Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2026

Mερικά ονόματα για το Σαρανταλείτουργο...

«Γέροντα, να σας αφήσω μερικά ονόματα για το Σαρανταλείτουργο;»

«Να μου τα αφήσεις, παιδί μου. Εσύ όμως θα έρχεσαι;»

Ο άνθρωπος με κοίταξε απορημένος. Κρατούσε ένα χαρτί με ονόματα, ένα πρόσφορο και λίγα χρήματα για τις ανάγκες του ναού. Τα είχε ετοιμάσει όλα με ευλάβεια. Δεν ήθελα να του στενοχωρήσω την καρδιά. Του είπα μόνο πως, όταν μας προσκαλούν σε ένα τραπέζι, δεν αρκούμαστε να στείλουμε το ψωμί και το κρασί. Πηγαίνουμε κι εμείς, εφόσον μπορούμε.

Αυτές τις ημέρες, καθώς πλησιάζουν τα Χριστούγεννα, σε πολλούς ναούς και μοναστήρια τελείται το Σαρανταλείτουργο. Σαράντα Θείες Λειτουργίες, όπου αυτό είναι δυνατό, με τη μνημόνευση ζώντων και κεκοιμημένων. Η ευλογία βρίσκεται στη Θεία Ευχαριστία, στη σύναξη της Εκκλησίας, στην προσφορά που πραγματοποιείται ενώπιον της Αγίας Τραπέζης. Και εμείς καλούμαστε να συμμετάσχουμε, όχι απλώς να αναθέσουμε στον ιερέα τη μνημόνευση των ανθρώπων μας.

Το πρόσφορο που ζυμώνει μια γυναίκα, το λίγο νάμα, το λάδι, το λιβάνι, ακόμη και τα χρήματα που αφήνει κάποιος από το υστέρημά του, είναι ευλογημένες προσφορές. Δεν αγοράζουν τη χάρη του Θεού. Μπορεί ένας φτωχός να μη διαθέτει τίποτε από αυτά και να προσφέρει μια προσευχή που βγαίνει από τα βάθη της καρδιάς του. Η Θεία Λειτουργία δεν είναι μια υπηρεσία που παραγγέλλουμε. Είναι το Μυστήριο στο οποίο ο Χριστός μάς συνάγει ως Εκκλησία.

«Ὅτι εἷς ἄρτος, ἓν σῶμα οἱ πολλοί ἐσμεν» (Α΄ Κορ. 10,17), γράφει ο Απόστολος Παύλος. Δεν πηγαίνουμε στον ναό ως μεμονωμένοι άνθρωποι που ζητούν ο καθένας κάτι για τον εαυτό του. Συναγόμαστε ως Σώμα Χριστού. Ο ιερέας προΐσταται της ευχαριστιακής συνάξεως και ο λαός συμμετέχει στην κοινή προσευχή και προσφορά. Το «Μετὰ φόβου Θεοῦ, πίστεως καὶ ἀγάπης προσέλθετε» είναι πρόσκληση προς τους πιστούς να προσεγγίσουν, με την αναγκαία προετοιμασία, το Ποτήριο της Ζωής.

Ακούω σήμερα ανθρώπους να σηκώνονται πριν ξημερώσει για να πάνε στο γυμναστήριο. Πριν αρχίσει η εργασία τους, βρίσκουν μία ώρα για το σώμα τους. Και πολύ καλά κάνουν. Το σώμα χρειάζεται φροντίδα. Αλλά για την ψυχή μας πότε θα βρούμε αυτή την ώρα; Παλαιότερα, σε πολλά μέρη, άνθρωποι περνούσαν από τον ναό πριν ανοίξουν τα μαγαζιά τους ή πριν ξεκινήσουν για τον μόχθο της ημέρας. Όσοι μπορούσαν συμμετείχαν στη Θεία Λειτουργία και, όταν ήταν προετοιμασμένοι, κοινωνούσαν. Η ημέρα τους άρχιζε με την προσευχή, προτού παραδοθεί στις μέριμνες του κόσμου.

Στο γυμναστήριο ασκούμε το σώμα με τις δικές μας δυνάμεις. Στη Θεία Μετάληψη δεχόμαστε Εκείνον που μας χαρίζει την αληθινή ζωή. Δεν πρόκειται για μια μέθοδο πνευματικής αυτοβελτιώσεως. Κοινωνούμε το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, επειδή η ανθρώπινη ύπαρξη δεν θεραπεύεται με την αυτάρκειά της. Και αν η σωματική υγεία απαιτεί συνέπεια, πόση φροντίδα αξίζει η σχέση μας με τον Θεό; Σκέφτομαι πως το Σαρανταλείτουργο μπορεί να γίνει η αφορμή να ξαναβρούμε αυτή τη χαμένη πρωινή συνήθεια.

Οι άγιοι Κολλυβάδες, ο Μακάριος ο Νοταράς και ο Νικόδημος ο Αγιορείτης, υπερασπίστηκαν τη συχνή Θεία Μετάληψη ως ουσιώδες στοιχείο της εκκλησιαστικής ζωής. Στο έργο Περί της συνεχούς Μεταλήψεως των Αχράντων του Χριστού Μυστηρίων ανέδειξαν τη μαρτυρία της Αγίας Γραφής και των Πατέρων. Ο Μέγας Βασίλειος, στην 93η επιστολή του, θεωρεί αγαθή και ωφέλιμη ακόμη και την καθημερινή κοινωνία, αναφέροντας πως στην εποχή του υπήρχε η συνήθεια να μεταλαμβάνουν τέσσερις ημέρες την εβδομάδα. Η συχνότητα δεν καταργεί την προετοιμασία. Η μετάνοια, η προσευχή, η συμφιλίωση και η πνευματική καθοδήγηση μας βοηθούν να προσερχόμαστε με επίγνωση του Μυστηρίου, χωρίς να μετατρέπουμε τη δική μας αναξιότητα σε μόνιμη δικαιολογία απομακρύνσεως.

