ΛΑΜΨΟΝ ΚΑΙ ΗΜΙΝ ΤΟΙΣ ΑΜΑΡΤΩΛΟΙΣ ΤΟ ΦΩΣ ΣΟΥ ΤΟ ΑΪΔΙΟΝ

Μία αντίθεση αποτυπώνεται στο απολυτίκιο της μεγάλης Δεσποτικής εορτής της Μεταμορφώσεως του Κυρίου. Από την μία οι μαθητές του Χριστού Τον είδαν να μεταμορφώνεται και να αφήνει να φανερωθεί η δόξα Του και αυτοί βίωσαν το συγκλονιστικό αυτό γεγονός, το προφητικό της εσχάτης ημέρας του κόσμου και της ύπαρξής μας,, «καθώς ηδύναντο», όπως μπορούσαν. Από την άλλη, ο υμνογράφος παρακαλεί τον Χριστό να λάμψει και για μας τους αμαρτωλούς το φως Του το «αΐδιον», το αιώνιο, το διαρκές, το αδιάλειπτο, τόσο στην παρούσα ζωή, όσο και στην ατελεύτητη.

Η αντίθεση είναι ανάμεσα στους μαθητές και τη δυνατότητά τους να κατανοήσουν την εμπειρία της Μεταμορφώσεως και σε μας που είμαστε αμαρτωλοί. Προφανώς, αμαρτίες είχαν και οι μαθητές. Όμως εκείνοι είχαν μία μοναδική ευλογία: να βλέπουν τον Χριστό, να τον συναναστρέφονται διαρκώς, να είναι η ζωή τους κοινωνία με Εκείνον. Ο τρόπος αυτός, εκ των πραγμάτων, κάνει την ύπαρξη να αφυπνίζεται. Να λειτουργεί πνευματικά. Να ελέγχει λογισμούς και να αφοσιώνεται στη οδό του Ευαγγελίου, στην οποία το πρόσωπο του Χριστού οδηγεί.

Αυτή η κατάσταση βεβαίως δεν σήμαινε ότι δεν απαιτούνταν προσωπικός κόπος και αγώνας εναντίον του κακού και των παθών. Το παράδειγμα του Ιούδα, του μαθητή και προδότη εξαιτίας του νοσήματος της φιλαργυρίας, μαρτυρεί ότι δεν είναι εξασφαλισμένη η συνεχής κοινωνία με τον Χριστό, αν ο άνθρωπος δεν θελήσει να παλέψει με τον εαυτό του, να αφήσει τον Χριστό να τον αγιάσει, ώστε να ζήσει την εμπειρία της δικής του πλέον μεταμορφώσεως σε ύπαρξη που από εικόνα Θεού ομοιώνεται με Αυτόν, όπως είναι ο αληθινός προορισμός μας.

Όμως εμείς χαρακτηριζόμαστε και είμαστε αμαρτωλοί, διότι ο νους μας παραμένει προσανατολισμένος στα του κόσμου τούτου, με αποτέλεσμα να μην αφήνουμε περιθώριο να δούμε την καρδιά μας πώς είναι, ποια πάθη την πολιορκούν, πόσο μας καθοδηγεί η υπερηφάνειά μας και η αίσθησή μας ότι η ζωή μάς ανήκει, ότι νόημα έχει όταν την ελέγχουμε, πόσο δεν μπορούμε να αντέξουμε τον άλλον διότι δεν είναι όπως τον θέλουμε, πόσο ο κοσμικός προσανατολισμός της ζωής μας γίνεται ο κύριος στόχος και ο Θεός μία γωνία, ένα περιθώριο. Το κυριότερο πάθος μας όμως παραμένει το ότι δεν θεωρούμε ότι χρειαζόμαστε τον Θεό για να ευτυχήσουμε, ότι δεν μας νοιάζει η αγάπη, αλλά τα τρία «φ» αυτής της πραγματικότητας , η φιλαυτία, η φιληδονία, η φιλοδοξία, και ότι ο κόσμος στον οποίο ζούμε αυτά υποθάλπει ως κριτήρια νοηματοδότησης και σκοπού, ιδίως στους νεώτερους.

