Η σημερινή λειτουργική κατάσταση...

Η σημερινή λειτουργική κατάσταση του Έλληνα εκφράζει ένα συνδυασμό ετερόκλητων παραγόντων που προκύπτουν από συμψηφισμούς διαφορετικών εποχών και νοοτροπιών λειτουργικά κείμενα και πρακτικές όπως αποκρυσταλλώθηκαν μέσα από μια πορεία αιώνων (όχι πάντα ανώδυνη), νεώτερες παρεμβάσεις όχι πάντα επιτυχημένες (αρχιερατικοί πολυχρονισμοί, λαρυγγισμοί στα αναγνώσματα, πεποικιλμένα και αργά μέλη), παθητικότητα του εκκλησιάσματος (που διαμορφώθηκε σε καιρούς παρακμής), λαογραφικά στοιχεία παγανιστικού ή και μαγικού χαρακτήρα κ.α.

Άλλοι μας ζητούν ζέον να ρίξουν στον καφέ των μελλονύμφων παιδιών τους για να μη χωρίσουν, άλλοι φέρνουν εσώρρουχά τους να τα τοποθετήσουμε κάτω από την Αγία Τράπεζα, άλλοι εύχονται στα παιδιά που μόλις κοινώνησαν «με γειά» ή «χρυσό δοντάκι», άλλοι γονατίζουν ευλαβέστατα κατά τη Μεγάλη Είσοδο και κάθονται ανυποψίαστοι κατά τον καθαγιασμό των Τιμίων Δώρων, άλλοι επιμένουν να διαβαστούν τα ονόματά τους κατά τη Μεγάλη Είσοδο και θλίβονται απαραμύθητα αν αυτό δεν συμβή, άλλοι προσέρχονται τρέχοντας να εξομολογηθούν αν κατέλυσαν ελαφρά τη νηστεία αλλά η συνείδησή τους δεν τους καταγινώσκει τίποτε ως προς τις διαπροσωπικές τους σχέσεις, άλλοι... Ο κατάλογος δεν τελειώνει.

Όσον αφορά στους σχετικά «εκτός» Εκκλησίας (βάζω εισαγωγικά διότι θεωρώ συμβατική την διάκριση), το καθεστώς της λειτουργικής κατάστασής τους μπορεί άνετα να ονομαστή επιεικώς τραγικό. Μπαίνουν και βγαίνουν σε γάμους, βαπτίσεις, κηδείες, και μνημόσυνα, φορώντας «αδιάβροχο» από γλωσσικής και πνευματικής πλευράς. Στο γεγονός ότι δεν περνά στην ψυχή τους τίποτε από τα λεγόμενα και ψαλλόμενα συμβάλλουμε κάνοντας ό,τι μπορούμε και εμείς οι κληρικοί και οι ψάλτες, αφού ούτε για καθαρή άρθρωση διακρινόμαστε, ούτε για κατατοπιστικά σχόλια και κηρύγματα μεριμνούμε.

Η τέλεση των μυστηρίων αποτελεί μια παρωδία τους κατά την οποία γελοιοποιούνται με τη συνέργεια όλων μας. Συμπεριφερόμαστε «ως εάν» όλα έχουν καλώς, ως εάν ο ανάδοχος γνωρίζει την πίστη του, ως εάν οι μελλόνυμφοι νοιάζονται γι' αυτό που κάνουν, ως εάν... Όταν σπανίως σχολιάζω σε άλλους κληρικούς πως η δεδομένη κατάσταση (ή ο τρόπος εκφοράς του λόγου μας) δεν βοηθά τους πιστούς να αντιληφθούν τι γίνεται, η συνηθισμένη απάντηση είναι «ωχ, πάτερ μου, ποιος καταλαβαίνει τα λόγια...». Έχουμε σιωπηρά συναινέσει όλοι στη διαιώνιση της τραγικής κατάστασης. Φυσικά, πάνω απ' όλα, ακόμη και με τις καλύτερες προϋποθέσεις τελέσεως της Λατρείας, στέκει το γλωσσικό ως ανυπέρβλητο τείχος.

Μας καλούν άνθρωποι σε ευχέλαια κατ' οίκον ή σε αγιασμούς περιστατικούς (σπιτιών, σχολείων, καταστημάτων, αυτοκινήτων κτλ.) και στέκουν βουβοί, ανίκανοι να πούν ένα «Κύριε ελέησον» ή «Αμήν», αφού το κατά τους Πατέρες «βασίλειον ιεράτευμα» δεν γνωρίζει ούτε τι πρέπει να πεί, ούτε πότε πρέπει να το πεί, ούτε καν ότι πρέπει. Αν τους δώσουμε να διαβάσουν κάτι, έναν ψαλμό ή τον απόστολο, δεινοπαθούν να το ολοκληρώσουν, ακόμη και αν πρόκειται για φοιτητές ή επιστήμονες. Και πρόκειται για οικογένειες που κατά τεκμήριο θέλουν να ανήκουν στην Εκκλησία, που αυτοβούλως ζήτησαν το ευχέλαιο!

Αλλά ας μην τα λέω εγώ• ας δώσω το λόγο σε εγκυρότερους από μένα. Ο π. Μιχαήλ Καρδαμάκης γράφει με πόνο για την ατμόσφαιρα τέλεσης των μυστηρίων: «Η όλη εικόνα «διεξαγωγής» αυτών των ιεροπραξιών ή ιεροτελεστιών είναι ιδιαιτέρως αποκαρδιωτική, εξ αιτίας της ασύλληπτης συμπεριφοράς πλήθους ανωνύμων, άγνωστων στη ζωή της ευχαριστιακης Κοινότητας. Όταν εκείνο το οποίο στο τέλος εισπράττουμε μέσα σε μια καθολική σύγχυση, όπου καθένας, και ο ιερέας, έπαιξε τον ατομικό ρόλο του, γοητευμένος μάλιστα από την κυριαρχούσα εικονικότητα, είναι οι πλέον παράφορες εκπλήξεις.

