Η Παναγία φανερώνει τον άνθρωπο όπως τον θέλησε ο Θεός

Του π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ

Η Κοίμηση της Θεοτόκου αποκαλύπτει το αληθινό μέτρο του ανθρώπου. Η Εκκλησία υμνεί την Παναγία για τη μετάστασή της προς τη ζωή και συγχρόνως αντικρίζει στο πρόσωπό της την ωραιότερη απάντηση που έδωσε ποτέ ο άνθρωπος στην αγάπη του Θεού. Γι' αυτό ο Δεκαπενταύγουστος αποτελεί πολύ περισσότερα από μία μεγάλη θεομητορική εορτή. Αποτελεί μια φανέρωση του ίδιου του ανθρώπου, όπως τον οραματίσθηκε ο Δημιουργός του.

Η Παναγία κατέχει μοναδική θέση στην ιστορία της σωτηρίας, καθώς αξιώθηκε να γίνει η Μητέρα του σαρκωμένου Λόγου. Η μοναδικότητά της, όμως, φωτίζει μια αλήθεια που αφορά ολόκληρη την ανθρωπότητα. Ο Θεός πλάθει πρόσωπα και χαρίζει στον καθένα μια ξεχωριστή κλήση, έναν ανεπανάληπτο τρόπο να αγαπήσει, να δημιουργήσει, να διακονήσει και να δοξάσει τον Δημιουργό του. Στην Εκκλησία κάθε άνθρωπος αποτελεί ένα μοναδικό γεγονός της θείας αγάπης.

Η Παναγία αγκάλιασε αυτή την κλήση με ολόκληρη την ύπαρξή της. Το «Γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου» υπήρξε ο μυστικός ρυθμός όλης της ζωής της. Η Βηθλεέμ, η Ναζαρέτ, ο Γολγοθάς, η χαρά της Αναστάσεως και το φως της Πεντηκοστής ενώνονται σε μια αδιάκοπη πορεία εμπιστοσύνης προς τον Θεό. Η Κοίμησή της έρχεται ως η ευλογημένη ολοκλήρωση αυτής της πορείας, ως η είσοδος της ανθρώπινης υπάρξεως στην πληρότητα της κοινωνίας με τον Θεό.

Ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας διατυπώνει μία από τις βαθύτερες αλήθειες της πατερικής θεολογίας, όταν γράφει ότι η Ενανθρώπηση υπήρξε έργο της Αγίας Τριάδος, αλλά συγχρόνως και έργο «τῆς θελήσεως καὶ τῆς πίστεως τῆς Παρθένου». Ο Θεός τίμησε την ανθρώπινη ελευθερία και η Παναγία πρόσφερε την ελεύθερη συγκατάθεσή της. Η θεία χάρη και η ανθρώπινη ανταπόκριση συναντήθηκαν, ώστε «ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο».

Αυτή η συνάντηση συνεχίζεται μέσα στην Εκκλησία. Ο Θεός απευθύνει σε κάθε άνθρωπο μια προσωπική πρόσκληση. Χαρίζει ιδιαίτερα χαρίσματα, ανοίγει δρόμους διακονίας, εμπιστεύεται στον καθένα μια αποστολή που δίνει νόημα στη ζωή του. Η αγιότητα ανθίζει, όταν ο άνθρωπος αναγνωρίζει το κάλεσμα του Θεού και το μετατρέπει σε καθημερινή ευχαριστία. Τότε ακόμη και οι πιο απλές πράξεις αποκτούν βάθος, γίνονται φορείς αγάπης και φωτίζονται από την παρουσία της θείας χάριτος.

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Κάλλιστος Ware παρατηρεί εύστοχα ότι η Παναγία αποτελεί το πρότυπο κάθε ανθρώπου, γιατί ο καθένας έχει λάβει από τον Θεό μια ανεπανάληπτη κλήση και μια ιδιαίτερη αποστολή μέσα στην ιστορία. Με τον λόγο αυτό εκφράζεται σύγχρονα η διαρκής εμπειρία της Εκκλησίας: η Θεοτόκος φανερώνει τον προορισμό του ανθρώπου.

Γι' αυτό η Εκκλησία την υμνεί με τόση αγάπη. Στο πρόσωπό της βλέπει την ανθρώπινη φύση πλημμυρισμένη από τη χάρη, την ελευθερία να συναντά την αγάπη του Θεού και τη γη να προσφέρει τον ωραιότερο καρπό της στον ουρανό.