Η εορτή της Μεταμορφώσεως του Κυρίου λειτουργεί ως βάση αφύπνισης για όσους επιθυμούν να θυμηθούν τον τελικό σκοπό της ζωής. Είναι να λάμψει και σε μας το «φως το αΐδιον» του προσώπου του Κυρίου. Να γίνουμε φως. Να αλλάξουμε εντός μας και να καρδιοχτυπήσουμε με λαχτάρα για τον Θεό που έγινε άνθρωπος, διότι μας αγαπά. Για να μας συντροφέψει στον αγώνα προς τη Βασιλεία των Ουρανών. Εκεί όπου κανένα σκοτάδι, ούτε παθών ούτε κακίας ούτε απόγνωσης δεν μπορεί να μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού. Εκεί όπου όλοι συναντιόμαστε, αρχικά εν ψυχή και στο τέλος της Ιστορίας και με το σώμα μας, για να υπάρχουμε ως πρόσωπα φωτισμένα, αγιασμένα, ελεημένα, μεταμορφωμένα σε υπάρξεις που αγαπούν και χαίρονται.

Η Εκκλησία είναι ο τρόπος, ο χώρος, ο χρόνος όπου ζούμε το Θαβώρειο φως. Βλέπουμε στις εικόνες των αγίων τα φωτοστέφανα. Βλέπουμε την ιλαρότητα του προσώπου τους, μέσα από μία γλυκύτητα, δοσμένη στη σοβαρότητα που απαιτείται ώστε ο άνθρωπος να νιώσει ότι η Μεταμόρφωση μας περιμένει, όταν έχουμε ξεκινήσει να παλεύουμε εναντίον της αμαρτίας του «εγώ και μόνο». Όταν αγαπούμε. Όταν χαιρόμαστε εκ της καρδίας μας. Όταν, τελικά, ζητούμε τον Χριστό, όχι για να Τον κρατήσουμε για μας, αλλά για να Τον μοιραστούμε με όλους, όπως έκαναν και οι μαθητές δίνοντας τη ζωή τους εν αγάπη. Ας γιορτάσουμε αγαπώντας, μετανοώντας, κατανοώντας ότι το φως της Μεταμόρφωσης είναι η αρχή και το τέλος του θεούμενου ανθρώπου. Δηλαδή, όλων μας, διότι γι’ αυτό πλαστήκαμε!

Χρόνια πολλά κι ευλογημένα!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος

Η ευαγγελική περικοπή της Μεταμορφώσεως, Ματθαίος 17:1-9, τοποθετείται αμέσως μετά την ομολογία του Πέτρου ότι ο Ιησούς είναι «ὁ Χριστός, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος» και μετά την πρώτη σαφή προαναγγελία του Πάθους. Έτσι, η Μεταμόρφωση δεν είναι ένα απομονωμένο θαύμα, αλλά θεολογική αποκάλυψη του ποιός είναι ο Χριστός και πώς πρέπει να κατανοηθεί ο Σταυρός Του.

Ο Κύριος παίρνει μαζί Του τρεις μαθητές, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, και τους ανεβάζει «εἰς ὄρος ὑψηλόν». Το όρος, στην Αγία Γραφή, είναι τόπος θείας αποκαλύψεως: ο Μωυσής λαμβάνει τον Νόμο στο Σινά, ο Ηλίας συναντά τον Θεό στο Χωρήβ. Εδώ, όμως, η αποκάλυψη δεν έχει απλώς τη μορφή εντολής ή προφητικού λόγου· φανερώνεται ο ίδιος ο Υιός και Λόγος του Πατρός, ο οποίος έγινε άνθρωπος για τη σωτηρία του κόσμου. Το πρόσωπό Του λάμπει «ὡς ὁ ἥλιος» και τα ιμάτιά Του γίνονται «λευκὰ ὡς τὸ φῶς». Δεν πρόκειται για εξωτερική λάμψη που προστίθεται στον Ιησού, αλλά για φανέρωση της άκτιστης δόξας της θεότητάς Του. Η ανθρώπινη φύση Του δεν καταργείται· μέσα από αυτήν αποκαλύπτεται, όσο μπορούν να δεχθούν οι μαθητές, το φως που ανήκει αιώνια στον Υιό.