Όλα ήταν ωραία στην ασχήμια τους, ήτοι στην απουσία της αγάπης του Θεού• όλα ήταν εκπληκτικά, στη βλασφημία του Πνεύματος, ήτοι στο ανενέργητο της χάρης και των χαρισμάτων• όλα ήταν θαυμάσια, στον τέλειο προγραμματισμό τους, ήτοι στη λίθινη καρδιά ενώπιον του θαύματος της τέλειας ενώσεως δύο προσώπων, του άνδρα και της γυναίκας». Και αλλού: «Δημιουργήθηκε ένα «άηθες ήθος» που διαρκώς παγιώνεται, μια «καρικατούρα» που καλούμαστε να επισημοποιήσουμε με μια τελετή, εν μέσω ενός ετερόκλητου πλήθους, που όταν δεν αδιαφορεί για τα τελούμενα, επιδίδεται στον εμπαιγμό τους».

Εξ άλλου το παρακάτω απόσπασμα του καθηγητή π. Δημητρίου Τζέρπου συμπυκνώνει τα συσσωρευμένα προβλήματα:

«Τις περισσότερες φορές οι λειτουργικές ακολουθίες διεξάγονται από μια ομάδα «ειδικών», την οποία αποτελούν από τον ιερέα και τον διάκονο, όταν υπάρχει και αυτός, ένας ή δύο ψάλτες και στην καλλίτερη περίπτωση ένας ή δύο χοροί ψαλτών και ο νεωκόρος. Στο λαό δε επιφυλάσσεται ο ρόλος του θεατή-ακροατή, που προσεγγίζει τις ιερές ακολουθίες πιο πολύ ως ευκαιρία περισυλλογής και καθ' εαυτόν μελέτης, παρά ως συμμετοχή στην κοινή προσευχή της Εκκλησίας. Ακόμη η πολυπλοκότητα των λειτουργικών τύπων και διατάξεων που χαρακτηρίζει τη λατρεία της Εκκλησίας μας σήμερα, η υπέρμετρη χρήση των λειτουργικών συμβόλων και συμβολισμών και το διάφορο από το σημερινό πολιτιστικό κλίμα που αποπνέουν τα περισσότερα από αυτά, η διάσπαση της ενότητας του λειτουργικού χώρου με την υπερύψωση των τέμπλων-εικονοστασίων..., η γλωσσική απόσταση που όλο και περισσότερο χωρίζει το σύγχρονο νεοέλληνα από τη λειτουργική γλώσσα της Εκκλησίας, η απορρόφηση από την μυστικώς τελούμενη ακολουθία της Προσκομιδής της υπό του λαού τόσο εκφραστικής προσφοράς των προς ευχαριστίαν προοριζομένων δώρων και ο περιορισμός της συμμετοχής του λαού στη Θεία Κοινωνία ορισμένες μόνο φορές το χρόνο, είναι παράγοντες που δυσχεραίνουν και αυτοί σε μεγάλο βαθμό την ενεργό και συνειδητή συμμετοχή του λαού στη λατρεία».

Άλλες επισημάνσεις για την λειτουργική κατάσταση του πληρώματος της Εκκλησίας έρχονται από τον Μητροπολίτη Αχελώου Ευθύμιο: βλέπει «ανωριμότητα της εποχιακής θρησκευτικότητας• επιρροή των παγανιστικών λατρειών ως τελετουργιών τις οποίες τελούν μόνο οι «μυημένοι» (δηλαδή το ιερατείο)• υπερβολική έξαρση του εικονοστασίου (η οποία επανέφερε εν μέρει τον τελετουργικό χωρισμό Κλήρου και λαού που χαρακτήριζε τις προχριστιανικές λατρείες)• μηδαμινή έως ανύπαρκτη συμμετοχή των λαικών• περιορισμός της λατρείας σε ιεροτελεστίες (που την εξομοιώνει με εξωχριστιανικά ή και ρωμαιοκαθολικά πρότυπα λατρείας)• αποκλειστική κυριαρχία των μουσικών μερών που ενισχύει το εκστατικό στοιχείο και γίνεται εις βάρος του λογικού χαρακτήρα της λατρείας• απόδοση πρωτόγονου και μαγικού νοήματος στα όσα τελούνται στην Εκκλησία• προλήψεις και δεισιδαιμονίες κ.α.».

π. Βασίλειος Θερμός 

Είναι Μυστήριο βλέπεις...

Ξέρεις τι είναι ο Σταυρός που κουβαλάς στη πλάτη;

Είναι μια γέφυρα.

Μια γέφυρα που θα σε βοηθήσει να περάσεις απέναντι, όταν φτάσεις στου γκρεμού την άκρη…

Μια γέφυρα που θα την χρειαστείς στο πέρασμα. Στο πέρασμα από την ομίχλη, στη Ζωή. Στο πέρασμα προς το μεγάλο το ταξίδι…

Μπορεί ο Σταυρός σου να ‘ναι βαρύς. Μπορεί να μοιάζει άδικος σε σύγκριση με άλλους.

Δεν έχω απάντηση να σου δώσω πάνω σε αυτό.

Είναι Μυστήριο βλέπεις... Από εκείνα που μόνο ο Θεός ξέρει το ‘’γιατί’’ τους.

Μην τον αφήνεις. Μην τον μικραίνεις.

Στάσου, ξαπόστασε, αλλά συνέχισε την πορεία σου παρέα με Αυτόν.

Και ας άλλοτε Τον κρατάς σφιχτά και ας άλλοτε Τον σέρνεις…

Δε θα αργήσει η ώρα, που θα τελειώσει όλο αυτό.

Είναι βλέπεις που κάθε Σταυρός, σε Ανάσταση σε βγάζει…

Ξέρεις τι είναι ο Σταυρός που κουβαλάς στη πλάτη;

Είναι μια γέφυρα…

Και έρχεται εκείνη η ώρα που θα χρειαστεί να Τον ακουμπήσεις στην άκρη του γκρεμού, για να περάσεις με ασφάλεια στην αντίπερα την όχθη…

Ελευθέριος Ελευθεριάδης,

Ψυχολόγος. 

Ὁ Σταυρός εἶναι Φῶς καί Ζωή...