Και τα ονόματα των κεκοιμημένων μας; Να τα γράφουμε με πολλή αγάπη. Στην Προσκομιδή ο ιερέας μνημονεύει τους ζωντανούς και τους κεκοιμημένους, αφαιρώντας τις αντίστοιχες μερίδες από το πρόσφορο. Στο τέλος της Θείας Λειτουργίας οι μερίδες τοποθετούνται στο Άγιο Ποτήριο, με την ευχή για την άφεση των αμαρτιών εκείνων που μνημονεύθηκαν. Η μνημόνευση ανήκει στην ευχαριστιακή προσευχή της Εκκλησίας και φανερώνει πως η αγάπη της δεν σταματά μπροστά στον τάφο. Γράψε, λοιπόν, και το όνομα εκείνου με τον οποίο δεν πρόλαβες να συμφιλιωθείς. Μην αφήνεις την πίκρα να επιζεί περισσότερο από τη μνήμη του.

Θα ήθελα, λοιπόν, να βλέπω τους ανθρώπους να έρχονται στο Σαρανταλείτουργο όσο τους επιτρέπουν οι δυνάμεις τους. Να σηκώνονται λίγο νωρίτερα, να στέκονται στην πρωινή ησυχία του ναού, να ακούν το Ευαγγέλιο και να προσεύχονται μαζί με την Εκκλησία. Όσοι έχουν προετοιμαστεί κατάλληλα, με την καθοδήγηση του πνευματικού τους, να προσέρχονται στη Θεία Κοινωνία. Δεν σημαίνει πως πρέπει να μεταλαμβάνουμε μηχανικά σε κάθε Λειτουργία ούτε πως η παρουσία μας στερείται αξίας όταν δεν κοινωνούμε. Σημαίνει πως ξαναδίνουμε στη Θεία Ευχαριστία τη θέση που της ανήκει στη ζωή μας.

Γνωρίζω τον εργάτη που φεύγει από το σπίτι πριν χαράξει, τη γυναίκα που φροντίζει έναν κατάκοιτο, τον ηλικιωμένο που δυσκολεύεται ακόμη και να κατεβεί τα σκαλιά. Κανείς τους δεν χρειάζεται να απολογηθεί για την απουσία του. Η προσευχή της Εκκλησίας τούς περιλαμβάνει. Αλλά όποιος μπορεί να διαθέσει ένα πρωινό, ας το δοκιμάσει. Μερικές φορές βρίσκουμε χρόνο για όσα θεωρούμε αναγκαία και αναβάλλουμε εκείνα που θα μπορούσαν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο ζούμε.

Και όταν τελειώσει η Λειτουργία, ας μη μείνει η προσευχή μας πίσω από την πόρτα του ναού. Η ευχαριστιακή ζωή συνεχίζεται στην εργασία, στο σπίτι, στη φροντίδα εκείνου που μας έχει ανάγκη. Ο άνθρωπος που κοινωνεί καλείται να μάθει να ζει ευχαριστιακά, χωρίς να θεωρεί κανέναν ξένο προς την αγάπη του Θεού.

Γι’ αυτό, παιδί μου, φέρε τα ονόματα. Φέρε το πρόσφορό σου, το λίγο λάδι, το νάμα, το λιβάνι. Αν δεν έχεις τίποτε, έλα πάλι. Και όταν μπορείς, έλα από νωρίς. Στάσου μαζί μας. Προσευχήσου για τους δικούς σου και για εκείνους που κανείς δεν θυμάται. Προετοιμάσου να κοινωνήσεις.

Μη συνηθίσεις να στέλνεις μόνο το όνομά σου εκεί όπου ο Χριστός σε περιμένει ολόκληρο.»

μ. Θεόκτιστος ο Κρης

Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026

ΕΙΣΟΔΙΑ σημαίνει...

ΕΙΣΟΔΙΑ σημαίνει εἴσοδος. Ποῦ; Καὶ τῆς 3ετοῦς Παναγίας μας στὰ Ἅγια τῶν Ἁγίων, ἀλλὰ καὶ τῆς δικῆς μας εἰσόδου -μὲ τὴ βοήθεια τῆς Παναγίας- στὴ Δεσποτικὴ ἑορτὴ τῶν Χριστουγέννων, "ἐκεῖ" ὅπου ὁ Θεὸς γίνεται κάτι ποὺ ποτὲ δὲν ἦταν -ἄνθρωπος!- γιὰ νὰ κάνει ἐμᾶς θεούς, μετόχους τῆς δόξης Του. "Μικραίνει" ὁ μέγας (κενώνεται, σμικρύνεται) καὶ μπαίνει στὸ δικό μας θάνατο γιὰ νὰ μᾶς χαρίσει τὴν ἀνάστασή Του. 

Σημαίνει καὶ εἴσοδο τοῦ νοῦ μας στὴν καρδιά. Ἐπιστροφή μας στὸν μέσα ἄνθρωπο, ὅπου συναντᾶμε τὸ Χριστὸ στὴν καρδιά μας σὰν σὲ Σπήλαιο : γεννιέται ὁ Χριστὸς στὸ σπήλαιο τῆς καρδιᾶς μας, ἀφοῦ παύσει νὰ εἶναι σπήλαιο ληστῶν (παθῶν, λογισμῶν, δαιμόνων καὶ κακῶν ἐπιθυμιῶν καὶ φαντασιῶν) καὶ "ἐγκυμονοῦμε" στὸν Χριστό, μὲ μιὰ ἀκριβέστατη προσοχὴ "ἐγκύου" μὴ τυχὸν "ἀποβληθεῖ" τὸ κύημα, παναπεῖ χάσουμε τὴ Χάρη. Ἔτσι ζοῦμε καὶ τὰ Εἰσόδια, σὰν γεγονὸς τῆς προσωπικῆς μας ζωῆς. Ὄχι ἀλλιῶς.