Η παρουσία του Μωυσή και του Ηλία έχει βαθύ νόημα. Ο Μωυσής εκπροσωπεί τον Νόμο και ο Ηλίας τους Προφήτες. Και οι δύο συνομιλούν με τον Χριστό, δείχνοντας ότι όλη η Παλαιά Διαθήκη βρίσκει την εκπλήρωσή της στο πρόσωπό Του. Η παρουσία του Μωυσή και του Ηλία δεν εξισώνει τον Χριστό με τους εκπροσώπους της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά φανερώνει ότι ο Νόμος και οι Προφήτες μαρτυρούν γι’ Αυτόν και οδηγούν σε Αυτόν. Γι’ αυτό και η φωνή του Πατέρα διακηρύσσει: «Οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός… αὐτοῦ ἀκούετε». Η προσταγή «αὐτοῦ ἀκούετε» μεταφέρει το κέντρο της πίστης από την παιδαγωγία του Νόμου στην υπακοή στον Υιό.

Η πρόταση του Πέτρου να γίνουν «τρεῖς σκηναί» φανερώνει τον ανθρώπινο πόθο να παραταθεί η εμπειρία της δόξας. «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι», λέει, εκφράζοντας την αγαλλίαση της θείας παρουσίας. Όμως η Μεταμόρφωση δεν επιτρέπει φυγή από την ιστορία ούτε άρνηση του Σταυρού. Οι μαθητές πρέπει να κατέβουν από το όρος, διότι η δόξα του Χριστού θα αποκαλυφθεί πλήρως μέσα από το Πάθος, την Ανάσταση και τη νίκη κατά του θανάτου.

Η «νεφέλη φωτεινή» θυμίζει την παρουσία του Θεού στην Έξοδο. Οι μαθητές φοβούνται, διότι η συνάντηση με τον Θεό υπερβαίνει τις ανθρώπινες δυνάμεις. Τότε ο Ιησούς πλησιάζει, τους αγγίζει και λέει: «ἐγέρθητε καὶ μὴ φοβεῖσθε». Η θεία δόξα δεν συντρίβει τον άνθρωπο· τον σηκώνει. Το άγγιγμα του Χριστού δείχνει ότι η σωτηρία δεν είναι αφηρημένη ιδέα, αλλά προσωπική κοινωνία με Εκείνον που προσλαμβάνει την ανθρώπινη αδυναμία και τη θεραπεύει.

Όταν οι μαθητές σηκώνουν τα μάτια, βλέπουν «τὸν Ἰησοῦν μόνον». Μετά τον Νόμο, τους Προφήτες, τη νεφέλη και τη φωνή, μένει ο Χριστός. Σε Αυτόν συνοψίζεται η αποκάλυψη του Θεού και η ελπίδα του ανθρώπου. Η εντολή της σιωπής «ἕως οὗ… ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ» φανερώνει ότι η Μεταμόρφωση ερμηνεύεται σωστά μόνο υπό το φως της Αναστάσεως.

Η εορτή, λοιπόν, δεν είναι απλώς ανάμνηση ενός εντυπωσιακού γεγονότος. Είναι πρόσκληση να δούμε τον Χριστό ως φως της ζωής, να ακούσουμε τον Υιό και να πορευθούμε πίσω από Αυτόν, γνωρίζοντας ότι ο δρόμος της δόξας περνά μέσα από την ταπείνωση, την πίστη και τη σταυροαναστάσιμη ζωή.