Ομιλία στην Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, του μακαριστού Μητροπολίτου Νικοπόλεως Μελετίου (Καλαμαρά)

Φῶς, ζωή, εὐωδία

Σήμερα, πού ἔχομε τήν ἑορτή τῆς Ὑψώσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ, στρέφομε τή σκέψη μας πρός τούς πρώτους χριστιανούς, οἱ ὁποῖοι ὅταν ζωγράφισαν τόν Τίμιο Σταυρό, ἔβαλαν ἐπάνω Του καί τά λόγια: «Φῶς, Ζωή».

Στή μία πλευρά «Φῶς» καί στήν ἄλλη «Ζωή».

Ὁ Σταυρός εἶναι Φῶς καί Ζωή.

Ἀκόμη, στρέφομε τήν σκέψη μας, πρός τήν Ἁγία καί ἔνδοξη Βασίλισσα, μητέρα τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου, Ἑλένη, ἡ ὁποία ζώντας τήν πίστη τήν ἀληθινή καί ζώντας τή διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας ὅτι  ὁ Σταυρός εἶναι Φῶς καί Ζωή, ἐπεθύμησε νά ἔρθει καί νά ἀσπαστεῖ τόν ἴδιον τόν Τίμιο Σταυρό τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ ὁποῖος κατά τήν παράδοση ἦταν πεταμένος ἀπό τούς Ἑβραίους στόν σκουπιδότοπο καί ἦταν σκεπασμένος μέ ὅλων τῶν εἰδῶν τίς βρωμιές καί τίς ἀκαθαρσίες.

Καί πῆγε ἐκεῖ πού μέχρι τότε κανείς δέν τολμοῦσε, λόγῳ τῶν διωγμῶν καί λόγῳ τοῦ πλήθους τῶν Ἑβραίων, νά πατήσει. Πῆγε μέ τή δύναμη καί μέ τό ὄνομα τοῦ υἱοῦ της μεγίστου καί ἰσαποστόλου Κωνσταντίνου καί ἔψαξε καί ἔσκαψε κάτω ἀπό τίς βρωμιές καί τίς ἀκαθαρσίες τῶν Ἑβραίων, πού εἶχαν πετάξει μετά ἀπό τή μεγάλη ἐκείνη Ἁγία Παρασκευή τῆς σταύρωσης τοῦ Χριστοῦ.

Στίς 3 Αὐγούστου, βρῆκε τούς τρεῖς σταυρούς. Τῶν δύο ληστῶν καί τοῦ Σωτήρα μας. Καί ἀπορώντας ποιός ἀπό τούς τρεῖς εἶναι ὁ Σταυρός τοῦ Χριστοῦ, ἔκανε στή σκέψη ὅτι οἱ μέν σταυροί τῶν ἀνθρώπων εἶναι ἄχρηστα καί νεκρά ξύλα, ὁ δέ Σταυρός πάνω στόν ὁποῖον ἀπέθανε ἡ Ζωή τοῦ κόσμου, ὁ Κύριος καί Σωτήρ ἡμῶν Ἰησοῦς  Χριστός, εἶναι ζωοποιός καί δύναμη ζωῆς. Εἶναι φῶς καί ζωή.

Καί τότε, κατά τήν παράδοση, βρέθηκε ἐκεῖ ἕνας νεκρός ἄνθρωπος, μία νεκρή γυναίκα, πού εἶχε πεθάνει ἐκείνη τήν ἡμέρα. Ἀκούμπησε τήν νεκρή πρῶτα στόν πρῶτο σταυρό καί μετά στόν δεύτερο χωρίς ἀποτέλεσμα. Τέλος, ὅταν ἀκούμπησαν τήν νεκρή ἐπάνω στό ζωοποιό Σταυρό τοῦ Χριστοῦ, ἀναστήθηκε καί δοξολόγησε τό Σωτήρα τοῦ κόσμου, δείχνοντας ἔτσι τί εἶναι ἡ δύναμις τῆς πίστης.

Ἔτσι ὁ Θεός ἔδειξε σέ ὅλους, ὅτι αὐτός ἦταν ὁ ζωοποιός Του Σταυρός.

Ἐπάνω στό Σταυρό τοῦ Χριστοῦ βρῆκαν νά ἔχει φυτρώσει καί ν’ ἀνθίζει ἕνα εὐῶδες φυτό, τό ὁποῖο, ἀπό τότε, ὀνομάζεται βασιλικός. Γιατί ἦταν ἐπάνω στό Σταυρό τοῦ Βασιλέως Χριστοῦ. Καί τό ὁποῖο εἶναι τό σύμβολον ὅτι ὁ Σταυρός τοῦ Χριστοῦ δέν εἶναι μόνον Φῶς καί Ζωή καί Ἀνάσταση, ἀλλά εἶναι καί Εὐωδία.

Ἡ εὐωδία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καί ἡ εὐωδία τῆς ζωῆς, πού εἶναι  ἀφιερωμένη στή δόξα τοῦ Θεοῦ καί στόν Θεόν.

Δέν πρέπει ποτέ νά τό ξεχνᾶμε, ὅτι ὁ Χριστός ἦρθε στόν κόσμο γιά νά «πληρώσει τά σύμπαντα εὐωδίας» πνευματικῆς.

Ἄς φανταστοῦμε τώρα μία σκηνή.

Γιά νά δείξει καί στούς μέν καί στούς δέ, ποιό εἶναι τό σωστό. Καί πῶς πρέπει νά ἀντιμετωπίζουν κακίες, μίση, πάθη.

Καί σέ ἐκείνους πού εἶναι μακρυά του, νά δείξει τί;

Ὅτι δέν πρέπει ποτέ νά ἀπογοητεύονται.

Γιατί; Γιατί, ὁ Σταυρός τοῦ Χριστοῦ, ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ ἐπάνω στό Σταυρό εἶναι Φῶς καί Ζωή.

Πῶς εἶναι φῶς καί ζωή; Μέ τό νά μᾶς δείχνει ποῖο εἶναι τό νόημα τῆς ζωῆς καί τοῦ κόσμου.