π. Εφραίμ Τριανταφυλλόπουλος

Από τα βάθη του αδύτου, όπου εισήλθε...

Έχοντας έτσι εγκαταλείψει τον κόσμο, τους γονείς της και κάθε δεσμό με τα αισθητά πράγματα, η αγία Παρθένος παρέμεινε στον ναό μέχρι την ηλικία των δώδεκα ετών. Φθάνοντας λοιπόν σε ηλικία γάμου, οι ιερείς και οι πρεσβύτεροι φοβήθηκαν μήπως μολύνει το άδυτο και την εμπιστεύθηκαν στον αγνό Ιωσήφ που ήταν χήρος, για να διαφυλάξει την παρθενία της, παρουσιαζόμενος ως μνηστήρας της.

Κατά τα εννέα αυτά χρόνια, η Παναγία τρεφόταν με τροφή πνευματική που της έφερνε άγγελος Κυρίου. Διήγε βίο ουράνιο, ανώτερο εκείνου των προπατόρων μας στον Παράδεισο. Δίχως μέριμνες, δίχως πάθη, έχοντας ξεπεράσει τις ανάγκες της φύσεως και την τυραννία των ηδονών, δεν ζούσε παρά μόνον για τον Θεό, με τον νου της προσηλωμένο κάθε στιγμή στη θεωρία του κάλλους Του.

Προσευχόμενη αδιαλείπτως και επαγρυπνώντας στον εαυτό της, η αγία παιδίσκη κατόρθωσε κατά την παραμονή της στον Ναό να καθαρίσει την καρδιά της, έτσι ώστε να γίνει ακηλίδωτος καθρέπτης, όπου ανταυγάζεται η δόξα του Θεού. Φόρεσε τη λαμπρή στολή των αρετών, ως μελλόνυμφη, για να προετοιμασθεί για την εν αυτή έλευση του θείου Νυμφίου Χριστού. Κατόρθωσε τέτοια τελειότητα, που συνόψισε στο πρόσωπό της όλη την αγιότητα του κόσμου και, ομοιωθείσα διά της αρετής με τον Θεό, προσείλκυσε τον Θεό να «ομοιωθεί» με τους ανθρώπους διά της Ενανθρωπήσεως.

Από τα βάθη του αδύτου, όπου εισήλθε σε ηλικία που τα άλλα παιδιά αρχίζουν να μαθαίνουν, η Παναγία άκουε κάθε Σάββατο τα αναγνώσματα του Νόμου και των Προφητών που απευθύνονταν στον λαό στο κοινό τμήμα του Ναού. Με τη διάνοια της οξυμμένη από την ησυχία και την προσευχή, έφθασε έτσι στη γνώση του βαθύτερου νοήματος των μυστηρίων των Γραφών. Ζώντας εν μέσω αγίων μυστηρίων και θεωρώντας την ίδια της την αγνότητα, κατανόησε ποιο ήταν το σχέδιο του Θεού καθ’ όλη την ιστορία του περιούσιου λαού Του.

Διέγνωσε ότι όλος αυτός ο χρόνος ήταν αναγκαίος για να ετοιμάσει ο Θεός μία μητέρα στους κόλπους της αποστάτιδος αυτής ανθρωπότητος και ότι αυτή, παιδίον άγιο που διάλεξε ο Θεός, έπρεπε να γίνει ο αληθινός, ζων Ναός της θεότητος. Τοποθετημένη στα Άγια των Αγίων, όπου φυλάσσονταν τα τεκμήρια της επαγγελίας του Θεού, η Παρθένος αποκάλυπτε ότι τα σύμβολα και οι προτυπώσεις έπρεπε να εκπληρωθούν στο πρόσωπό της.

Αύτη η ίδια ήταν το Άδυτο, η Σκηνή του Λόγου του Θεού, η Κιβωτός της Καινής Διαθήκης, η Στάμνος η φέρουσα το εξ ουρανού μάννα, η βλαστήσασα Ράβδος του Ααρών, η Πλαξ του Νόμου της Χάριτος.

Σε αυτή διασαφηνίζονται οι σκιώδεις προφητείες: είναι η Κλίμαξ που ενώνει τη γη με τον ουρανό, την οποία είδε στο όνειρό του ο πατριάρχης Ιακώβ, η Στήλη νεφέλης που αποκαλύπτει τη δόξα του Θεού, η κούφη Νεφέλη του προφήτη Ησαΐα, το αλατόμητο Όρος του Δανιήλ, η κλειστή Πύλη του Ιεζεκιήλ διά της οποίας ο Θεός ήρθε να επισκεφθεί τους ανθρώπους, η ζώσα και εσφραγισμένη Πηγή που αναβλύζει εντός μας τα ύδατα της αιωνίου ζωής.

Θεωρώντας πνευματικώς τα θαύματα τούτα που επρόκειτο να λάβουν χώρα στο πρόσωπό της, δίχως ακόμη να κατανοεί σαφώς πώς θα πραγματοποιούνταν, η Παναγία ανέπεμψε την προσευχή και μεσιτεία της προς τον Θεό με μεγαλύτερη ακόμη ένταση, για να σπεύσει ο Κύριος να εκπληρώσει τις υποσχέσεις του και να σώσει το ανθρώπινο γένος ερχόμενος να κατοικήσει μεταξύ των ανθρώπων.