Μητροπολίτης Νεκτάριος Τσίλης

Η Παναγία φανερώνει τον άνθρωπο όπως τον θέλησε ο Θεός

Του π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ

Η Κοίμηση της Θεοτόκου αποκαλύπτει το αληθινό μέτρο του ανθρώπου. Η Εκκλησία υμνεί την Παναγία για τη μετάστασή της προς τη ζωή και συγχρόνως αντικρίζει στο πρόσωπό της την ωραιότερη απάντηση που έδωσε ποτέ ο άνθρωπος στην αγάπη του Θεού. Γι' αυτό ο Δεκαπενταύγουστος αποτελεί πολύ περισσότερα από μία μεγάλη θεομητορική εορτή. Αποτελεί μια φανέρωση του ίδιου του ανθρώπου, όπως τον οραματίσθηκε ο Δημιουργός του.

Η Παναγία κατέχει μοναδική θέση στην ιστορία της σωτηρίας, καθώς αξιώθηκε να γίνει η Μητέρα του σαρκωμένου Λόγου. Η μοναδικότητά της, όμως, φωτίζει μια αλήθεια που αφορά ολόκληρη την ανθρωπότητα. Ο Θεός πλάθει πρόσωπα και χαρίζει στον καθένα μια ξεχωριστή κλήση, έναν ανεπανάληπτο τρόπο να αγαπήσει, να δημιουργήσει, να διακονήσει και να δοξάσει τον Δημιουργό του. Στην Εκκλησία κάθε άνθρωπος αποτελεί ένα μοναδικό γεγονός της θείας αγάπης.

Η Παναγία αγκάλιασε αυτή την κλήση με ολόκληρη την ύπαρξή της. Το «Γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου» υπήρξε ο μυστικός ρυθμός όλης της ζωής της. Η Βηθλεέμ, η Ναζαρέτ, ο Γολγοθάς, η χαρά της Αναστάσεως και το φως της Πεντηκοστής ενώνονται σε μια αδιάκοπη πορεία εμπιστοσύνης προς τον Θεό. Η Κοίμησή της έρχεται ως η ευλογημένη ολοκλήρωση αυτής της πορείας, ως η είσοδος της ανθρώπινης υπάρξεως στην πληρότητα της κοινωνίας με τον Θεό.

Ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας διατυπώνει μία από τις βαθύτερες αλήθειες της πατερικής θεολογίας, όταν γράφει ότι η Ενανθρώπηση υπήρξε έργο της Αγίας Τριάδος, αλλά συγχρόνως και έργο «τῆς θελήσεως καὶ τῆς πίστεως τῆς Παρθένου». Ο Θεός τίμησε την ανθρώπινη ελευθερία και η Παναγία πρόσφερε την ελεύθερη συγκατάθεσή της. Η θεία χάρη και η ανθρώπινη ανταπόκριση συναντήθηκαν, ώστε «ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο».

Αυτή η συνάντηση συνεχίζεται μέσα στην Εκκλησία. Ο Θεός απευθύνει σε κάθε άνθρωπο μια προσωπική πρόσκληση. Χαρίζει ιδιαίτερα χαρίσματα, ανοίγει δρόμους διακονίας, εμπιστεύεται στον καθένα μια αποστολή που δίνει νόημα στη ζωή του. Η αγιότητα ανθίζει, όταν ο άνθρωπος αναγνωρίζει το κάλεσμα του Θεού και το μετατρέπει σε καθημερινή ευχαριστία. Τότε ακόμη και οι πιο απλές πράξεις αποκτούν βάθος, γίνονται φορείς αγάπης και φωτίζονται από την παρουσία της θείας χάριτος.

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Κάλλιστος Ware παρατηρεί εύστοχα ότι η Παναγία αποτελεί το πρότυπο κάθε ανθρώπου, γιατί ο καθένας έχει λάβει από τον Θεό μια ανεπανάληπτη κλήση και μια ιδιαίτερη αποστολή μέσα στην ιστορία. Με τον λόγο αυτό εκφράζεται σύγχρονα η διαρκής εμπειρία της Εκκλησίας: η Θεοτόκος φανερώνει τον προορισμό του ανθρώπου.

