Κι η μορφή του αγίου μας Νεκταρίου...

Όσα να λέμε για τον άγιο, δεν τελειώνουνε. Κι ο καθένας μας έχει μια ιστορία να πει. Ένα θαύμα. Μια παρέμβαση. Μια παρηγοριά. Ό, τι άλλο. Οι άγιοι, όπως λέει ο ίδιος ο άγιος Νεκτάριος στο βιβλίο του «Περί των αγίων του Θεού», τι είναι; Διασώζουν τους χαρακτήρες του Χριστού. Είναι Χριστοί και Θεοί κατά Χάριν. Είναι ο Χριστός εν έτερα μορφή. Κι η μορφή του αγίου μας Νεκταρίου ήταν φοβερή. Κι απ' αυτήν ακόμα τη ζωή. Τα μάτια του ακτινοβολούσαν αγάπη και αθωότητα και Χάρη. Όποιος ήταν δυσκολεμένος και τον κοίταζε, ημέρωνε. Αν ήταν κακός, αλλά καλοπροαίρετος, εγινόταν καλός.Κι αν ήταν αμετανόητος, έπαιρνε τα μάτια του και έφευγε...

Κι ο άγιος τι είναι σε τελευταία ανάλυση; Ένα πρόσχημα, για να επισκέπτεται ο Θεός τον κόσμο Του «εν ελέει και οικτιρμοίς», που λέει η ευχή του «Σώσον ο Θεός τον λαόν σου.» Ένα πρόσχημα, για να δίνει την αγάπη Του.

Αρχιμανδρίτης Ανανίας Κουστένης,

Λόγοι για τον Άγιο Νεκτάριο (τόμος Δ’).

Εορτάζομεν σήμερον και τον ωραιότατον και χαριέστατον Αρχάγγελον Γαβριήλ...

Μαζί δε με τον Αρχάγγελον Μιχαήλ εορτάζομεν σήμερον και τον ωραιότατον και χαριέστατον Αρχάγγελον Γαβριήλ (5). Διατί και αυτός πολλάς ευεργεσίας εποίησεν εις το ανθρώπινον γένος, τόσον εν τη Παλαιά, όσον και εν τη Νέα Διαθήκη. Εν μεν γαρ τη προφητεία του Δανιήλ φέρεται αυτολεξεί το όνομά του, όταν εξήγησεν εις τον Δανιήλ την όρασιν, οπού είδε περί των βασιλέων Μήδων και Περσών και Ελλήνων. «Γαβριήλ, γάρ φησι, συνέτισον εκείνον (τον Δανιήλ δηλ.) την όρασιν» (Δαν. η’, 16). Και πάλιν ο αυτός Γαβριήλ εφανέρωσεν εις τον αυτόν Δανιήλ, ότι μετά εβδομήκοντα εβδομάδας χρόνων, ήγουν μετά τετρακοσίους εννενήντα επτά χρόνους, έχει να έλθη ο Χριστός. «Και ιδού, φησίν, ανήρ Γαβριήλ, ον είδον εν τη οράσει εν τη αρχή πετόμενος, και ήψατό μου ωσεί ώραν θυσίας εσπερινής, και συνέτισέ με», και τα εξής (Δαν. θ’, 21). Αυτός είναι οπού ευηγγέλισε και την γυναίκα του Μανωέ, ότι έχει να γεννήση τον Σαμψών. Αυτός είναι οπού ευηγγέλισε τον Ιωακείμ και την Άνναν, ότι μέλλουν να γεννήσουν την κυρίαν και Δέσποιναν Θεοτόκον.

Εν δε τη Νέα Διαθήκη, αυτός είναι οπού ευηγγέλισε τον Ζαχαρίαν, εστώς εκ δεξιών επί του θυσιαστηρίου του θυμιάματος, ότι έχει να γεννήση τον μέγαν Ιωάννην τον Πρόδρομον. Αυτός έτρεφε και την Αειπάρθενον Μαριάμ δώδεκα χρόνους μέσα εις τα Άγια των Αγίων με τροφήν ουράνιον. Αυτός δη αυτός, και ποίος αμφιβάλλει, ευηγγέλισε την αυτήν Θεοτόκον, ότι μέλλει να γεννήση εκ Πνεύματος Αγίου τον Υιόν και Λόγον του Θεού. Αυτός εφάνη εις το όραμα του Ιωσήφ, ως θέλουσι πολλοί, και είπεν εις αυτόν να μη φοβηθή, αλλά να παραλάβη Μαριάμ την γυναίκα του, επειδή το εν αυτή γεννηθέν εκ Πνεύματός εστιν Αγίου. Αυτός εφάνη και εις τους ποιμένας και ευηγγέλισεν αυτούς, ότι ετέχθη ο Σωτήρ του κόσμου Χριστός. Και αυτός εν οράματι είπεν εις τον Ιωσήφ να πάρη το Παιδίον και την Μητέρα αυτού και να φύγη εις Αίγυπτον. Και πάλιν αυτός ο ίδιος είπεν αυτώ να επιστρέψη εις την γην Ισραήλ. Πολλοί δε των ιερών διδασκάλων και ασματογράφων γνωματεύουσιν, ότι ο θείος Γαβριήλ ήτον ο λευχειμονών εκείνος Άγγελος, όστις κατελθών από τον Ουρανόν, απεκύλισε τον λίθον από της θύρας του μνημείου του ζωοδότου Ιησού, και εκάθητο επάνω αυτού. Και αυτός ήτον ο ευαγγελίσας τας Μυροφόρους περί της αναστάσεως του Κυρίου. Και δια να ειπούμεν καθολικώς, ο θειότατος Γαβριήλ υπηρέτησεν εις το Μυστήριον της ενσάρκου οικονομίας του Θεού Λόγου απ’ αρχής έως τέλους. Δια τούτο και η Εκκλησία του Χριστού παρέλαβε να συνεορτάζη αυτόν μαζί με τον Αρχάγγελον Μιχαήλ, και να επικαλήται την παρ’ αυτού χάριν και βοήθειαν...