Όταν η Θεοτόκος εισήλθε στα Άγια των Αγίων, ο χρόνος δοκιμής και προετοιμασίας της Παλαιάς Διαθήκης πήρε τέλος και σήμερα εορτάζουμε τους αρραβώνες του Θεού με την ανθρώπινη φύση. Γι’ αυτό η Εκκλησία αγάλλεται και προτρέπει όλους τους φίλους του Θεού να αποσυρθούν κι αυτοί στον ναό της καρδιάς τους για να προετοιμάσουν την έλευση του Κυρίου με τη σιωπή και την προσευχή, απομακρυνόμενοι από τις απολαύσεις και τις μέριμνες του κόσμου.

Μακάριος Σιμωνοπετρίτης

Στὰ Εἰσόδια τῆς Θεοτόκου...

π. Πλακίδας Deseille

Ἡ ἑορτὴ αὐτή μᾶς ἐπιτρέπει νὰ εἰσέλθουμε κι ἐμεῖς οἱ ἴδιοι στὸ μυστήριο αὐτὸ τῆς Θεοτόκου, νὰ μετάσχουμε σ’ αὐτὸ καὶ ἔτσι νὰ προετοιμαστοῦμε μαζί της γιὰ τὰ Χριστούγεννα, γιὰ τὴ Γέννηση τοῦ Χριστοῦ. Ὀφείλουμε νὰ κάνουμε ἀκριβῶς ὅπως κι αὐτή, νὰ εἰσέλθουμε στὸν ναό, μέσα σ’ αὐτὴ τὴν ἱερὴ ἔρημο τῶν Γραφῶν, μακριὰ ἀπὸ ὅλες τὶς μέριμνες καὶ ὅλες τὶς ἔγνοιες τοῦ κόσμου.

Ὁ καιρὸς τῆς προετοιμασίας

Ἡ ἑορτὴ αὐτὴ τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου, ποὺ εἶναι τόσο κοντὰ στὴν ἀρχὴ τῆς Τεσσαρακοστῆς τῶν Χριστουγέννων, ἀποτελεῖ μία θαυμάσια εἰσαγωγή στὴν περίοδο αὐτὴ,      κατὰ τὴν ὁποία προετοιμαζόμαστε νὰ τιμήσουμε τὴ Γέννηση τοῦ Κυρίου καὶ νὰ τὴ γιορτάσουμε ὡς νέα ἐνσάρκωση τοῦ Χριστοῦ στὴ φάτνη τῆς δικῆς μας καρδιᾶς. Διότι αὐτὴ ἀκριβῶς θὰ εἶναι ἡ χάρις τῶν Χριστουγέννων: νὰ γεννιέται ὁ Χριστὸς πάντοτε ὅλο καὶ περισσότερο μέσα μας, νὰ μᾶς μεταμορφώνει πάντοτε ὅλο καὶ περισσότερο ἐν Αὐτῷ στὰ μύχια τῆς καρδιᾶς μας, ἔτσι ὥστε αὐτὴ ἡ παρουσία νὰ ἀκτινοβολεῖ σὲ ὅλο μας τὸ εἶναι καὶ σὲ ὅλη μας τὴ ζωή.

Ἡ Παρθένος Μαρία προετοιμάστηκε τόσο θαυμαστὰ ἀπὸ τὸν Θεὸ γιὰ τὸν ρόλο της ὡς Μητέρας τοῦ Θεοῦ. Παιδὶ ἀκόμη, εἰσέρχεται στὸν Ναό, αὐτὴ ποὺ θὰ εἶναι ἡ ἀληθινὴ Κιβωτὸς τῆς Διαθήκης, ὁ ἀληθὴς τόπος τῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων· εἰσέρχεται στὸν Ναὸ αὐτὸν ποὺ ἦταν χειροποίητος, ἀλλὰ προεικόνιζε, ἀνήγγελλε ἀκριβῶς τὴν ὁριστικὴ κατοικία τοῦ Θεοῦ μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων, ἀχειροποίητη αὐτή, ἡ ὁποία θὰ σηματοδοτοῦσε τὸν χρόνο τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τὸν χρόνο στὸν ὁποῖο ζοῦμε.

Καμία, ἴσως, εὐαγγελικὴ περικοπή δὲν θὰ ταιρίαζε καλύτερα στὴν ἑορτὴ αὐτὴ ἀπὸ τὴν περικοπὴ ποὺ διαβάζουμε κατὰ παράδοση σὲ ὅλες τὶς Θεομητορικὲς ἑορτές, αὐτὴ περὶ τῆς Μάρθας καὶ τῆς Μαρίας. Πρόκειται ἀσφαλῶς γιὰ τὴ Μαρία, ἀδελφή τῆς Μάρθας καὶ τοῦ Λαζάρου, ἀλλὰ μὲ τὴν ἐπιλογὴ τοῦ ἀναγνώσματος ἀπὸ μέρους τῆς Ἐκκλησίας, αἰσθανόμαστε ἔντονα τὴ διάκριση μὲ τὴν ὁποία αὐτὴ περιβάλλει καθετὶ ποὺ ἀφορᾶ στὴν Μητέρα τοῦ Θεοῦ. Δὲν μιλᾶ ἐδῶ γι’ αὐτὴν, παρὰ ὑπὸ τὸ πέπλο κάποιας ποὺ τῆς ἔμοιαζε, ποὺ ἔφερε τὸ ἴδιο ὄνομα σὰν μέσα ἀπὸ ἕνα πέπλο σιωπῆς. Ἐπειδὴ αὐτὸ ἦταν τὸ καλύτερο, τὸ μόνο μέσο, γιὰ νὰ ἀποκαλυφθεῖ κάτι τὸ ἄρρητο.