Κάθε προσκύνημα στην εικόνα της Παναγίας γίνεται και ένα προσκύνημα στον αληθινό προορισμό του ανθρώπου. Η μορφή της μάς καλεί να εμπιστευθούμε τον Θεό, να ανακαλύψουμε το προσωπικό χάρισμα που Εκείνος κατέθεσε μέσα μας και να το προσφέρουμε με αγάπη στην Εκκλησία και στον κόσμο. Έτσι γεννιέται καθημερινά το δικό μας «γένοιτό μοι». Έτσι αρχίζει να φανερώνεται μέσα στην ιστορία ο άνθρωπος όπως τον θέλησε ο Θεός.

Θεολογικές σκέψεις εισοδεύοντας στο Δεκαπενταύγουστο

Του π. Παναγιώτη Καποδίστρια

Ο Δεκαπενταύγουστος αποτελεί κορύφωση της θερινής λατρευτικής - λειτουργικής εμπειρίας, μία περίοδο βαθείας αναπνοής μέσα στο εκκλησιαστικό έτος. Η Κοίμηση της Θεοτόκου φανερώνει τον τρόπο με τον οποίο η ανθρώπινη φύση, ενωμένη με τη θεία Χάρη, εισέρχεται στη ζωή της Αιωνιότητας. Η Παναγία αναδεικνύεται πρόσωπο κομβικό και καθοριστικό για την κατανόηση του μυστηρίου της θείας Οικονομίας. Η σιωπή Της γίνεται λόγος πίστεως, η υπακοή Της καθίσταται υπόδειγμα ελευθερίας, η παρουσία Της καθαγιάζει την ιστορία.

Η Εκκλησία -ως μητέρα στοργική που είναι- συναρμόζει τη λατρεία με την ευχαριστία, προσφέροντας στο κέντρο του θέρους την προοπτική της αφθαρσίας. Η περίοδος του Δεκαπενταύγουστου προβάλλει την τιμή προς την Θεοτόκο ως βιωματική απάντηση στη φθορά και τη μοναξιά της ύπαρξης. Η πορεία προς την Κοίμηση φωτίζεται από τους καθ' ημέραν παρακλητικούς κανόνες και τους εγκώμιους ύμνους, μες από τους οποίους εκφράζεται η εμπιστοσύνη των πιστών στη μητρική προστασία, σκέπη και μεσιτεία της Παναγίας. Η ζωή Της γίνεται καθρέπτης ταπεινώσεως, ελπίδας και ψυχοπνευματικής πληρότητας.

Το πρόσωπο της Θεοτόκου συγκεντρώνει την πίστη σύνολης της Εκκλησίας στο μυστήριο της Ενανθρωπήσεως και της Αναστάσεως. Η ύπαρξή Της ακτινοβολεί φως πνευματικό, χαρά λειτουργική και ειρήνη καρδιακή. Η σχέση Της με τον Χριστό αποκαλύπτει την πλήρωση της ανθρώπινης ζωής μέσα στην κοινωνία με τον Θεό. Η τιμή προς την Μητέρα του Κυρίου εκφράζει την προσδοκία για τη θέωση του ανθρώπου και τη συμμετοχή του στη θεία δόξα.

Καθώς οδεύουμε προς την ημέρα της εορτής, ο πιστός καλείται να ενσωματώσει τον εκκλησιαστικό λόγο στην καθημερινή του πορεία. Η προσευχή προς την Παναγία λειτουργεί ως πνευματική γέφυρα προς την αγάπη του Χριστού. Ο νους αναπαύεται στη βεβαιότητα της παρουσίας Της, η καρδιά ενδυναμώνεται από την ελπίδα που πηγάζει από την Κοίμησή της.

Ο Δεκαπενταύγουστος εμπνέει την Εκκλησία να βλέπει τον κόσμο μέσα από το βλέμμα της Θεοτόκου. Η πορεία του ανθρώπου προς τον Θεό λαμβάνει μορφή και προοπτική μες από τη μορφή Εκείνης που έγινε σάρκα της υπακοής, τόπος της Χάριτος και σκηνή του Λόγου. Το εκκλησιαστικό σώμα αντλεί δύναμη και ελπίδα από το γεγονός ότι η Παναγία αποτελεί προτύπωση του ανθρώπου που εισέρχεται πλήρως στη ζωή της Βασιλείας. Η εορτή, εκτός από ανάμνηση ενός πανίερου γεγονότος, αποτελεί και πρόσκληση σε μιαν εσωτερική ανάβαση, στην οποίαν ολόκληρη η ύπαρξη κατακλύζεται από Φως Χριστού, μάλιστα δε του Αναστάντος Κυρίου της Δόξης!