άγιος Νικόδημος αγιορείτης

Ο ΔΙ’ ΑΓΓΕΛΩΝ ΛΑΛΗΘΕΙΣ ΛΟΓΟΣ

«Εἰ γὰρ ὁ δι' ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ἔνδικον μισθαποδοσίαν, πῶς ἡμεῖς ἐκφευξόμεθα τηλικαύτης ἀμελήσαντες σωτηρίας;» (Εβρ. 2,2-3)

«Αν ο λόγος που κηρύχτηκε άλλοτε μέσω αγγέλων επιβεβαιώθηκε και όσοι τον παρέβησαν ή δεν υπάκουσαν σ’ αυτόν, δέχτηκαν την τιμωρία που τους έπρεπε, πώς εμείς θα ξεφύγουμε αν δεν δώσουμε την προσοχή που ταιριάζει σε μια τόσο σπουδαία σωτηρία;»

Ο απόστολος Παύλος, γράφοντας στους χριστιανούς που πριν ακολουθούσαν τον Ιουδαϊσμό, τους υπενθυμίζει ότι ο λόγος του Θεού που μεταφέρθηκε διά των εμφανίσεων των αγγέλων στην Παλαιά Διαθήκη, ακόμη και στο όρος Σινά, όταν ο Μωυσής κατέβηκε τόσο με τις πέτρινες πλάκες των Δέκα Εντολών, όσο και με τις διατάξεις του νόμου που ρύθμισαν τη ζωή των Ιουδαίων, επιβεβαιώθηκε. Τους υπενθυμίζει ακόμη ότι κάθε παράβαση του λόγου του Θεού που είναι νέος, όπως και κάθε ανυπακοή, έλαβε τιμωρία, και τους καλεί να μην αγνοήσουν τι περιμένει όταν άνθρωπο όταν δεν δώσει προσοχή στην σπουδαιότητα της πρόσκλησης για σωτηρία, όπως αυτή αποκαλύφθηκε στον κόσμο διά του Ιησού Χριστού.

Ποιος είναι ο λόγος που μεταφέρουν στον κόσμο μας οι άγγελοι, τα λειτουργικά εκείνα πνεύματα που ο Θεός εποίησε πριν τον κόσμο και τον άνθρωπο, για να μετέχουν κι άλλες υπάρξεις στη δόξα και στην αγάπη Του;

Τα περιστατικά της Παλαιάς Διαθήκης μιλούν γι’ αυτόν. Είναι οι Δέκα Εντολές, τις οποίες ο Χριστός δεν κατήργησε, αλλά τις ενέταξε στην προοπτική της αγάπης και της συγχώρησης, χωρίς να τις διαγράψει από τη ζωή μας. Είναι η παρουσία των Αγγέλων σε διάφορες περιστάσεις της ζωής των επιφανών προσώπων της Παλαιάς Διαθήκης. Οι τρεις άγγελοι που εμφανίζονται στον Αβραάμ και του αναγγέλλουν τη γέννηση του Ισαάκ και την εκπλήρωση των υποσχέσεων του Θεού. Αυτοί που σώζουν τον Λωτ και την οικογένειά του από την καταστροφή των Σοδόμων και των Γομόρρων. Ο άγγελος που παλεύει με τον Ιακώβ στην κλίμακα, στη σκάλα που φτάνει στον Θεό. Ο άγγελος που ζητά από τον Μωυσή να βγάλει τα παπούτσια του μπροστά στη φλεγόμενη και μη καιόμενη βάτο στο Σινά. Ο άγγελος που βλέπει ο Ιησούς του Ναυή λίγο πριν την άλωση της Ιεριχούς και τον ενισχύει. Ο άγγελος που παροτρύνει τον Γεδεών να πολεμήσει με τους Μαδιανίτες, κάνοντας τον πόκο, το μαλλί των προβάτων «ένδροσο», βρεγμένο, και την άλλη μέρα στεγνό. Ο άγγελος που δίνει τροφή και νερό στον προφήτη Ηλία, όταν ήταν απελπισμένος από τους διωγμούς του βασιλιά Αχαάβ και κουρασμένος , λίγο πριν φτάσει στο όρος Χωρήβ. Ο αρχάγγελος Ραφαήλ που συνοδεύει τον νεαρό Τωβία στο ταξίδι του, τονν βοηθά να παντρευτεί την Σάρρα, κόρη του Ραγουήλ, θεραπεύει την τύφλωση του πατέρα του Τωβίτ και τους συνιστά να δοξάζουν, να ευχαριστούν και να τιμούν τον Θεό και να φανερώνουν τα θαυμαστά έργα Του σε εκείνους, να κάνουν πάντα το καλό και να συνδυάζουν την προσευχή με νηστεία, ελεημοσύνες και τήρηση του θείου νόμου. Να είναι τίμιοι και να μην αμελούν ποτέ την ελεημοσύνη. Ο άγγελος που κατεβαίνει στην κάμινο της Βαβυλώνος και δροσίζει τους Τρεις Παίδες, τον Ανανία, τον Αζαρία και τον Μισαήλ, ώστε να μην τους αγγίξει η φωτιά.

Αυτές οι εμφανίσεις των Αγγέλων μας δείχνουν ότι η αποστολή τους είναι να φανερώνουν το θέλημα του Θεού και να μας καλούν να δοξάζουμε τον Κύριο, να πιστεύουμε και να μην χάνουμε την ελπίδα της σωτηρίας μας. Και γι’ αυτό η παραβίαση του λόγου των Αγγέλων είναι σημάδι άρνησης της σχέσης με τον Θεό και αυτοθέωσής μας. Ο δρόμος της αυτοθέωσης είναι ο δρόμος του πνευματικού θανάτου. Και αυτή είναι η τιμωρία των ανθρώπων που αρνούνται την υπακοή στον αγγελικό λόγο, στην αποστολή δηλαδή των ουράνιων πνευμάτων από τον Θεό, ώστε να μπορέσουμε να έχουμε επίγνωση τι Εκείνος μας ζητά. Και όπως οι Άγγελοι παραμένουν οι συνεργάτες και οι συνοδοιπόροι του Θεού, έτσι κι εμείς καλούμαστε να κάνουμε πράξη τον λόγο τους που είναι λόγος σωτηρίας.

Τη σωτηρία την έχουμε αφήσει στην άκρη στη ζωή μας σήμερα. Σωτηρία σημαίνει σώμα και ψυχή να βρούμε τον Θεό, να αγιάσουμε, να αγαπήσουμε και να δοξάσουμε Εκείνον και με τους συνανθρώπους μας ας βρούμε την χαρά των Αγγέλων που βιώνουν όντας δίπλα στον Θεό και σε κοινωνία φωτός μαζί Του. Ας μην αμελούμε λοιπόν τη σωτηρία μας και ας πορευόμαστε εν τη Εκκλησία μετά των Αγγέλων και πάντων των αγίων και ο Κύριος θα μας ενισχύει.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Απολογία ή δυσφήμηση της πίστης;

του Μητρ. Χονγκ Κονγκ Νεκταρίου

Στα social media αρκούν συχνά μια εικόνα αγίου στο προφίλ, μερικά εκκλησιαστικά αποφθέγματα και ένας καταγγελτικός τόνος για να εμφανιστεί κάποιος ως υπερασπιστής της Ορθοδοξίας. Μόνο που η χριστιανική ταυτότητα ενός λογαριασμού δεν εγγυάται ούτε τη γνώση ούτε τη διάκριση του διαχειριστή του. Και η ευκολία με την οποία δημοσιεύουμε δεν σημαίνει ότι έχουμε πάντοτε κάτι ωφέλιμο να πούμε.