Ἡ Θεοτόκος ἔζησε πάντοτε μέσα στὴν ἀφάνεια. Μέσα στὰ Εὐαγγέλια διατηρεῖ αὐτὴ τὴν ἀφανῆ θέση. Δὲν μιλοῦν πολὺ γι’ αὐτήν. Μόνο μέσα ἀπὸ αὐτὴ τὴν εἰκόνα τῆς Μαρίας τῆς Βηθανίας, ποὺ κάθεται στὰ πόδια τοῦ Κυρίου, μεταφέρεται ὁ νοῦς μας στὴν οὐσία τοῦ μυστηρίου τῆς Μητέρας τοῦ Θεοῦ: σ’ αὐτὴν τὴν ἀκρόαση, ἀκρόαση ποὺ συναινεῖ στὸν λόγο διὰ τοῦ ὁποίου ὁ Χριστὸς σαρκώθηκε μέσα της. Μὲ τὴν ἀπάντησή της στὸν λόγο τοῦ Θεοῦ μπόρεσε νὰ ἐκπληρωθεῖ τὸ ἀνήκουστο μυστήριο τῆς Ἐνανθρωπήσεως, νὰ γεννηθεῖ ὁ Λόγος ἀνάμεσά μας.

Ναί, καὶ σὲ ὄλον αὐτὸν τὸν χρόνο τῆς προετοιμασίας, πού μᾶς θυμίζει ἡ σημερινὴ ἑορτή, ἡ Θεοτόκος καθόταν ἤδη στὰ πόδια τοῦ Κυρίου, μὲ τὴν ἔννοια ὅτι ἔπρεπε νὰ μελετᾶ, νὰ ἀναλογίζεται, νὰ ἐσωτερικεύει τὶς Γραφὲς διὰ τῶν ὁποίων οἰκειοποιοῦνταν ὅλη τὴν προσμονὴ τοῦ λαοῦ τοῦ Ἰσραήλ, ὅλη τὴν ἐπιθυμία του γιὰ τὴν ἔλευση τοῦ Μεσσία. Καλοδεχόταν αὐτὴ τὴν ἐπιθυμία, τὴ ζοῦσε βαθιὰ μὲ ὅλη ἐκείνη τὴν πτωχεία ποὺ ἀποτελοῦσε ἔκφραση τῆς ψυχῆς της, τὴν πτωχεία τῷ πνεύματι ποὺ συνιστοῦσε ἡ ἀφάνειά της, μὲ ὅλη ἐκείνη τὴν παραίτηση ἀπὸ κάθε αὐτοεπιβεβαίωση, μὲ τὴν ἀποταγὴ ἐκείνη ποὺ τῆς ἐπέτρεπε νὰ δέχεται τὸν λόγο καὶ νὰ συναινεῖ καὶ ἔτσι νὰ προετοιμάζεται γιὰ τὴν ὑπέρτατη συγκατάθεση, ποὺ θὰ ἔδινε τὴν ἡμέρα τοῦ Εὐαγγελισμοῦ.

Ταυτόχρονα, ὅμως, ἡ ἑορτὴ αὐτή μᾶς ἐπιτρέπει νὰ εἰσέλθουμε κι ἐμεῖς οἱ ἴδιοι στὸ μυστήριο αὐτὸ τῆς Θεοτόκου, νὰ μετάσχουμε σ’ αὐτό, καὶ ἔτσι νὰ προετοιμαστοῦμε μαζί της γιὰ τὰ Χριστούγεννα, γιὰ τὴ Γέννηση τοῦ Χριστοῦ. Ὀφείλουμε νὰ κάνουμε ἀκριβῶς ὅπως κι αὐτή, νὰ εἰσέλθουμε στὸν ναό, μέσα σ’ αὐτὴ τὴν ἱερὴ ἔρημο τῶν Γραφῶν, μακριὰ ἀπὸ ὅλες τὶς μέριμνες καὶ ὅλες τὶς ἔγνοιες τοῦ κόσμου.

Ἀσφαλῶς, δὲν γίνεται νὰ μὴ σκεπτόμαστε τὰ γήινα· πρέπει νὰ ἀσχοληθοῦμε καὶ μὲ αὐτὰ σὲ κάποιο βαθμό, ἀναλόγως τῶν καθηκόντων καὶ τῶν ρόλων ποὺ ὀφείλουμε νὰ ἀσκοῦμε μέσα στὴν κοινότητά μας. Δεν πρέπει, ὅμως, ἡ σκέψη μας νὰ εἶναι ἀνήσυχη καὶ ταραγμένη. Ὅλα αὐτά, ἡ μέριμνα, ἡ ἀνησυχία, ὁ πανικός, εἶναι ποὺ ἐμποδίζουν τὴν ἐσωτερικὴ προσοχὴ ἡ ὁποία μᾶς προετοιμάζει γιὰ τὴν ἔλευση τοῦ Χριστοῦ. Οἱ ἀσχολίες μας δὲν ἀποτελοῦν ἐμπόδιο, μὲ τὴν προϋπόθεση ὅμως ὅτι δὲν μεταβάλλονται σὲ ἀγωνιώδεις μέριμνες.

Ὅλες τὶς σκέψεις μας, ὅλες τὶς ἐσωτερικές μας στάσεις πρέπει νὰ τὶς ζωογονεί ἡ πίστη καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη στὸν Θεό· αὐτὴ θὰ μᾶς ἐπιτρέψει καὶ νὰ ἀσχολούμαστε μὲ τὰ καθήκοντα στὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀφιερώσουμε χρόνο, τὰ ἀπαραίτητα ἔργα μας, καὶ ταυτόχρονα να τὰ ἐπιτελοῦμε χωρὶς ἀνησυχία, χωρὶς ταραχή, χωρὶς αὐτὸ νὰ μᾶς ἀναστατώνει, χωρὶς νὰ γίνεται ἐμπόδιο στὴν ἐσωτερικὴ αὐτὴ προσοχή, ἡ ὁποία εἶναι τόσο οὐσιώδης, τὸ οὐσιῶδες τῆς μοναστικῆς μας ζωῆς.

