης που δεν ζητάει την έγκρισή μας. Και ίσως αυτό να μας κρίνει περισσότερο απ’ όσο μας παρηγορεί: το ότι ο κόσμος συνεχίζει να ανθίζει, ενώ εμείς συνεχίζουμε να παράγουμε λόγους, μηχανισμούς, συστήματα, για να δικαιολογούμε το αδικαιολόγητο.

Η αμυγδαλιά δεν επιχειρηματολογεί. Η μαργαρίτα δεν αναλύει.

Η ελιά δεν φωνάζει.

Κι όμως, όλες μαζί αρθρώνουν μια αλήθεια πιο σοβαρή από τα περισσότερα δημόσια λόγια: ότι η ζωή δεν είναι ιδιοκτησία μας, αλλά δώρο που διαρκώς μας ξεπερνά.

Γι’ αυτό και αυτές τις μέρες νιώθω πως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν ο κόσμος έγινε πιο βίαιος, αλλά αν εμείς χάσαμε οριστικά την ικανότητα να γονατίζουμε εσωτερικά μπροστά σε ό,τι ανθίζει. Αν έχουμε πάψει να καταλαβαίνουμε ότι το πρώτο πολιτικό, το πρώτο ηθικό, το πρώτο σχεδόν πνευματικό γεγονός είναι να βλέπεις μια ελιά να ετοιμάζεται για καρπό και να ντρέπεσαι για την αγριότητα του είδους σου.

Κι όμως, εκεί, ακριβώς μέσα σε αυτή τη ντροπή, αρχίζει να γεννιέται η ελπίδα.

Όχι η αισιόδοξη ανοησία των συνθημάτων, αλλά η δύσκολη ελπίδα ότι, όσο υπάρχουν ακόμη αμυγδαλιές που βιάζονται να ανθίσουν, μαργαρίτες που επιμένουν χαμηλά, δέντρα που βγάζουν ξανά φύλλα χωρίς να ρωτήσουν κανέναν, τίποτε δεν έχει παραδοθεί ολόκληρο στην καταστροφή. Μα τίποτε!

Μάνος Λαμπράκης