Γι' αυτό η Εκκλησία την υμνεί με τόση αγάπη. Στο πρόσωπό της βλέπει την ανθρώπινη φύση πλημμυρισμένη από τη χάρη, την ελευθερία να συναντά την αγάπη του Θεού και τη γη να προσφέρει τον ωραιότερο καρπό της στον ουρανό.

Κάθε προσκύνημα στην εικόνα της Παναγίας γίνεται και ένα προσκύνημα στον αληθινό προορισμό του ανθρώπου. Η μορφή της μάς καλεί να εμπιστευθούμε τον Θεό, να ανακαλύψουμε το προσωπικό χάρισμα που Εκείνος κατέθεσε μέσα μας και να το προσφέρουμε με αγάπη στην Εκκλησία και στον κόσμο. Έτσι γεννιέται καθημερινά το δικό μας «γένοιτό μοι». Έτσι αρχίζει να φανερώνεται μέσα στην ιστορία ο άνθρωπος όπως τον θέλησε ο Θεός.

Θεολογικές σκέψεις εισοδεύοντας στο Δεκαπενταύγουστο

Του π. Παναγιώτη Καποδίστρια

Ο Δεκαπενταύγουστος αποτελεί κορύφωση της θερινής λατρευτικής - λειτουργικής εμπειρίας, μία περίοδο βαθείας αναπνοής μέσα στο εκκλησιαστικό έτος. Η Κοίμηση της Θεοτόκου φανερώνει τον τρόπο με τον οποίο η ανθρώπινη φύση, ενωμένη με τη θεία Χάρη, εισέρχεται στη ζωή της Αιωνιότητας. Η Παναγία αναδεικνύεται πρόσωπο κομβικό και καθοριστικό για την κατανόηση του μυστηρίου της θείας Οικονομίας. Η σιωπή Της γίνεται λόγος πίστεως, η υπακοή Της καθίσταται υπόδειγμα ελευθερίας, η παρουσία Της καθαγιάζει την ιστορία.

Η Εκκλησία -ως μητέρα στοργική που είναι- συναρμόζει τη λατρεία με την ευχαριστία, προσφέροντας στο κέντρο του θέρους την προοπτική της αφθαρσίας. Η περίοδος του Δεκαπενταύγουστου προβάλλει την τιμή προς την Θεοτόκο ως βιωματική απάντηση στη φθορά και τη μοναξιά της ύπαρξης. Η πορεία προς την Κοίμηση φωτίζεται από τους καθ' ημέραν παρακλητικούς κανόνες και τους εγκώμιους ύμνους, μες από τους οποίους εκφράζεται η εμπιστοσύνη των πιστών στη μητρική προστασία, σκέπη και μεσιτεία της Παναγίας. Η ζωή Της γίνεται καθρέπτης ταπεινώσεως, ελπίδας και ψυχοπνευματικής πληρότητας.

Το πρόσωπο της Θεοτόκου συγκεντρώνει την πίστη σύνολης της Εκκλησίας στο μυστήριο της Ενανθρωπήσεως και της Αναστάσεως. Η ύπαρξή Της ακτινοβολεί φως πνευματικό, χαρά λειτουργική και ειρήνη καρδιακή. Η σχέση Της με τον Χριστό αποκαλύπτει την πλήρωση της ανθρώπινης ζωής μέσα στην κοινωνία με τον Θεό. Η τιμή προς την Μητέρα του Κυρίου εκφράζει την προσδοκία για τη θέωση του ανθρώπου και τη συμμετοχή του στη θεία δόξα.

Καθώς οδεύουμε προς την ημέρα της εορτής, ο πιστός καλείται να ενσωματώσει τον εκκλησιαστικό λόγο στην καθημερινή του πορεία. Η προσευχή προς την Παναγία λειτουργεί ως πνευματική γέφυρα προς την αγάπη του Χριστού. Ο νους αναπαύεται στη βεβαιότητα της παρουσίας Της, η καρδιά ενδυναμώνεται από την ελπίδα που πηγάζει από την Κοίμησή της.