Ναί, ἔτσι ὀφείλουμε νὰ εἰσερχόμαστε στὸν ναὸ τῆς καρδιᾶς μας, γιὰ νὰ γίνεται αὐτὴ ὅλο καὶ περισσότερο ναὸς τοῦ Κυρίου. Εἰσέρχομαι στὸν ναὸ τῆς καρδιᾶς δὲν σημαίνει μόνο νὰ ἀποφεύγω τὴν ἐσωτερικὴ ἀνησυχία, ἀλλὰ -καὶ ἀπὸ αὐτὸ πρέπει νὰ ἀρχίσουμε- νὰ ἀποφεύγω ὅ,τι εἶναι περιέργεια, ὅ,τι εἶναι περισπασμός, ὅ,τι χαρακτηρίζεται ἀπὸ ἀπληστία νὰ δῶ, νὰ ἀγγίξω, νὰ ἀκούσω καὶ νὰ γευθῶ τὰ ἐξωτερικὰ πράγματα. Νὰ τὰ ἀποφεύγω, γιὰ νὰ μπορῶ νὰ εἶμαι προσεκτικὸς στὴν ἐσωτερικὴ παρουσία τοῦ Κυρίου, στὴν κίνηση αὐτὴ τῆς καρδιᾶς μου ποὺ μὲ φέρνει πρὸς Αὐτὸν, ὁ Ὁποῖος βρίσκεται στὰ βάθη της, ἐπειδὴ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα Τὸν ἔχει ἐγγράψει ἐκεῖ. Και ὁ Ὁποῖος μᾶς διαφεύγει, στὸν βαθμὸ ποὺ γινόμαστε ὑπερβολικὰ ἐξωστρεφεῖς.

Ναί, στὴν διάρκεια τῆς προπαρασκευαστικῆς αὐτῆς περιόδου γιὰ τὰ Χριστούγεννα, τὸ σημαντικὸ δὲν εἶναι ἡ νηστεία· πρέπει ἀσφαλῶς νὰ συνδυάζεται, ἀλλὰ μόνο γιὰ νὰ βοηθᾶ νὰ μετέχει καὶ τὸ σῶμα μας, ὁλόκληρο τὸ εἶναι μας, στὴν ἐσωτερικὴ αὐτὴ στάση, ἡ ὁποία εἶναι καὶ τὸ οὐσιῶδες.

Ναί, αὐτὲς τὶς εὐλογημένες μέρες ἂς εἴμαστε προσεχτικοὶ στὸ νὰ μπαίνουμε ἔτσι στὸν ναὸ αὐτὸ τῆς καρδιᾶς μας, στὴν ἱερὴ αὐτὴ ἔρημο θὰ μποροῦσα νὰ πῶ, χωριζόμενοι ἀπὸ ὅλα ὅσα εἶναι τοῦ κόσμου, μὲ τὴν κακὴ ἔννοια τῆς λέξης. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ, θὰ καθοδηγούμαστε πράγματι ἀπὸ τὸ ἐσωτερικὸ φῶς τοῦ Κυρίου πρὸς συνάντησή Του, τὴν ὁποία θὰ ἑορτάσουμε τὰ Χριστούγεννα. «Ἐν τῷ φωτί σου ὀψόμεθα φῶς» (Ψάλμ. λε’ [35] 10).

Αὐτῷ ἡ δόξα, σὺν τῷ ἀϊδίῳ Αὐτοῦ Πατρὶ καὶ τῷ Παναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Ο έμψυχος ναός του Θεού...

«Σήμερον ὁ ναός ὁ ἔμψυχος τοῦ μεγάλου βασιλέως ἐν ναῷ εἰσέρχεται, αὐτῷ ἑτοιμασθῆναι εἰς θείαν κατοίκησιν, Λαοί ἀγαλλιᾶσθε» (Δόξα του ευαγγελίου του Όρθρου της εορτής των Εισοδίων της Θεοτόκου).

«Σήμερα η Θεοτόκος Μαρία, ο έμψυχος ναός του Χριστού, του Μεγάλου Βασιλιά, εισέρχεται στον άψυχο ναό, για να ετοιμαστεί ώστε να κατοικήσει σ’ αυτήν ο Θεός. Οι λαοί ας χαιρόμαστε».

Όμορφη η εικόνα που περιγράφει ο ιερός υμνογράφος, αναφερόμενος στην είσοδο της Παναγίας στον ναό των Ιεροσολύμων. Ο έμψυχος ναός του Θεού, που είναι η Κυρία Θεοτόκος, εισοδεύει στον άψυχο, τον υλικό ναό, για να κατοικήσει ο Θεός όχι πλέον στον ναό των Ιεροσολύμων, αλλά στην Παναγία που είναι ο δικός Του ναός. Τον άψυχο ναό τον κάνουν ανθρώπινα χέρια. Τον σχεδιάζει ανθρώπινος νους. Ανθρώπινα χέρια μεταφέρου τα υλικά. Τον οικοδομούν, τον στολίζουν, τον περιποιούνται. Άνθρωποι κατοικούν σ’ αυτόν, για να δοξάζουν τον Θεό και να Τον υπηρετούν. Όμως ο Θεός δεν ξέρουμε αν κατοικεί εντός τους, μολονότι ο καθένας από εμάς γι’ αυτό έχει πλαστεί: για να γίνει κατοικητήριο του Θεού. Και δεν είναι μόνο η ψυχή μας στην οποία κατοικεί  ο Θεός. Είναι και το σώμα μας, ολόκληρη η ύπαρξή μας. Διότι ο Θεός έγινε άνθρωπος διά της Υπεραγίας Θεοτόκου. Κατοίκησε πρώτα σ’ εκείνη και, έχοντας προσλάβει την ανθρώπινη φύση, ζητά να κατοικήσει και στον καθέναν από εμάς. Κι αυτό γίνεται με το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, όταν μεταλαμβάνουμε σώμα και αίμα Χριστού και γινόμαστε ένα μ’ Αυτόν. Κι έτσι, «ο αγιάζων και οι αγιαζόμενοι εξ ενός πάντες» (Εβρ. 2,11). Από τον Θεό προερχόμαστε και στον Θεό επιστρέφουμε, αγιαζόμενοι από τον Υιό και Λόγο του Θεού και γνωρίζοντας δι’ Εκείνου τον Πατέρα εν Αγίω Πνεύματι.