Ἀλλοίμονο, στόν ἄνθρωπο πού δέν θά καταλάβει ὅτι πρέπει νά ξεπεράσει ὅλο τόν κακό του ἑαυτό, ὅλες τίς κακές του ἐπιθυμίες καί δέν θέλει νά καταλάβει, ὅτι ἡ ἀληθινή ζωή εἶναι γιά νά περάσει μέ ὑπακοή στό θέλημα τοῦ Θεοῦ.

Νά συμπορευθοῦμε καί νά συσταυρωθοῦμε μέ Αὐτόν

Ἀλλοίμονο, στόν ἄνθρωπο πού δέν θά καταλάβει ὅτι πρέπει καί ὁ ἴδιος νά σταυρωθεῖ γιά τό Θεό, πού εἶναι ὁ Κτίστης καί Δημιουργός τῶν ἁπάντων, ὅπως σταυρώθηκε ὁ Χριστός γιά μᾶς. Νά σταυρωθεῖ ὄχι σωματικά, ἀλλά νά σταυρωθεῖ γιά τά πάθη, γιά τίς κακές του ἐπιθυμίες, γιά τά μίση του, γιά τήν ἁρπαχτική του μανία, γιά τήν ἀπέραντη φιληδονία πού τόν μαστίζει.

Ὅποιος αὐτό τό καταλάβει καί ἀρχίσει νά σταυρώνει τόν ἑαυτό του, ὅπως ὁ Χριστός σταύρωσε τόν ἑαυτό Του γιά μᾶς, ἀρχίζει ἡ ζωή του νά πλημμυρίζει στό φῶς καί νά γίνεται ἀληθινή ζωή. Καί ἀρχίζει ἡ ψυχή του νά ἀποκτᾶ τήν εὐωδία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Νά μυρίζει σάν τό βασιλικό, πού βρέθηκε ἐπάνω στόν Τίμιο Σταυρό.

Ἀδελφοί, ὁ Χριστός ἀπέθανε μέν στό Σταυρό «τῇ ἁμαρτία». Ἀπέθανε, γιά νά πεθάνει ἡ ἁμαρτία. Ὄχι ἡ δική Του πού δέν εἶχε, ἀλλά ἡ δική μας. Γιατί ὅταν ὁ Χριστός ἀπέθανε ὑπέρ ἡμῶν, ἀπέθανε ὑπέρ τῶν ἁμαρτιῶν τοῦ κόσμου. Καί ἔδωσε τό αἷμα Του εἰς «ἄφεσιν ἁμαρτιῶν καί εἰς ζωήν αἰώνιον».

Πρέπει, λοιπόν καί ἐμεῖς νά πεθάνομε γιά τήν ἁμαρτία, γιά νά ἀναστηθοῦμε γιά τήν αἰώνιο ζωή. Καί νά μπορέσομε ν’ ἀποκτήσομε τήν ἐλπίδα καί τήν προϋπόθεση τῆς σωτηρίας. Ὥστε ὅταν θά ἔρθει ἡ ἡμέρα τῆς ἀναστάσεως, τῆς κοινῆς ἀναστάσεως, ὅπως λέγει στόν Ἀπόστολο, πού διαβάζομε στίς κηδεῖες, τότε πού «θά ἀκουστεῖ ἡ σάλπιγγα τοῦ ἀγγέλου», τότε πού ὅλοι θά ἀναστηθοῦμε, νά ἐξέλθομε εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἐρχομένου μετά δόξης, Σωτῆρος τοῦ κόσμου.

Καί τότε, «ἁρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, καί οὕτω πάντοτε σύν Κυρίῳ ἐσόμεθα». Θά ἀναληφθοῦμε, καί ἐμεῖς, στούς οὐρανούς, ὅπως ἀνελήφθη πρῶτος ὁ Χριστός καί εἰσῆλθε στό πέραν τοῦ οὐρανοῦ καταπέτασμα καί θυσιαστήριο, στόν ἐπουράνιο Ναό τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, στή αἰώνιο Βασιλεία Του, ὁ Κύριος καί Σωτήρας μας Ἰησοῦς Χριστός.

Ὁ Σταυρός τοῦ Χριστοῦ εἶναι τό σύμβολο ὁλόκληρης τῆς χριστιανικῆς πίστης. Γι’ αὐτό ἀκριβῶς, ὅποιος εἶναι χριστιανός ἀγαπᾶ τόν Σταυρό. Τόν ἔχει στό στῆθος του, τόν ἔχει στήν καρδιά του, τόν ἔχει στό νοῦ του. Καί ὅσο καί ἄν τόν βλέπει, τόσο περισσότερο τόν καμαρώνει καί τόσο περισσότερο δέν τόν χορταίνει.

Γιατί ὁ Σταυρός τοῦ Χριστοῦ εἶναι Φῶς καί Ζωή.

Καί εἶναι ἡ εὐωδία τοῦ κόσμου.

Ἡ εὐωδία τῶν ψυχῶν μας, ἡ ἐλπίδα τῆς αἰώνιας ἀνάστασης καί δικαιώσεως στήν ἐπουράνιο Βασιλεία. Ἀμήν.-

Τοῦ μακαριστοῦ Μητροπολίτου Νικοπόλεως κυροῦ Μελετίου,

ὁμιλία στόν Άγιο Χαράλαμπο Πρέβεζας στίς 14/9/1991.

ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΥ

Οι άνθρωποι στη ζωή μας έχουμε προσδοκίες. Θέλουμε να εκπληρώσουμε στόχους, ελπίζουμε ότι οι οικείοι μας θα μας συμπαρασταθούν, ότι θα βρεθούν κάποιοι που θα συμμεριστούν τις σκέψεις και τα οράματά μας, ότι δικαιούμαστε να πετύχουμε και θα έρθουν οι περιστάσεις έτσι, ώστε ό,τι προσδοκούμε να πραγματοποιηθεί. Οι προσδοκίες μας βοηθούν να μη λυγίσουμε στις δυσκολίες, αλλά να ελπίσουμε. Οι προσδοκίες όμως μπορεί να γίνουν αιτία οι όποιες ματαιώσεις να μας καταβάλουν, εάν δεν έχουμε υπ’ όψιν ένα μήνυμα ζωής, το οποίο η πίστη στον Θεό το καθιστά οδηγό στη ζωή.