Δεν είναι, βέβαια, όλοι ίδιοι. Υπάρχουν άνθρωποι που καταθέτουν υπεύθυνα τη γνώση τους, απαντούν με σεβασμό και παραδέχονται τα όριά τους. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η απολογία της πίστης γίνεται προσωπικό βήμα αυθεντίας, εκτόνωσης ή επιβολής. Τότε, πίσω από τον υποτιθέμενο ζήλο, χάνεται ακριβώς εκείνο που θα έπρεπε να διακρίνει τον χριστιανικό λόγο: η αλήθεια μαζί με την αγάπη.

Μια χαρακτηριστική περίπτωση είναι οι λογαριασμοί που διακινούν ανεπιβεβαίωτα ή κατασκευασμένα «θαύματα» και «προφητείες». Δεν μπορούμε πάντοτε να γνωρίζουμε αν πίσω τους βρίσκεται ευπιστία, αναζήτηση δημοσιότητας, οικονομικό συμφέρον ή διάθεση εμπαιγμού. Μπορούμε, όμως, να κρίνουμε την ανευθυνότητα της διάδοσης. Όταν οι πιστοί αναπαράγουν άκριτα οτιδήποτε φαίνεται ευσεβές, κινδυνεύουν να γίνουν φορείς παραπλάνησης. Η προτροπή «πάντα δοκιμάζετε, τὸ καλὸν κατέχετε» δεν εξαιρεί όσα μας συγκινούν ή επιβεβαιώνουν τις προσδοκίες μας (Α΄ Θεσσαλονικείς 5:21).

Υπάρχει και η απολογητική της ημιμάθειας. Κάποιος άκουσε ένα κήρυγμα, παρακολούθησε δύο ομιλίες ή διάβασε λίγα αποσπάσματα και αισθάνεται έτοιμος να απαντήσει σε κάθε θεολογικό ερώτημα. Άλλος κρατά σημειώσεις από αντιαιρετικές συναντήσεις, αλλά δυσκολεύεται να ακούσει τον συνομιλητή του και να καταλάβει τι πραγματικά ρωτά. Η μαθητεία είναι πολύτιμη· δεν αποτελεί, όμως, αυτόματη εξουσιοδότηση διδασκαλίας. Το «μὴ πολλοὶ διδάσκαλοι γίνεσθε» υπενθυμίζει την ευθύνη εκείνου που αναλαμβάνει να καθοδηγήσει άλλους (Ιακώβου 3:1).

Η γνώση, άλλωστε, δεν μετριέται μόνο με παραθέματα. Χρειάζεται να κατανοούμε το νόημα και τα συμφραζόμενά τους, να ξεχωρίζουμε τη διδασκαλία της Εκκλησίας από την προσωπική μας ερμηνεία και να μπορούμε να πούμε: «Δεν γνωρίζω· ας ρωτήσουμε κάποιον πιό αρμόδιο». Μια τέτοια παραδοχή δεν προδίδει την πίστη. Προστατεύει και τον συνομιλητή και εμάς από τη βεβαιότητα του λάθους.

Ακόμη πιο οδυνηρή είναι η χρήση ύβρεων, ειρωνείας και χυδαίας γλώσσας στο όνομα του Χριστού. Ο άλλος παύει να αντιμετωπίζεται ως πρόσωπο και γίνεται στόχος που πρέπει να συντριβεί δημοσίως. Όμως η απολογία συνδέεται στην Αποστολική διδασκαλία με πραότητα και σεβασμό, όχι με λεκτική επικράτηση (Α΄ Πέτρου 3:15–16). Και η αποφυγή της φιλονικίας παρουσιάζεται ως ευθύνη του δούλου του Κυρίου, όχι ως ένδειξη αδυναμίας (Β΄ Τιμοθέου 2:23–25).

Στο ίδιο κλίμα εμφανίζεται και το αδιάκοπο κυνήγι «αιρετικών». Στο στόχαστρο μπαίνουν πλέον και άνθρωποι εντός της Εκκλησίας, ιδιαίτερα κληρικοί. Μια αποσπασματική φράση, μια φωτογραφία ή ακόμη και ένα «like» αντιμετωπίζονται σαν αδιαμφισβήτητα τεκμήρια ενοχής. Η θεμιτή κριτική, όμως, χρειάζεται στοιχεία, κατανόηση του πλαισίου και δίκαιη κρίση. Ούτε κάθε διαφωνία αποτελεί αίρεση ούτε μια διαδικτυακή αντίδραση αρκεί για να αποδώσουμε σε κάποιον ολόκληρο σύστημα πεποιθήσεων. Αυτό δεν καταργεί την κριτική στους κληρικούς· τη διαχωρίζει από τη διαπόμπευση.

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι πόσους αποστομώσαμε, αλλά τι μαρτυρία δώσαμε. Ο λόγος μας οικοδομεί ή πληγώνει; Φωτίζει ή δημιουργεί σύγχυση; Το κριτήριο του ωφέλιμου λόγου υπάρχει ήδη στην εκκλησιαστική διδασκαλία (Εφεσίους 4:29). Δεν χρειάζεται να το αντικαταστήσουμε με τον αριθμό των κοινοποιήσεων και των επιδοκιμασιών.

Δεν κάνουν όλοι για όλα. Κανείς δεν υποχρεούται, επειδή είναι μέλος της Εκκλησίας, να γίνεται αυτόκλητος απολογητής στα social media. Μπορεί να ομολογεί την πίστη του με συνέπεια, καλοσύνη και ειλικρίνεια, χωρίς να αναλαμβάνει ρόλο ειδικού. Και όταν η ημιμάθεια και η άσχημη συμπεριφορά δυσφημούν όσα υποτίθεται ότι υπερασπιζόμαστε, η υπεύθυνη στάση δεν είναι να φωνάξουμε δυνατότερα. Είναι να σταματήσουμε, να μαθητεύσουμε και να διορθωθούμε.

Παρακολουθούσα μια Θεία Λειτουργία ζωντανά στο διαδίκτυο...

«Παρακολουθούσα μια Θεία Λειτουργία που μεταδιδόταν ζωντανά στο διαδίκτυο. Ο ιερέας λειτουργούσε, οι ψάλτες έψαλλαν και κάτω από την εικόνα περνούσαν αδιάκοπα ονόματα. «Υπέρ υγείας Μαρίας». «Υπέρ αναπαύσεως Γεωργίου». «Πάτερ, μνημόνευσε το παιδί μου». Άλλος έγραφε δέκα ονόματα, άλλος είκοσι. Και όσο προχωρούσε η ακολουθία, τόσο πλήθαιναν τα αιτήματα.