Πρώτη η Παναγία γίνεται ναός έμψυχος του Θεού. Αλλά προετοιμάζεται γι’ αυτό. Καθίσταται η έμψυχος κιβωτός. Τα βήματά της είναι βήματα εν τω ναώ. Τα χέρια της αναπέμπουν δεήσεις προσευχητικές. Το στόμα της ψάλλει τους ύμνους του Θεού και για τον Θεό. Τα αυτιά της ακούνε τον λόγο του Θεού. Η τροφή της είναι ο άρτος που ο Θεός της στέλνει διά του Αγγέλου. Η καρδιά της χτυπά από αγάπη για τον Θεό και γίνεται αγάπη για όλον τον κόσμο, για όλα τα δημιουργήματα του Θεού. Η παρέα της είναι οι κοπέλες εκείνες που συνδιακονούν τον ναό, όμως η ίδια αναπαύεται στα Άγια των Αγίων, φροντίζει τον χώρο εκείνον στον οποίο μία φορά τον χρόνο ο Αρχιερέας των Ιουδαίων εισερχόταν για να προσφέρει την θυσία του εξιλασμού των ανθρώπων για τις αμαρτίες τους. Αυτή θα προετοιμαστεί, ώστε η μήτρα της να γίνει η χώρα του Αχωρήτου και από εκεί θα εξέλθει στον κόσμο Αυτός που θα γίνει ο Ίδιος θυσία για τους ανθρώπους, ώστε μήτε ο θάνατος να μπορεί να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, μήτε οι αμαρτίες μας, οι οποίες πάντοτε είναι πολυπληθείς.

Και μας υπενθυμίζει η εορτή την δική μας ανάγκη να προετοιμαζόμαστε για να γίνουμε κατοικητήριο του Θεού. Την ανάγκη για νηστεία και προσευχή. Την ανάγκη να ακούμε το ευαγγέλιο. Την ανάγκη να τρεφόμαστε από τον Άρτο της ζωής. Την ανάγκη η καρδιά μας να γίνεται αγάπη. Την ανάγκη η παρέα μας να είναι οι Άγιοι και οι πλησίον μας, αλλά και ο κάθε άνθρωπος εν τη Εκκλησία. Ο λόγος μας να είναι λόγος Θεού. Η ύπαρξή μας να είναι αφοσιωμένη στον Θεό. Και κάθε στιγμή να αισθανόμαστε  ότι τίποτα δεν μπορεί να μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού, του Παρόντος και αγιάζοντος τη ζωή μας.

Ο ναός ο άψυχος και χειροποίητος δεν είναι ο δικός μας τόπος κατοικίας, αλλά εισερχόμαστε σ’ αυτόν ως επισκέπτες και για λίγο, σε σχέση με τον πολύ καιρό της ζωής μας. Όμως η είσοδός μας σ’ αυτόν είναι υπενθύμιση της εισόδου της Παναγίας στον αντίστοιχο ναό των Ιεροσολύμων. Ακόμη και λίγο να προλαβαίνουμε, ας είναι η καρδιά μας μαζεμένη στην ανάγκη να γίνουμε κατοικητήριο Θεού. Και Εκείνος δεν θα μας αφήσει. Ας θυμόμαστε ότι, μολονότι δεν το αξίζουμε, μας αγάπησε και μας αγαπά. Και ας ζητούμε από την Υπεραγία Θεοτόκο να μεσιτεύει και για τον δικό μας αγιασμό. Ας ανάβουμε τα κεριά της πίστης στον Θεό και ας συντροφεύουμε κι εμείς, όπως οι κοπέλες οι λαμπαδηφόρες, εκείνην στην οδό του Θεού. Και ατενίζοντας τους πλησίον και τους μακράν μας ας θυμόμαστε ότι πλαστήκαμε για να είμαστε ναός του Θεού και ότι Εκείνος μας καθαρίζει και μας αγιάζει διά του Σώματος και Αίματός Του, κάθε στιγμή, αρκεί να συναινούμε και να συνεργούμε!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2026

Εκείνο που μένει σ’ εσένα είναι...

Να αλλάξεις, να διορθώσεις τον εαυτό σου δεν μπορείς. Να πάψεις να έχει τη φιλαυτία αυτή δεν μπορείς. Να πάψεις να έχεις την αρρωστημένη κατάσταση μέσα σου δεν μπορείς. Το έργο αυτό θα το κάνει ο Θεός, η χάρη του Θεού. Αλλά εκείνο που μένει σ’ εσένα είναι να μην κάνεις πως δεν καταλαβαίνεις ότι τα έχεις αυτά και να μη θέλεις να συμμαχείς με αυτά ούτε να θέλεις να τα στολίσεις και να τα παρουσιάσεις ότι κάτι είναι. Ο άνθρωπος είναι πολύ παράξενος. Δηλαδή, υπάρχει ένα κάτι μέσα του που είναι αρνητικό, και αυτό το αρνητικό δουλεύει κατά τέτοιον τρόπο, που δεν τον αφήνει να δει.  Όλα λοιπόν αυτά δεν είναι τίποτε. Η ταλαιπωρία σου είναι Άμα συνειδητοποιήσεις την όλη άσχημη κατάσταση σου και υποταχθείς στον Θεό, μετά σε λυτρώνει ο Θεός.