Οι όποιες προσδοκίες μας περνούν μέσα από σταυρό. Σταυρός είναι ο κόπος. Είναι η απόφασή μας να αντέξουμε και στις ήττες μας. Να επαναπροσδιορίσουμε τους στόχους μας κάνοντας αυτοκριτική για τις προσπάθειές μας, βλέποντας αν στέκεται ό,τι έχουμε επιλέξει ή όχι, αν όντως πρέπει να περιμένουμε από τους άλλους βοήθεια ή αν ο δρόμος μας είναι εκ των πραγμάτων μοναχικός, διότι είτε δεν μπορούμε να επικοινωνήσουμε αληθινά μαζί τους, να τους καταστήσουμε μετόχους και κοινωνούς των οραματισμών μας είτε όντως χρειάζεται να παλέψουμε με τις αντιθέσεις των ανθρώπων και της ζωής, διότι αυτό που έχουμε επιλέξει δεν είναι το εύκολο. Και είναι σταυρός η αλήθεια, διότι καλούμαστε να συνειδητοποιήσουμε ότι ξεκινάμε από την μοναξιά μας για να πετύχουμε κάτι. Ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι οι άλλοι τον καταλαβαίνουν αυτόματα; Μόνο αν αγαπάς και σε αγαπάνε μπορεί να βρεθεί η βάση για την αλληλοστήριξη και αυτό θέλει χρόνο.

Στην εποχή μας κάνουμε ένα άλμα στις σχέσεις μας με τους συνανθρώπους μας, ιδίως τους οικείους μας. Στο ζευγάρι ο ένας θεωρεί ότι ο άλλος καταλαβαίνει τις προσδοκίες του, διότι προϋποτίθεται η αγάπη, διότι υπάρχει γνωριμία, διότι έχει περάσει χρόνος μαζί, διότι αν δεν σε νιώθει ο δικός σου άνθρωπος, τότε ποιος ο λόγος να υπάρχει σχέση; Και θεριεύουν οι λογισμοί, όταν ο άλλος δεν κατανοεί τις προσδοκίες σου. Κι όμως, πολλά προβλήματα θα μπορούσαν να είχαν λυθεί, αν υπήρχε η τόλμη της ειλικρίνειας, που περνά μέσα από τον σταυρό. Η σχέση δεν είναι αυτονόητα διάφανη. Μπορούμε να την κάνουμε. Είναι σταυρός να παραδεχτείς τα λάθη σου. Είναι σταυρός να ζητήσεις χρόνο από τον άλλο, να σε ακούσει και να του εξηγήσεις τι περιμένεις. Μπορεί να σε απορρίψει ή να μη δώσει σημασία. Όμως αν δεν λυγίσεις στον σταυρό αυτό και επιμείνεις αγαπητικά, όπως και υπομονετικά, θα μοιραστείς τις προσδοκίες σου. Αυτό προϋποθέτει όμως και χρόνο από τη δική σου πλευρά για να μοιραστείς τις προσδοκίες του. Ο σταυρός είναι αμφοτέρων.

Όταν φέρνουμε στον κόσμο παιδιά, έχουμε την προσδοκία της χαράς, της εξιδανίκευσης ότι γινόμαστε γονείς και ότι αυτό είναι κάτι πανέμορφο. Όμως η γονεϊκότητα είναι σταυρός και ευθύνη ταυτόχρονα. Ο σταυρός έγκειται στο ότι το μεγάλωμα του παιδιού θέλει πολύ κόπο και χρόνο, θέλει θυσία. Η ευθύνη έγκειται στο ότι θα αφήσουμε αυτά που νοηματοδοτούν τη δική μας ζωή, για να δώσουμε προτεραιότητα και σε εκείνα που θα δώσουν νόημα στη ζωή των παιδιών. Και δεν περιορίζονται στις υλικές συνθήκες αυτά ή στα εφόδια που πρέπει να δώσουμε. Ο σταυρός έγκειται στην απόφαση να συγχωρήσουμε την έκφραση του εγώ και του θελήματος του παιδιού μας και να το αγαπήσουμε όπως κι αν είναι. Να παλέψουμε να χτίσουμε δυνατό χαρακτήρα, αλλά να μην απογοητευτούμε για τα λάθη και τις ήττες, ακόμη και την απόρριψη προς εμάς.

Ο λόγος του Σταυρού του Χριστού έμοιαζε μωρία για τους καλλιεργημένους της εποχής του και κάθε εποχής. Όμως ο σταυρός είναι η μόνη προσδοκία που φέρνει ανάσταση. Ας αφήσουμε λοιπόν τον Χριστό να μας βοηθήσει και στους δικούς μας σταυρούς και να αντέξουμε κρατώντας την προσδοκία της αγάπης και της ανάστασης ως εφόδιο ζωής.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Η γιορτή της υψώσεως του Τιμίου Σταυρού

Ο Κύριος μας, σταυρώθηκε και μαζί Του σταυρώθηκαν και οι αμαρτίες μας. Με την Ανάστασή Του ο θάνατος ηττήθηκε.

Τούτη τη μέρα συνηθίζεται να γιορτάζουν όσοι έχουν το όνομα Σταύρος ή Σταυρούλα. Όμως θεωρώ πως σωστό είναι να γιορτάζουμε μαζί με αυτούς και κάποιους άλλους ανθρώπους. Αυτούς που σταυρώνονται καθημερινά.

Είναι δίπλα μας. Αν σηκώσουμε το κεφάλι από την οθόνη του κινητού μας καθώς περπατάμε θα τους δούμε. Είναι ο άστεγος που κοιμάται στο πεζοδρόμιο και χαλάει την αισθητική μας. Είναι ο εθισμένος στις ουσίες που ζητά λίγα ψιλά και μας τρομάζει όταν πλησιάζει πολύ. Είναι εκείνος ο άνθρωπος που παλεύει με μία ανίατη ασθένεια. Είναι μια γυναίκα που μόνη της παλεύει να μεγαλώσει τα παιδιά της σε μια κοινωνία που πολλοί θα προσπαθήσουν να την εκμεταλλευτούν. Είναι εκείνοι όλοι που με ένα μισθό προσπαθούν να ζήσουν αξιοπρεπώς τις οικογένειές τους. Είναι αυτοί που αδικούνται στις δουλειές τους. Αυτοί που προσπαθούν να συνηθίσουν την απώλεια κάποιου δικού τους. Την προδοσία από έναν φίλο ακόμα.