Στενοχωρήθηκα. Όχι με εκείνους που έγραφαν. Πολλοί είχαν πραγματικό πόνο. Μια μάνα παρακαλούσε για το άρρωστο παιδί της, ένας άνθρωπος για τον πατέρα που έχασε, κάποιος άλλος για τον αδελφό του που βρισκόταν στο νοσοκομείο. Ο Θεός γνώριζε την αγωνία τους πριν ακόμη εκείνοι την πληκτρολογήσουν. Στενοχωρήθηκα επειδή κανείς δεν τους είχε εξηγήσει πως το να γράφεις ένα όνομα κάτω από μια ψηφιακή μετάδοση δεν σημαίνει ότι το όνομα αυτό μνημονεύεται στην Προσκομιδή.

Παιδί μου, η Θεία Λειτουργία δεν είναι μια θρησκευτική εκπομπή στην οποία οι θεατές αποστέλλουν αιτήματα. Είναι η ευχαριστιακή σύναξη της Εκκλησίας, η αναφορά της κτίσεως στον Θεό διά του Χριστού, εν Αγίω Πνεύματι. «Τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν σοὶ προσφέρομεν κατὰ πάντα καὶ διὰ πάντα». Ο άνθρωπος εισέρχεται σε αυτή την προσφορά ως πρόσωπο, όχι ως ψηφιακή καταχώριση. Και η λειτουργική μνημόνευση δεν πραγματοποιείται επειδή ένα όνομα εμφανίσθηκε σε κάποια οθόνη.

Στην Προσκομιδή ο ιερέας προετοιμάζει τα Τίμια Δώρα, μνημονεύει ζώντες και κεκοιμημένους και εξάγει μερίδες από το πρόσφορο κατά την εκκλησιαστική τάξη. Τα ονόματα παραδίδονται στον λειτουργό, συνήθως γραμμένα σε χαρτί ή σε δίπτυχα, ή με άλλον τρόπο που έχει ορίσει επισήμως ο ναός. Χρειάζεται να τα έχει πράγματι παραλάβει. Ένα σχόλιο κάτω από τη μετάδοση δεν γίνεται αυτομάτως λειτουργικό δίπτυχο.

Και εδώ πρέπει να προσέξουμε κάτι βαθύτερο. Η μνημόνευση δεν είναι μια θρησκευτική υπηρεσία που ενεργοποιείται με την αποστολή ενός ονόματος. Είναι πράξη της προσευχόμενης Εκκλησίας. Ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας, ερμηνεύοντας τη Θεία Λειτουργία, αναδεικνύει τον ευχαριστιακό χαρακτήρα της προσφοράς και τη σχέση της με ολόκληρο το Σώμα του Χριστού. Μέσα σε αυτό το μυστήριο η μνήμη των προσώπων δεν έχει τη σημασία μιας διοικητικής καταγραφής. Είναι εκκλησιαστική αναφορά τους ενώπιον του Θεού.

Γι’ αυτό δεν πρέπει να συγχέουμε την προσωπική προσευχή με τη λειτουργική μνημόνευση. Ο Θεός ακούει και τον κατάκοιτο που ψιθυρίζει το όνομα του παιδιού του. Ακούει και τη μάνα που προσεύχεται μόνη της στο νοσοκομείο. Η προσευχή δεν χρειάζεται σύνδεση στο διαδίκτυο. Αλλά η Προσκομιδή έχει τη δική της εκκλησιαστική τάξη, την οποία δεν μπορεί να υποκαταστήσει η τεχνολογία.

Η μετάδοση μιας ακολουθίας μπορεί να παρηγορήσει έναν ασθενή ή έναν άνθρωπο που αδυνατεί να εκκλησιασθεί. Ας ακούσει το Ευαγγέλιο, ας προσευχηθεί, ας αισθανθεί πως η Εκκλησία δεν τον λησμόνησε. Αλλά ας μην του καλλιεργούμε την ψευδαίσθηση ότι η παρακολούθηση μιας οθόνης ταυτίζεται με τη συμμετοχή στην ευχαριστιακή σύναξη.

Ο Χριστός δεν μας κάλεσε να γίνουμε θεατές της Εκκλησίας. Μας κάλεσε να γίνουμε μέλη του Σώματός Του.

Και θα ήθελα να παρακαλέσω τους κληρικούς μας να εξηγούν αυτά τα πράγματα με σαφήνεια. Όταν μεταδίδεται μια Θεία Λειτουργία, να ενημερώνονται οι πιστοί ότι τα δημόσια σχόλια δεν αποτελούν αιτήματα μνημονεύσεως που έχουν παραληφθεί από τον ιερέα. Όποιος επιθυμεί να μνημονευθούν οι οικείοι του, να επικοινωνεί με τον ναό και να ακολουθεί την προβλεπόμενη διαδικασία.

Διότι είναι μεγάλη αδικία να αφήνεις έναν άνθρωπο να πιστεύει πως ο ιερέας μνημονεύει κάθε πρωί το παιδί του, ενώ το όνομα δεν έφθασε ποτέ στα χέρια του.

Και σαν να μην έφθανε αυτή η σύγχυση, εμφανίσθηκε τώρα μια άλλη πνευματική αρρώστια. Γέμισε το διαδίκτυο με εικόνες του Χριστού, της Παναγίας και των Αγίων, πολλές φορές κατασκευασμένες με τεχνητή νοημοσύνη, που συνοδεύονται από παράξενες προσταγές. «Κοίταξε αυτή την εικόνα δέκα δευτερόλεπτα». «Γράψε Αμήν και θα λάβεις ευλογία». «Μην προσπεράσεις, γιατί θα χάσεις το θαύμα». «Κοινοποίησέ την σε δέκα ανθρώπους».

Τι είναι αυτά, παιδί μου;

Πότε έγινε η Χάρη του Θεού υπόθεση δευτερολέπτων; Πότε η προσευχή μεταβλήθηκε σε δοκιμασία πληκτρολογήσεως; Και ποιος έδωσε σε έναν άγνωστο διαχειριστή τη δυνατότητα να απειλεί τους ανθρώπους πως θα στερηθούν την ευλογία της Παναγίας αν δεν κοινοποιήσουν την ανάρτησή του;

Αυτή είναι η παλιά δεισιδαιμονία με καινούρια μηχανήματα.

Παλαιότερα ο άνθρωπος φοβόταν μήπως του συμβεί κάτι επειδή δεν ακολούθησε μια μαγική συνήθεια. Τώρα φοβάται μήπως χάσει μια ευλογία επειδή δεν πάτησε ένα κουμπί.

Άλλαξαν τα μέσα. Ο ίδιος φόβος έμεινε.