Ο Δεκαπενταύγουστος εμπνέει την Εκκλησία να βλέπει τον κόσμο μέσα από το βλέμμα της Θεοτόκου. Η πορεία του ανθρώπου προς τον Θεό λαμβάνει μορφή και προοπτική μες από τη μορφή Εκείνης που έγινε σάρκα της υπακοής, τόπος της Χάριτος και σκηνή του Λόγου. Το εκκλησιαστικό σώμα αντλεί δύναμη και ελπίδα από το γεγονός ότι η Παναγία αποτελεί προτύπωση του ανθρώπου που εισέρχεται πλήρως στη ζωή της Βασιλείας. Η εορτή, εκτός από ανάμνηση ενός πανίερου γεγονότος, αποτελεί και πρόσκληση σε μιαν εσωτερική ανάβαση, στην οποίαν ολόκληρη η ύπαρξη κατακλύζεται από Φως Χριστού, μάλιστα δε του Αναστάντος Κυρίου της Δόξης!

Η τρυφερότητα είναι...

Εμφανίζεται όποτε κοιτάζουμε από κοντά και με προσοχή μια άλλη ύπαρξη, κάτι που δεν είναι ο «εαυτός» μας.

Η τρυφερότητα είναι αυθόρμητη και ανιδιοτελής· υπερβαίνει κατά πολύ τη συγγενή της ενσυναίσθηση. Αντιθέτως, είναι το συνειδητό, αν και ίσως ελαφρώς μελαγχολικό, μοίρασμα του κοινού πεπρωμένου.

Η τρυφερότητα είναι μια βαθιά συναισθηματική ανησυχία για μια άλλη ύπαρξη, για την ευθραυστότητά της, για τη μοναδική της φύση και για την έλλειψη ανοσίας στον πόνο και στις επιπτώσεις του.

Olga Tocarczuk

Εκεί δοκιμάζεται η πίστη μας...

Η καθημερινή ζωή δεν είναι απλώς μια σειρά επαναλαμβανόμενων γεγονότων και υποχρεώσεων. Είναι η σκηνή όπου η πνευματική μας ζωή καλείται να λάμψει και να εκφραστεί. Κάθε στιγμή, κάθε απλή πράξη, γίνεται ευκαιρία να ζήσουμε την παρουσία του Θεού, να μεταμορφώσουμε την καθημερινότητα σε ιερό χώρο, να κάνουμε το συνηθισμένο ασυνήθιστο.

Η ρουτίνα, αν και φαίνεται μονότονη και βαρετή, δεν είναι φυλακή αλλά ο χώρος της πνευματικής άσκησης και της αγάπης. Εκεί δοκιμάζεται η πίστη μας, εκεί καλλιεργείται η υπομονή, η ταπείνωση και η συνέπεια.

Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να ζήσουμε μόνο τις μεγάλες στιγμές της ζωής, αλλά να βρούμε το θεϊκό νόημα μέσα στη μικρή καθημερινότητα. Κάθε λεπτό μπορεί να γίνει ευκαιρία για προσευχή, για προσφορά, για συμμετοχή στη ζωή της Εκκλησίας και, συνεπώς, στη ζωή του κόσμου.

π. Αλέξανδρος Σμέμαν (+)

Για τον Θεό και μόνο ζούμε...

Πράγματι, όταν οι άνθρωποι υποθέτουν ότι ανησυχούν για τους αγαπημένους τους, συχνά αυτό για το οποίο ανησυχούν είναι το τι θα κάνουν χωρίς αυτούς. Σε αυτή την περίπτωση, ας προσευχηθούν καλύτερα για τους εαυτούς τους, έτσι τουλάχιστον η προσευχή τους θα είναι πιο αληθινή.

***

Για τον Θεό και μόνο ζούμε και πεθαίνουμε. Ας αφεθούμε, λοιπόν, όπως οφείλουμε, στα χέρια του. Ίσως η γνώμη των [άλλων] να είναι σοφότερη από μας, αλλά αυτή η γνώμη δεν είναι ο κριτής μας.

George MacDonald, 

Τα θαύματα του Χριστού, εκδ. Ιωνάς.