Υπάρχουν σίγουρα κι άλλοι πολλοί που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία και μου διαφεύγουν τώρα. Κάποιοι από εμάς ανήκουμε σε αυτή τη κατηγορία. Ή κάποιοι από αυτούς που στέκονται δίπλα μας.

Πολλοί είναι, ε; Ναι, είναι πολλοί. Ναι, είμαστε πολλοί. Γιατί ο Χριστός τι είπε; Αλλήλων τα βάρη βαστάζετε. Όλοι αυτοί λοιπόν που αναφέραμε είναι άνθρωποι του Σταυρού, άνθρωποι του Χριστού. Κι αν θέλουμε κι εμείς να είμαστε άνθρωποι του Χριστού οφείλουμε να σκύψουμε πάνω από αυτούς τους ανθρώπους όπως και όσο μπορούμε. Οφείλουμε να σταθούμε με δέος μπροστά σε αυτό το μυστήριο του πόνου και της σταύρωσης.

Δε θα δώσουμε λύσεις και δε βρούμε λύσεις. Αυτό το αφήνουμε στον Θεό. Εμείς το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι αυτό που ο Χριστός ας δίδαξε και μας το υπενθύμισε στη πορεία προς τον Γολγοθά ο Σίμων ο Κυρηναίος. Να προσφέρουμε παρηγοριά και συμπαράσταση. Έστω και σε μικρές ποσότητες. Μια μικρή πράξη τέτοιας καλοσύνης δε ξέρουμε πόση αλλαγή μπορεί να επιφέρει τελικά.

Άλλωστε και τα μεγάλα ποτάμια δημιουργούνται από πολλά μικρά ρυάκια που χύνονται τελικά στη κοίτη τους.

Θέλουμε να τιμήσουμε πραγματικά τη γιορτή της Υψώσεως του Σταυρού; Ας σταθούμε δίπλα στους σταυρωμένους αδελφούς και αδελφές μας που βρίσκονται γύρω μας. Με μια απλή κίνηση. Με μια μικρή βοήθεια.

Αυτή είναι η ουσία της Εκκλησίας και της διδασκαλίας του Χριστού. Και ας χάνεται πολλές φορές κάτω από ακριβά υφάσματα και υπερβολικά στολίδια.

παπα - Κώστας Λαγός 

Η φανέρωση της αγάπης του Θεού...

 

Ο Σταυρός ως μέσον αγιασμού και μεταμόρφωσης του κόσμου

π. Δημήτριος Στανιλοάε (†)

Διά του σταυρού ο Χριστός αγίασε το σώμα του -κρίκο σύνδεσης με τον κόσμο. Απέκρουσε τους πειρασμούς που του έστελνε ο κόσμος, να γευθεί δηλαδή τις ηδονές, ικανοποιώντας υπέρμετρα τις ανάγκες του ή αποφεύγοντας τον πόνο και το θάνατο. Αν, κατά τον ίδιο τρόπο, απωθήσουμε τους πειρασμούς της αμαρτίας και υπομείνουμε καρτερικά τις οδύνες του θανάτου, η αγιότητα μπορεί να απλωθεί από το σώμα Του σε όλα τα σώματα και σε όλο τον κόσμο.

Η ορθόδοξη Εκκλησία δεν λέει πως διά του σταυρού ο Χριστός εξήλθε της δημιουργίας, αλλά πως την αποκατέστησε σε παράδεισο- παράδεισο αρετής γι’ αυτούς που, από αγάπη σ’ Εκείνον, αποδέχονται το σταυρό Του. Συνεπώς ο σταυρός είναι η δύναμη του Χριστού, που, αν την προσλάβουμε, μπορεί να οδηγήσει τον κόσμο στον παράδεισο. Γι’ αυτό το σκοπό ο Χριστός μένει μαζί μας έως της συντέλειας των αιώνων. Χωρίς αμφιβολία, ο πλήρης παράδεισος θα πραγματωθεί μόνο μετά την παγκόσμια ανάσταση.

Η δημιουργία μεταβλήθηκε σε πεδίο μάχης ανάμεσα στους ανθρώπους, εξαιτίας της απληστίας και των εγωιστικών παθών γενικά. Μπορεί όμως να αποκατασταθεί στην παραδεισιακή κατάσταση διά του σταυρού. Η ορθόδοξη Εκκλησία στη γιορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, στις 14 Σεπτεμβρίου, ψάλλει: «Εν Παραδείσω με το πριν ξύλον εγύμνωσεν, ούπερ τη γεύσει ο εχθρός εισφέρει νέκρωσιν· του Σταυρού δε το ξύλον, της ζωής το ένδυμα ανθρώποις φέρον, επάγη επί της γης και κόσμος όλος επλήσθη πάσης χαράς» (Κάθισμα εορτής). Δι’ αυτού ο παράδεισος ανοίχτηκε ξανά, γιατί η «στρεφόμενη ρομφαία» (Γεν. 3,24), που εμπόδιζε την είσοδο σ’ αυτόν, εξαιτίας της ανθρώπινης απληστίας, δεν μπορούσε πια να τον κρατήσει κλειστό. Γιατί τώρα ο Χριστός εισήλθε στον παράδεισο, αφού τον άνοιξε, φέρνοντας ως ένας άνθρωπος το ξύλο του σταυρού, διά του οποίου κατανίκησε την απληστία και προτίμησε την απάρνηση του εαυτού Του. Και θα εισέλθουν στον Παράδεισο όλοι όσοι θα πράξουν το ίδιο.