Και αυτός ο φόβος δεν έχει σχέση με την ελευθερία που χαρίζει ο Χριστός.

Ο Απόστολος Παύλος γράφει: «Οὗ δὲ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία» (Β΄ Κορ. 3,17). Η Χάρη του Θεού δεν εκβιάζει τον άνθρωπο με απειλές. Δεν εξαρτάται από την αναπαραγωγή μιας εικόνας ούτε υπολογίζεται από τον αριθμό των αντιδράσεων που συγκέντρωσε μια δημοσίευση.

Η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος δίδαξε πως η τιμή της εικόνας διαβαίνει στο πρωτότυπο. Η εικόνα μάς οδηγεί στο εικονιζόμενο πρόσωπο. Δεν αποτελεί αυτόνομη πηγή υπερφυσικής δυνάμεως, ούτε μηχανισμό που ενεργοποιείται με μια συγκεκριμένη κίνηση.

Όταν λοιπόν μια ψηφιακή παράσταση παρουσιάζεται ως εγγύηση θαύματος, η ευλάβεια εκτρέπεται προς τη μαγική αντίληψη της θρησκείας.

Και όταν μια εικόνα κατασκευασμένη με τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάζεται ψευδώς ως θαυμαστή εμφάνιση ή ως αυθεντικό ιερό γεγονός, η παραπλάνηση γίνεται ακόμη σοβαρότερη.

Δεν χρειάζεται να φοβόμαστε την τεχνολογία. Χρειάζεται να φοβόμαστε το ψεύδος που μπορεί να μεταδίδεται μέσα από αυτήν.

Βλέπω μερικές φορές τέτοιες παραστάσεις και αναρωτιέμαι τι επιδιώκουν εκείνοι που τις δημιουργούν. Βάζουν στον Χριστό υπερβολικά δάκρυα, στην Παναγία αφύσικο βλέμμα, γύρω από τους Αγίους φώτα που θυμίζουν θεατρικά τεχνάσματα. Και ύστερα ζητούν από τους ανθρώπους να γράψουν «Αμήν».

Μα το «Αμήν» δεν είναι ψηφιακό χειροκρότημα.

Είναι ομολογία πίστεως. Η συγκατάθεση του ανθρώπου στην αλήθεια του Θεού. Μέσα στη λατρεία εκφράζει την αποδοχή της προσευχής της Εκκλησίας. Δεν είναι λέξη που τη χρησιμοποιούμε για να αυξήσουμε την επισκεψιμότητα μιας σελίδας.

Ο Κύριος είπε: «Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι· Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν» (Ματθ. 7,21).

Και εμείς φθάσαμε να νομίζουμε πως, αν γράψουμε ένα «Αμήν» κάτω από μια κατασκευασμένη εικόνα, εκπληρώσαμε κάποιο πνευματικό καθήκον!

Προσέξτε όμως πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η πλάνη.

Πίσω από τέτοιες αναρτήσεις εμφανίζονται κάποτε αιτήματα για χρήματα. Υπόσχονται μνημονεύσεις, άναμμα κεριών, προσευχές σε μοναστήρια, ακόμη και ιδιαίτερες ευλογίες. Χρησιμοποιούν φωτογραφίες Αγίων, ονόματα Μονών και εκκλησιαστικούς τίτλους, χωρίς να γνωρίζει κανείς ποιος πραγματικά διαχειρίζεται τον λογαριασμό.

Εδώ η Εκκλησία οφείλει να μιλήσει με αυστηρότητα.

Μη στέλνετε χρήματα σε άγνωστες ψηφιακές σελίδες που επικαλούνται τον Χριστό και την Παναγία. Μη δίνετε τραπεζικά στοιχεία σε λογαριασμούς που υπόσχονται μνημονεύσεις ή ευλογίες. Μη θεωρείτε πως μια θρησκευτική εικόνα αποδεικνύει την εκκλησιαστική υπόσταση εκείνου που ζητεί χρήματα.

Αν θέλετε να ενισχύσετε έναν ναό ή μια Μονή, επικοινωνήστε απευθείας μαζί τους. Ελέγξτε τα επίσημα στοιχεία τους. Μια πραγματική εκκλησιαστική κοινότητα μπορεί να δέχεται και ηλεκτρονικές δωρεές με ασφαλή, επαληθεύσιμο τρόπο. Αλλά η δωρεά είναι ελεύθερη προσφορά, όχι αντίτιμο της θείας ευλογίας.

Θυμηθείτε τον Σίμωνα τον μάγο, που θέλησε να αποκτήσει με χρήματα τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Ο Απόστολος Πέτρος του απάντησε: «Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν» (Πράξ. 8,20).

Η Εκκλησία γνωρίζει πολύ καλά αυτόν τον πειρασμό. Γι’ αυτό και η εμπορευματοποίηση των πνευματικών δωρεών δεν είναι μια μικρή παρεκτροπή. Προσβάλλει την ίδια τη φύση της Χάριτος.

Και να προσέξουν ιδιαίτερα εκείνοι που εκμεταλλεύονται την αγωνία των ανθρώπων.

Άλλο είναι να ζητεί μια Μονή βοήθεια για πραγματικές ανάγκες και άλλο να χρησιμοποιεί κάποιος τον φόβο ενός αρρώστου, τον πόνο μιας μάνας ή το πένθος ενός ανθρώπου για να συγκεντρώνει χρήματα και διαδικτυακή απήχηση.

Ο άνθρωπος που πονά είναι ευάλωτος.

Και όποιος μετατρέπει αυτή την ευαλωτότητα σε μέσο κέρδους αναλαμβάνει μεγάλη ηθική ευθύνη.

Θα ήθελα λοιπόν οι επίσκοποι και οι εφημέριοι να αναλάβουν μια συστηματική κατήχηση γύρω από αυτά τα ζητήματα. Να εξηγούν την Προσκομιδή, τη σημασία της μνημονεύσεως, τη θεολογία της εικόνας, τη διάκριση ανάμεσα στην προσωπική προσευχή και στη λειτουργική πράξη.

Και να προειδοποιούν για τις ψεύτικες θρησκευτικές σελίδες.

Όχι για να φοβίσουν τους πιστούς, αλλά για να τους ελευθερώσουν από τον φόβο.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος αντιμετώπισε με ποιμαντική αυστηρότητα τις δεισιδαιμονίες της εποχής του. Δεν θεωρούσε ασήμαντες τις συνήθειες που αλλοίωναν την εμπιστοσύνη του ανθρώπου στον Θεό. Η ορθόδοξη πίστη δεν έχει ανάγκη από μαγικές διαβεβαιώσεις. Έχει ανάγκη από μετάνοια, διάκριση και αλήθεια.