π. Συμεών Κραγιόπουλος

Η Γενέθλια Νηστεία...

Ξεκίνησε η Γενέθλια Νηστεία, που προετοιμάζει τους πιστούς για τη γιορτή της Γέννησης του Χριστού - το δεύτερο Πάσχα.

Ο αρχαίος χριστιανός απολογητής Αθηναγόρας, όταν ρωτήθηκε από τον ειδωλολάτρη αντίπαλό του πώς μια σωματική ασθένεια μπορεί να επηρεάσει τη δραστηριότητα της ψυχής, απάντησε με το εξής παράδειγμα: Η ψυχή είναι μουσικός και το σώμα είναι όργανο. Εάν το όργανο είναι κατεστραμμένο, ο μουσικός δεν μπορεί να βγάλει αρμονικούς ήχους σε αυτό. Από την άλλη, αν ένας μουσικός είναι άρρωστος, τότε το όργανο είναι αθόρυβο. Στην πραγματικότητα, η σύνδεση σώματος και πνεύματος είναι αμέτρητα μεγαλύτερη. Σώμα και ψυχή αποτελούν μια ενιαία ανθρώπινη προσωπικότητα.

Χάρη στη νηστεία, το σώμα γίνεται ένα εξελιγμένο όργανο, ικανό να αιχμαλωτίσει κάθε κίνηση του μουσικού – της ψυχής. Μεταφορικά, το σώμα ενός αφρικανικού τυμπάνου μετατρέπεται σε βιολί Stradivarius. Η νηστεία βοηθά στην αποκατάσταση της ιεραρχίας των ψυχικών δυνάμεων και στην υποταγή της πολύπλοκης ψυχικής οργάνωσης ενός ατόμου σε ανώτερους πνευματικούς στόχους. Η νηστεία βοηθάει την ψυχή να νικήσει τα πάθη, εξάγει την ψυχή, σαν μαργαριτάρι από το κοχύλι, από την αιχμαλωσία κάθε αισθησιακού και μοχθηρού. Η νηστεία απαλλάσσει το ανθρώπινο πνεύμα από την προσκόλληση στα υλικά πράγματα, από τη συνεχή προσφυγή στα γήινα πράγματα.

Η ιεραρχία της ανθρώπινης ψυχοφυσικής φύσης είναι σαν μια πυραμίδα, με την κορυφή της γυρισμένη προς τα κάτω, όπου το σώμα πιέζει την ψυχή και η ψυχή απορροφά το πνεύμα. Η νηστεία υποτάσσει το σώμα στην ψυχή, και την ψυχή στο πνεύμα. Η νηστεία είναι σημαντικός παράγοντας για τη διατήρηση και την αποκατάσταση της ενότητας ψυχής και σώματος.

Η συνειδητή αυτοσυγκράτηση χρησιμεύει ως μέσο για την επίτευξη πνευματικής ελευθερίας· οι αρχαίοι φιλόσοφοι δίδαξαν αυτό: «Ένας άνθρωπος πρέπει να τρώει για να ζήσει, αλλά όχι να ζει για να τρώει», είπε ο Σωκράτης. Η νηστεία αυξάνει τις πνευματικές δυνατότητες της ελευθερίας: κάνει το άτομο πιο ανεξάρτητο από το εξωτερικό και βοηθά στην ελαχιστοποίηση των κατώτερων αναγκών του. Αυτό απελευθερώνει ενέργεια, ευκαιρίες και χρόνο για τη ζωή του πνεύματος.

Η νηστεία είναι πράξη θέλησης και η θρησκεία είναι σε μεγάλο βαθμό θέμα θέλησης. Όποιος δεν μπορεί να περιοριστεί στο φαγητό δεν θα μπορέσει να ξεπεράσει πιο δυνατά και πιο εκλεπτυσμένα πάθη. Η ακολασία στο φαγητό οδηγεί σε διαστροφή των δυνάμεων της ψυχής.

Η πίστη είναι η άμεση απόδειξη της ψυχής για την ύπαρξη του Θεού και του πνευματικού κόσμου. Μεταφορικά μιλώντας, η καρδιά ενός πιστού μοιάζει με έναν ειδικό εντοπιστή που αντιλαμβάνεται πληροφορίες που προέρχονται από τις πνευματικές σφαίρες. Η νηστεία προωθεί μια πιο λεπτή και ευαίσθητη αντίληψη αυτών των πληροφοριών, αυτών των κυμάτων πνευματικού φωτός. Η νηστεία πρέπει να συνδυάζεται με προσευχή. Η προσευχή είναι η στροφή της ψυχής προς τον Θεό, μια μυστικιστική συνομιλία μεταξύ της δημιουργίας και του Δημιουργού της. Η νηστεία και η προσευχή είναι δύο φτερά που ανεβάζουν την ψυχή στον ουρανό.

Η νηστεία είναι ένα από τα μέσα που βοηθούν στην αποκατάσταση της αρμονίας μεταξύ πνεύματος και σώματος, μεταξύ νου και συναισθήματος. Η νηστεία σε διδάσκει να θυσιάζεις πρώτα μικρά πράγματα, αλλά όλα τα μεγάλα πράγματα ξεκινούν με μικρά πράγματα!

π. Ραφαήλ Καρέλιν