Σίγουρα υπάρχει ένας παράδεισος, στον οποίο εισέρχονται οι ψυχές των πιστών μετά θάνατο. Αλλά μπορεί να υπάρχει ένας εν εξελίξει παράδεισος και έδώ στη γη, αποκατάσταση του αρχικού παραδείσου. Μπορεί να εξελιχθεί διά του σταυρού, που υψώνεται στο μέσο της γης και που οι άνθρωποι τον αποδέχονται ως κανόνα της ζωής τους. Ο μετά θάνατον παράδεισος των ψυχών των πιστών, υπάρχει ήδη χάρη στην επίγεια ζωή τους, που ακολουθεί το πνεύμα του σταυρού. Τελικά ο εν εξελίξει επίγειος παράδεισος, θα γίνει μετά την ανάσταση των σωμάτων, ο τέλειος και αιώνιος παράδεισος.

Αλλά χωρίς την προσπάθεια να κάνουμε τη γη, σ’ ένα κάποιο βαθμό, παράδεισο, δεν προχωρούσε προς τον παράδεισο του επέκεινα. Γι’ αυτό το σκοπό ο Χριστός μένει μαζί μας ως το τέλος του κόσμου.

Αποκτούμε ήδη στη γη μια πρόγευση του εσχατολογικού παραδείσου. Η ορθόδοξη Εκκλησία σ’ ένα άλλο ύμνο ψάλλει: «Ω του παραδόξου θαύματος! το ζωηφόρον φυτόν, ο Σταυρός ο πανάγιος εις ύψος αιρόμενος εμφανίζεται σήμερον δοξολογούσι πάντα τα πέρατα εκδειματούνται δαίμονες άπαντες• ω οίον δώρημα τοις βροτοΐς κεχάρισται!» (Αίνοι Υψώσεως Τιμίου Σταυρού).

Από όλους τους ύμνους της ορθόδοξης Εκκλησίας, προκύπτει ο ρόλος του σταυρού στην αγιοποίηση και τη μεταμόρφωση του κόσμου. Όπως το σώμα του Κυρίου αγιάσθηκε διά του σταυρού, έτσι αγιάζονται και τα δικά μας σώματα και οι σχέσεις μας με τον κόσμο και ο ίδιος ο κόσμος. Λαβαίνουμε αγιασμό με τη δύναμη του Χριστού, μέσα στην οποία ο σταυρός διατηρεί την παρουσία του, και αποτελεί προέκταση της συνετής, υπομονετικής, αναμάρτητης στάσης του απέναντι στον κόσμο, και γίνεται δοξολογία του Πατέρα, προσφορά σ’ Αυτόν όλων των σχέσεων με τον κόσμο.

Γι’ αυτό, στην ορθόδοξη Εκκλησία, όλα τα πρόσωπα και όλα τα πράγματα, μέσω του σταυρού, θυσιάζονται και προσφέρονται. Οι χριστιανοί, κάνοντας το σημείο του, σταυρού ζητούν τη δύναμη να φερθούν με καθαρότητα απέναντι στον κόσμο. Ακόμη διαδηλώνουν τη θέλησή τους, να υψωθούν με την προσπάθειά τους, ως τη συνάντηση αυτής της δύναμης· να δοξάσουν το Θεό με όλες τους τις πράξεις και τις οδύνες μέσα στον κόσμο, ακόμη και με το θάνατό τους· να ζήσουν και να πεθάνουν για το Θεό, να εκδηλώσουν με κάθε τρόπο, ότι θυσιάζονται σ’ Εκείνον. Η Εκκλησία διά του σταυρού αγιάζει τα πάντα· το νερό, με το οποίο ραντίζει τους πιστούς, τις τροφές, τα σπίτια, τα περιβόλια και τα χωράφια με τους καρπούς τους, τα δώρα που προσφέρονται στο Θεό. Ο σταυρός όλα τα αγιάζει, τα καθαίρει στο βαθμό πού καθαρίζονται, καθιστώντας το Θεό διάφανο, Κύριο τους. Ο σταυρός τα θέτει, μέσα από όλα τα πράγματα, σε επικοινωνία με το Θεό. Τα πάντα προσφέρονται ως δώρα στο Θεό. Όλες οι λατρευτικές ακολουθίες αρχίζουν και τελειώνουν με το σημείο του σταυρού, Όλες οι κύριες χειρονομίες της λατρείας συνοδεύονται από το σημείο του σταυρού, γιατί η ίδια η δύναμη του Χριστού κατέρχεται διά του σημείου του σταυρού στο βαθμό, που κάνοντάς το, Τον επικαλούμαστε. Μ’ αυτό το σημείο οι πιστοί έρχονται να συναντήσουν τη δύναμη του Χριστού, υποσχόμενοι να προσφερθούν καθαρή θυσία στο Θεό, να φερθούν με καθαρότητα σε κάθε πράξη τους μέσα στον κόσμο. Γι’ αυτό, το σημείο του σταυρού, συνοδεύεται πάντοτε από την επίκληση της Αγίας Τριάδας. Γιατί αυτή ενεργεί την σωτηρία των ανθρώπων και από αυτή κατέρχεται η θεία δύναμη, που ενεργεί μέσα στον κόσμο, για να τον εξαγιάσει και να τον μεταμορφώσει. Αυτή φανερώνεται διά του σταυρού μέσα στον κόσμο.

Η δύναμη του σταυρού καθαίρει όχι μόνο τούς πιστούς και τη σχέση τους με τον κόσμο, αλλά και τον ίδιο τον κόσμο. Διά του σταυρού αποδιώχνονται οι δαίμονες, που προξενούν το κακό και εκτοξεύουν τους πειρασμούς μέσα από το νερό, το κρασί, τους καρπούς, τα ανθρώπινα πρόσωπα.

Οι πιστοί πιστεύουν πως, κάνοντας το σημείο του σταυρού, σε όλες τους τις πράξεις και όλους τους δρόμους της ζωής τους, σε κάθε επαφή τους με την φύση και τους ανθρώπους, έχουν συναντιλήπτορα το Άγιο Πνεύμα. Υπάρχει μια ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα στο σταυρό και το Άγιο Πνεύμα, γιατί ο σταυρός είναι η ανθρώπινη προσπάθεια καθαρμού, ενώ το Άγιο Πνεύμα είναι η εξαγιάζουσα θεία δύναμη. Και τα δύο χρειάζεται να συμπορεύονται.