Και θα ήθελα να πω κάτι τελευταίο σε εκείνον που κάθεται μόνος του μπροστά σε μια οθόνη και γράφει το όνομα του παιδιού του.

Μην απογοητεύεσαι. Ο Θεός γνωρίζει την καρδιά σου. Αλλά μη στηρίζεις την ελπίδα σου σε ένα σχόλιο που μπορεί να μη διαβάσει ποτέ κανείς.

Επικοινώνησε με την ενορία σου. Παράδωσε τα ονόματα για μνημόνευση με τον τρόπο που έχει ορισθεί. Ζήτησε από τον ιερέα να προσευχηθεί. Και εσύ προσευχήσου με εμπιστοσύνη.

Αν δεν έχεις χρήματα να προσφέρεις, μη στενοχωριέσαι.

Η προσευχή της Εκκλησίας δεν πωλείται.

Και όταν δεις μια εικόνα που σε απειλεί πως θα χάσεις την ευλογία αν δεν γράψεις «Αμήν», προσπέρασέ την χωρίς φόβο.

Η Παναγία δεν περιμένει από εσένα μια ηλεκτρονική αντίδραση.

Ο Χριστός δεν ζητεί να αυξήσεις την επισκεψιμότητα της εικόνας Του.

Ζητεί να Του ανοίξεις την καρδιά σου.

Και αν θέλεις να πεις ένα αληθινό «Αμήν», θυμήσου τον λόγο της Θεοτόκου στην Κανά: «Ὅ,τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε» (Ιω. 2,5).

Εκεί βρίσκεται η υπακοή της πίστεως.

Στην πράξη του λόγου του Χριστού.

Όχι στην υπακοή προς έναν άγνωστο διαχειριστή που χρησιμοποιεί το πρόσωπό Του για να συγκεντρώνει σχόλια.

Και ας το ακούσουν καλά όσοι εμπορεύονται τη θρησκευτική αγωνία των ανθρώπων: η Εκκλησία δεν σας έδωσε εξουσία να διαχειρίζεστε τη Χάρη του Θεού.

Η Παναγία δεν είναι ψηφιακό δόλωμα. Οι Άγιοι δεν είναι μηχανισμός επισκεψιμότητας. Τα ονόματα των ζωντανών και των κεκοιμημένων δεν είναι υλικό για την αύξηση της απήχησης μιας σελίδας.

Και ο Χριστός, που έδιωξε τους εμπόρους από τον Ναό, δεν έπαψε να είναι ο ίδιος Χριστός επειδή οι πάγκοι τους έγιναν ηλεκτρονικοί.»

μ. Θεόκτιστος ο Κρης

Ακούω ανθρώπους να φωνάζουν ότι διώχνουν τον Χριστό από την Αγία Τράπεζα...

«Ακούω τον τελευταίο καιρό ανθρώπους να φωνάζουν ότι διώχνουν τον Χριστό από την Αγία Τράπεζα. Το λένε με τόση βεβαιότητα, ώστε ένας απλός πιστός μπορεί να νομίσει πως ο ιερέας που δεν τοποθετεί τον μεγάλο Εσταυρωμένο πίσω από το θυσιαστήριο αρνείται το Πάθος του Κυρίου.

Και στενοχωριέμαι.

Πώς φθάσαμε να μιλούμε τόσο απερίσκεπτα για τα άγια πράγματα; Πώς έγινε μια διαφορά λειτουργικής διατάξεως αφορμή να αμφισβητείται η ορθόδοξη πίστη κληρικών και θεολόγων; Ποιος μας έδωσε το δικαίωμα να μετρούμε την αγάπη ενός ανθρώπου προς τον Εσταυρωμένο από το ύψος και τη θέση ενός ξύλινου σταυρού;

Θα ήθελα να παρακαλέσω όσους αγωνιούν να κάνουν πρώτα κάτι απλό.

Να έρθουν στο Άγιον Όρος.

Να μπουν στα καθολικά των παλαιών μονών, να σταθούν με ευλάβεια μπροστά στο τέμπλο, να ζητήσουν να γνωρίσουν την ιστορία και τη διάταξη του Ιερού Βήματος. Να δουν πώς διαφυλάχθηκε η λειτουργική παράδοση μέσα σε αιώνες προσευχής.

Και όπου συναντήσουν διαφορετική διάταξη, να μην αρκεσθούν σε μια φωτογραφία. Να ρωτήσουν πότε διαμορφώθηκε, ποια μαρτυρία τη στηρίζει, ποια είναι η λειτουργική της σημασία.

Το Άγιον Όρος δεν είναι έκθεση εκκλησιαστικών επίπλων. Ούτε όλες οι μονές του έχουν απαράλλακτη ιστορία και διακόσμηση. Είναι όμως τόπος όπου η παράδοση μπορεί να μελετηθεί μέσα στη ζωντανή λατρεία, μακριά από τις κραυγές των διαδικτυακών αντιπαραθέσεων.

Εκεί θα καταλάβουμε και κάτι που αρκετοί αποφεύγουν να διακρίνουν.

Άλλο ο Τίμιος Σταυρός. Άλλο η εικόνα του Χριστού επάνω στον Σταυρό. Και άλλο η αξίωση να βρίσκεται υποχρεωτικά μια συγκεκριμένη εικονογραφική κατασκευή πίσω από κάθε Αγία Τράπεζα.

Δεν πρόκειται για σχολαστική λεπτομέρεια.

Όταν ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός δοξάζει τον Τίμιο Σταυρό, διδάσκει τη σωτηριολογική σημασία του Πάθους. Δεν συντάσσει οδηγίες για τη διακόσμηση του Ιερού Βήματος.

Όταν ο Απόστολος Παύλος καυχάται στον Σταυρό του Χριστού, δεν καθορίζει πού θα τοποθετηθεί μια συγκεκριμένη παράσταση της Σταυρώσεως.

Και όταν η Εκκλησία ψάλλει «Τὸν Σταυρόν σου προσκυνοῦμεν, Δέσποτα», ομολογεί τον Σταυρό του Κυρίου και δοξάζει την Ανάστασή Του. Η ομολογία αυτή δεν εξαρτάται από μία μοναδική αρχιτεκτονική διάταξη.

Ας διαβάσουμε επιτέλους τους Πατέρες χωρίς να τους αναγκάζουμε να απαντούν σε ερωτήματα που δεν τους τέθηκαν.

Ο Άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης περιγράφει πίσω από το θυσιαστήριο, προς ανατολάς, τον θείο Σταυρό. Και μάλιστα τον ερμηνεύει ως το όργανο της θυσίας του Χριστού, με το τετραμερές σχήμα του και τη βαθιά κοσμολογική και σωτηριολογική σημασία του.

Προσέξτε τι γράφει.

Σταυρός.

Δεν περιγράφει ρητώς τον μεγάλο Εσταυρωμένο της νεότερης ενοριακής διατάξεως.

Αυτό δεν σημαίνει ότι απορρίπτει την εικόνα του Εσταυρωμένου. Σημαίνει πως η συγκεκριμένη μαρτυρία δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιείται ως απόδειξη για κάτι περισσότερο από όσα πράγματι λέγει.

Μα είναι δυνατόν να επικαλούμαστε έναν άγιο για να υπερασπισθούμε την παράδοση και να παραβλέπουμε τις ίδιες του τις λέξεις;

Θα αναφερθώ και σε μια παλαιότερη μαρτυρία, που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Στην Έκθεσιν τῆς Βασιλείου Τάξεως, το περίφημο έργο του Κωνσταντίνου Ζ΄ Πορφυρογεννήτου, περιγράφεται ο αυτοκράτορας να προσκυνεί τον Σταυρό κατά το τελετουργικό της αυλής.

Η διατύπωση είναι σαφής: «καὶ προσκυνήσας τὸν σταυρὸν ὁ βασιλεύς».

Εδώ μαρτυρείται η προσκύνηση του Σταυρού. Δεν περιγράφεται μεγάλος Εσταυρωμένος πίσω από την Αγία Τράπεζα. Ούτε όμως μπορούμε να συμπεράνουμε από αυτή τη σιωπή ότι κάθε σταυρός της εποχής ήταν απαραιτήτως χωρίς παράσταση του Χριστού.

Αυτό απαιτεί η ιστορική εντιμότητα.

Η βυζαντινή λατρεία γνώρισε σταυρούς λιτανευτικούς, ευλογίας, προσκυνήσεως και διαφορετικές εικονογραφικές μορφές. Η ιστορία τους δεν χωρά στις εύκολες βεβαιότητες όσων αναζητούν ένα πατερικό χωρίο για να τελειώσουν μια σύγχρονη διαφωνία.

Αλλά το βαθύτερο πρόβλημα βρίσκεται αλλού.

Όταν ένας άνθρωπος ακούει ότι απομακρύνθηκε ο Εσταυρωμένος από μια συγκεκριμένη θέση, μπορεί να αισθανθεί πραγματικό πόνο. Έχει προσευχηθεί μπροστά σε αυτή την εικόνα. Την έχει συνδέσει με τους γονείς του, με την παιδική του ηλικία, με τη Μεγάλη Παρασκευή. Δεν πρέπει να περιφρονούμε αυτή τη σχέση.

Ούτε όμως να την εκμεταλλευόμαστε.

Αν ο άνθρωπος αυτός πιστέψει πως ο Χριστός απουσιάζει από το θυσιαστήριο επειδή μετακινήθηκε μια εικόνα, τότε δεν τον βοηθήσαμε να κατανοήσει τη Θεία Ευχαριστία.

Τον αφήσαμε να συγχέει το σημείο με το Μυστήριο.

Και αυτό, αδελφοί μου, είναι πολύ σοβαρότερο από τη διαφωνία για τη θέση του Εσταυρωμένου.

Διότι επάνω στην Αγία Τράπεζα τελείται η Θεία Ευχαριστία.

Ο άρτος και ο οίνος προσφέρονται και καθαγιάζονται ως Σώμα και Αίμα Χριστού. Ο πιστός καλείται να κοινωνήσει τον ίδιο τον Κύριο. Η θυσία του Γολγοθά δεν επαναλαμβάνεται ως νέο ιστορικό γεγονός, αλλά η μία και ανεπανάληπτη θυσία του Χριστού γίνεται μυστηριακά παρούσα στη ζωή της Εκκλησίας.

Τι θα πούμε λοιπόν;

Ότι ο Χριστός απουσιάζει επειδή δεν βλέπουμε πίσω από την Αγία Τράπεζα τη συγκεκριμένη εικόνα Του;

Πόσο λίγο έχουμε κατανοήσει το Μυστήριο, αν τολμούμε να το υπονοήσουμε!

Και δεν αναφέρομαι εδώ στους απλούς ανθρώπους που αγωνιούν. Αναφέρομαι κυρίως σε εμάς που έχουμε την ευθύνη να τους διδάσκουμε.

Ένας ιερέας μπορεί να αγαπά βαθιά τον Εσταυρωμένο και να επιθυμεί τη διατήρησή Του στη γνωστή θέση. Άλλος μπορεί, για τεκμηριωμένους λειτουργικούς λόγους, να προκρίνει διαφορετική διάταξη.

Από πότε αυτή η διαφορά αρκεί για να χωρίσει τους δύο ανθρώπους σε ομολογητές και αρνητές του Χριστού;

Η Εκκλησία έχει κανόνες, ιεραρχική ευθύνη, λειτουργική συνέχεια. Καμία αυθαίρετη αλλαγή δεν δικαιώνεται απλώς επειδή παρουσιάζεται ως επιστροφή στην αρχαιότητα. Αλλά ούτε κάθε ιστορική διερεύνηση αποτελεί επίθεση στην πίστη.

Ο Άγιος Παΐσιος μάς δίδαξε με τη ζωή του πόσο εύκολα ο ζήλος, όταν χωρίζεται από τη διάκριση, μπορεί να πληγώσει τον άνθρωπο που υποτίθεται πως θέλουμε να βοηθήσουμε.

Σκέφτομαι συχνά πόσο θα μας ωφελούσε να μιλούσαμε λιγότερο για την ευσέβειά μας και να προσπαθούσαμε περισσότερο να αποκτήσουμε το πνεύμα των αγίων.

Γιατί είναι εύκολο να υπερασπίζεσαι τον Εσταυρωμένο με θυμό.

Δύσκολο να υπομείνεις την αδικία χωρίς να ανταποδώσεις.

Εύκολο να καταγγείλεις έναν θεολόγο.

Δύσκολο να μελετήσεις προσεκτικά το επιχείρημά του, να αναγνωρίσεις πού έχει δίκιο και να του απαντήσεις χωρίς να τον εξευτελίσεις.

Εύκολο να απαιτείς να παραμείνει ένας Εσταυρωμένος πίσω από την Αγία Τράπεζα.

Δύσκολο να δεχθείς πως ο άνθρωπος που σε στενοχώρησε είναι κι εκείνος εικόνα του ίδιου Εσταυρωμένου.

Και εδώ βρίσκεται ένας πειρασμός που με φοβίζει.

Να μετατρέψουμε την υπεράσπιση του Σταυρού σε αφορμή για να σταυρώνουμε με τα λόγια μας τους αδελφούς μας.

Δεν αγιάζει ο θυμός επειδή έχει θρησκευτικό αντικείμενο.