Ο σταυρός είναι η καθαρτήρια δύναμη του σύμπαντος. Κι όταν κάνουμε το σημείο του με πίστη και θέληση, για μια ζωή καθαρή μέσα στον κόσμο, έρχεται η δύναμη του Πνεύματος του Χριστού, που υπήρξε καθαρός μέσα στον κόσμο, κι αγιάζει το σώμα του με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Κι εμείς αποφεύγουμε την αμαρτία και υπομένουμε το θάνατο. Ο σταυρός μας δίνει αυτή την δύναμη του Χριστού γιατί, έχοντάς τον στη μνήμη μας, θέλουμε να μιμηθούμε το παράδειγμά του και να φερόμαστε μέσα στον κόσμο χωρίς πάθη εγωιστικά, με πνεύμα σωφροσύνης, ειρήνης και συμφωνίας με τους άλλους.

«Ο σταυρός είναι όπλο εναντίον του διαβόλου», ψάλλει η ορθόδοξη Εκκλησία. Είναι όπλο ενάντια σε όλους τους πειρασμούς και τις μεθόδους του διαβόλου, ενάντια στα πάθη που μας οδηγούν σε φιλονικίες, ενάντια στην απολυτότητα. Ο σταυρός είναι όπλο εναντίον του διαβόλου, στο βαθμό που δυναμώνει μέσα μας το πνεύμα της θυσίας, της κοινωνίας με το Θεό και μεταξύ μας.

Μόνο ο σταυρός, με το να τιθασεύσει τα εγωιστικά πάθη μας, και με το να εξασθενίζει την υπερβολική προσκόλλησή μας στον κόσμο, που θεωρείται ως η μόνη πραγματικότητα, μπορεί να φέρει μια διαρκή ειρήνη ανάμεσα στους ανθρώπους και στους λαούς.

Οι Άγιοι Πατέρες πρεσβεύουν, ότι η θέα του Θεού μέσα στον κόσμο, ή, η διαφάνεια του Θεού στον κόσμο, εξαρτάται από τον καθαρμό μας από τα πάθη. Αυτή η ιδέα αναπτύχθηκε θεωρητικά, με ιδιαίτερο τρόπο, από τον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή. Κατ’ αυτόν, όταν κοιτάζουμε τα πράγματα καθαροί από πάθη, αποκαθιστούμε το αληθινό τους νόημα, δηλαδή την μέσα από αυτά διαφάνεια του Θεού. Λέγει: «Νόημα έστιν εμπαθές, λογισμός σύνθετος από πάθους και νοήματος. Χωρίσωμεν το πάθος από του νοήματος και απο¬μένει ο λογισμός ψιλός. Χωρίζομεν δε δι’ αγάπης πνευματικής και εγκράτειας, εάν θέλωμεν». (Μαξίμου Όμολ. 400 Κεφάλαια περί Αγάπης III, 43, Ρ.G. 90, 1029). Αυτό όμως, δεν σημαίνει καταστροφή του κόσμου, αλλά ανακάλυψη (ξανά) των αληθινών του νοημάτων, που δεν έχουν παραμορφωθεί από τα πάθη, και της θεϊκής τους διαφάνειας.

Όταν αναλάβουμε το σταυρό, γινόμαστε με τη δύναμη του σταυρού του Χριστού «καινή κτίσις» (Β’ Κορ. 5,16-17), όπως λέγει ο Απ. Παύλος. Σ’ αυτή την κατάσταση βλέπουμε πως «τα πάντα εκ του Θεού» (Β’ Κορ. 5,18), όπως λέγει ο ίδιος στη συνέχεια Απόστολος. Μ’ αυτό τον τρόπο προετοιμάζουμε την κτίση, για να φτάσει στην κατάσταση της ελευθερίας, στην οποία θα φτάσουμε και μεις ως υιοί Θεού, κι όχι ως δούλοι πια του κόσμου και των παθών. Γιατί ούτε ο κόσμος χαίρεται από την κατάσταση της έκπτωσης, στην οποία, πέφτοντας εμείς, τραβούμε και τον κόσμο και γινόμαστε σκλάβοι του, αντί να είμαστε κύριοι του. Η κατάσταση της ελευθερίας, στην οποία θα φτάσουμε, αντιστοιχεί στην κατάσταση της δόξας, της οποίας μπορούμε να κάνουμε κοινωνό και τον κόσμο (Ρωμ. 8,31).

Η δημιουργία βρίσκεται ακόμη σε ωδίνες τοκετού, όσον άφορα αυτή την αληθινή και καινούργια κατάσταση της ύπαρξής της. Είναι οι ωδίνες του σταυρού, το να αντέξεις αναμάρτητα. Ο σταυρός επαληθεύεται ως το μόνο μέσο διά του οποίου ο κόσμος περνά σε μια καινούργια μορφή ύπαρξης, όπου ο Θεός γίνεται ορατός ως ο ων τα πάντα εν πάσι. Είναι η μόνη οδός για να φτάσουμε στο πιο λαμπρό δείπνο, εκεί που αφθονεί η γνώση του Θείου Λόγου, εκεί που η δημιουργία τον καθιστά διάφανο σ’ όλη του την πληρότητα, και ερχόμαστε σε ευθύ και καθαρό διάλογο μαζί Του. Έτσι όλος ο κόσμος θα φανερωθεί μέσα Του, και μέσα μας, ως το κοινό περιεχόμενο του διαλόγου, ως μια ολοφώτεινη διαφάνεια, διά της οποίας θα μας γίνει γνωστός με όλο τον δοσμένο σε μας πλούτο του. (Αγ. Μάξιμος Ομολογητής, Αμφιλεγόμενα, Ρ.G. 91,1373).

Αλλά όλα αυτά θα γίνουν χάρη στο σταυρό του Χριστού αν τον αποδεχτούμε σαν δικό μας. Μόνο μέσα στο φως και μέσα στη δύναμη του σταυρού, που θα φανερωθεί στον ουρανό, σημείο του Υιού του ανθρώπου κατά την ένδοξη παρουσία Εκείνου (Ματθ, 24,30), ο κόσμος θα αναδειχθεί στο τέλος «καινός ουρανός και γη καινή» {Αποκ. 21,1).

Πρωτ. Δημητρίου Στανιλοάε, 

«Στο φως του Σταυρού και της Αναστάσεως».