Ούτε αποκτά πατερικό κύρος μια κατηγορία επειδή συνοδεύεται από παραπομπές στη Μigne.

Αν κάποιος ισχυρίζεται ότι ο Εσταυρωμένος δεν υπήρξε ποτέ σε οποιαδήποτε θέση πίσω από την Αγία Τράπεζα, ας προσκομίσει την ιστορική τεκμηρίωση που απαιτεί μια τόσο απόλυτη διατύπωση.

Αν κάποιος άλλος ισχυρίζεται ότι ο σημερινός μεγάλος Εσταυρωμένος αποτελεί αμετάβλητη διάταξη από τους αποστολικούς χρόνους, ας αποδείξει και εκείνος τον ισχυρισμό του.

Η θεολογία δεν ωφελείται από καμία από τις δύο υπερβολές.

Και οι μοναχοί του Αγίου Όρους δεν έχουν ανάγκη να γίνουν όπλα στις αντιπαραθέσεις μας. Η λειτουργική τους παράδοση αξίζει να μελετηθεί με σοβαρότητα, όχι να χρησιμοποιηθεί επιλεκτικά ως επιχείρημα νίκης.

Θα ήθελα, λοιπόν, να ρωτήσω εκείνους που τόσο εύκολα καταδικάζουν.

Ποιος από εμάς προσευχήθηκε για τον ιερέα τον οποίο κατηγορεί;

Ποιος κάθισε να συζητήσει μαζί του χωρίς να έχει αποφασίσει από πριν ότι είναι εχθρός της παραδόσεως;

Ποιος εξήγησε στον λαό τη διαφορά ανάμεσα στον Σταυρό ως σημείο της νίκης του Χριστού, στην εικόνα της Σταυρώσεως και στη συγκεκριμένη λειτουργική τους τοποθέτηση;

Αντί γι’ αυτό, καλλιεργούμε τον φόβο.

Και ο φοβισμένος άνθρωπος, όταν στερείται θεολογικής παιδείας, μπορεί να οδηγηθεί σε μεγάλη πνευματική σύγχυση.

Θα αρχίσει να εξετάζει κάθε ναό με καχυποψία. Θα κοιτάζει πίσω από την Αγία Τράπεζα για να αποφασίσει αν ο ιερέας είναι ορθόδοξος. Θα θεωρεί ύποπτη κάθε διαφορετική συνήθεια, ακόμη κι όταν αυτή μαρτυρείται σε σεβάσμιους τόπους της εκκλησιαστικής παραδόσεως.

Και τελικά μπορεί να φθάσει στο σημείο να προσέρχεται στη Θεία Λειτουργία περισσότερο για να ελέγξει τον λειτουργό παρά για να μετανοήσει.

Τι κερδίσαμε τότε;

Του διδάξαμε τον Σταυρό ή του μάθαμε την καχυποψία;

Ο Σταυρός του Χριστού δεν είναι έμβλημα παρατάξεως.

Δεν παραδόθηκε στην Εκκλησία για να χωρίζουμε τους πιστούς σε στρατόπεδα ανάλογα με τις προτιμήσεις τους στη διάταξη του Ιερού Βήματος.

Είναι το σημείο της άκρας ταπεινώσεως του Κυρίου, της εκούσιας θυσίας Του, της αγάπης που φθάνει μέχρι τον θάνατο.

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής έδειξε με ολόκληρο τον αγώνα του ότι η δογματική αλήθεια αξίζει κάθε θυσία. Αλλά ο αγώνας του αφορούσε την ίδια την ομολογία για τον Χριστό, όχι την αναγωγή κάθε λειτουργικής διαφοροποιήσεως σε δογματική αποστασία.

Ας μάθουμε επιτέλους να διακρίνουμε το μέγεθος των πραγμάτων.

Δεν είναι κάθε μεταβολή αθώα.

Δεν είναι όμως και κάθε μεταβολή αίρεση.

Και όποιος αγαπά την παράδοση οφείλει να γνωρίζει την ιστορία της, ακόμη κι όταν αυτή αποδεικνύεται πολυπλοκότερη από όσα είχε συνηθίσει να πιστεύει.

Ο Χριστός επάνω στον Γολγοθά δεν ζήτησε να υπερασπισθούν την τιμή Του καταστρέφοντας τους ανθρώπους που Τον σταύρωναν.

Προσευχήθηκε γι’ αυτούς.

«Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς» (Λουκ. 23,34).

Αυτή την προσευχή ας την έχουμε στον νου μας όταν μιλούμε για τον Εσταυρωμένο.

Και ας αφήσουμε τους λειτουργιολόγους να ερευνήσουν τις ιστορικές μαρτυρίες, τους επισκόπους να αναλάβουν την ευθύνη των λειτουργικών αποφάσεων και τους πιστούς να γνωρίσουν την αλήθεια χωρίς εκφοβισμό.

Η συζήτηση για τη θέση του Εσταυρωμένου μπορεί να γίνει με σεβασμό και τεκμηρίωση. Δεν χρειάζεται να αφαιρέσουμε από κανέναν την ορθόδοξη ταυτότητά του για να υπερασπισθούμε τη δική μας άποψη.

Και όταν κάποιος μας πει πως απομακρύνοντας μια συγκεκριμένη παράσταση διώχνουμε τον Χριστό από την Αγία Τράπεζα, ας τον παρακαλέσουμε να πλησιάσει με φόβο Θεού στο Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.

Εκεί θα καταλάβει γιατί η Εκκλησία δεν μπορεί να μετρά την παρουσία του Κυρίου με τις διαστάσεις μιας εικόνας.

Ας μη φθάσουμε να υπερασπιζόμαστε με τόσο πάθος την εικόνα του Εσταυρωμένου, ώστε να πληγώνουμε χωρίς τύψεις τον άνθρωπο για τον οποίο Εκείνος σταυρώθηκε.»

μ. Θεόκτιστος ο Κρης

Αν η αποκάλυψη αυτή αληθεύει...

Όλη η ανθρωπότητα ζει σε κατάσταση ακηδίας. Οι άνθρωποι έγιναν αδιάφοροι για τη σωτηρία τους. Δεν αναζητούν τη θεία ζωή. Περιορίζονται στα σχήματα της σαρκικής ζωής στις καθημερινές ανάγκες, στα πάθη του κόσμου και τις συμβατικές πράξεις. Ωστόσο ο Θεός μας έπλασε από το μηδέν «κατ’ εικόνα» του Απολύτου και «καθ’ ομοίωσίν» Του. Αν η αποκάλυψη αυτή αληθεύει, η απουσία της μέριμνας για τη σωτηρία δεν είναι άλλο παρά ο θάνατος του προσώπου...

Άγιος Σωφρόνιος Σαχάρωφ