Η τρυφερότητα είναι...

Εμφανίζεται όποτε κοιτάζουμε από κοντά και με προσοχή μια άλλη ύπαρξη, κάτι που δεν είναι ο «εαυτός» μας.

Η τρυφερότητα είναι αυθόρμητη και ανιδιοτελής· υπερβαίνει κατά πολύ τη συγγενή της ενσυναίσθηση. Αντιθέτως, είναι το συνειδητό, αν και ίσως ελαφρώς μελαγχολικό, μοίρασμα του κοινού πεπρωμένου.

Η τρυφερότητα είναι μια βαθιά συναισθηματική ανησυχία για μια άλλη ύπαρξη, για την ευθραυστότητά της, για τη μοναδική της φύση και για την έλλειψη ανοσίας στον πόνο και στις επιπτώσεις του.

Olga Tocarczuk

Εκεί δοκιμάζεται η πίστη μας...

Η καθημερινή ζωή δεν είναι απλώς μια σειρά επαναλαμβανόμενων γεγονότων και υποχρεώσεων. Είναι η σκηνή όπου η πνευματική μας ζωή καλείται να λάμψει και να εκφραστεί. Κάθε στιγμή, κάθε απλή πράξη, γίνεται ευκαιρία να ζήσουμε την παρουσία του Θεού, να μεταμορφώσουμε την καθημερινότητα σε ιερό χώρο, να κάνουμε το συνηθισμένο ασυνήθιστο.

Η ρουτίνα, αν και φαίνεται μονότονη και βαρετή, δεν είναι φυλακή αλλά ο χώρος της πνευματικής άσκησης και της αγάπης. Εκεί δοκιμάζεται η πίστη μας, εκεί καλλιεργείται η υπομονή, η ταπείνωση και η συνέπεια.

Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να ζήσουμε μόνο τις μεγάλες στιγμές της ζωής, αλλά να βρούμε το θεϊκό νόημα μέσα στη μικρή καθημερινότητα. Κάθε λεπτό μπορεί να γίνει ευκαιρία για προσευχή, για προσφορά, για συμμετοχή στη ζωή της Εκκλησίας και, συνεπώς, στη ζωή του κόσμου.

π. Αλέξανδρος Σμέμαν (+)

Για τον Θεό και μόνο ζούμε...

Πράγματι, όταν οι άνθρωποι υποθέτουν ότι ανησυχούν για τους αγαπημένους τους, συχνά αυτό για το οποίο ανησυχούν είναι το τι θα κάνουν χωρίς αυτούς. Σε αυτή την περίπτωση, ας προσευχηθούν καλύτερα για τους εαυτούς τους, έτσι τουλάχιστον η προσευχή τους θα είναι πιο αληθινή.

***

Για τον Θεό και μόνο ζούμε και πεθαίνουμε. Ας αφεθούμε, λοιπόν, όπως οφείλουμε, στα χέρια του. Ίσως η γνώμη των [άλλων] να είναι σοφότερη από μας, αλλά αυτή η γνώμη δεν είναι ο κριτής μας.

George MacDonald, 

Τα θαύματα του Χριστού, εκδ. Ιωνάς.

Θα πρέπει να μάθεις να είσαι πνευματικά έξυπνος...

Δεν γίνεται να αποφύγεις να αντιμετωπίσεις τα πάθη σου. Θα πρέπει να μάθεις να είσαι πνευματικά έξυπνος σε σχέση με τα ένστικτα σου, να "εκπαιδεύσεις" τα πάθη σου ώστε να μην ζεις διαρκώς στο επίπεδο μιας αντίδρασης. Θα χρειαστεί να κατανοήσεις κάπως το πως λειτουργούν αυτοί οι ενστικτώδεις μηχανισμοί: που βοηθούν και που αναστέλλουν την ωρίμανση,  ποιο είναι το σημείο πέραν του οποίου σε εμποδίζουν να βλέπεις πλέον καθαρά. Εάν μάθεις αυτό το πράγμα, θα ξέρεις καλύτερα πώς να ανταπεξέλθεις στη δυσκολία και την τυχαιότητα, όταν αυτές ξεσπούν πάνω σου.

Διαφορετικά, θα είσαι έρμαιο και των ενστίκτων και των παθών σου, πάντα αντιδρώντας και ουδέποτε δρώντας,  κολλημένος διαρκώς στο στάδιο μιας ανταπόκρισης σε ό,τι σου συμβαίνει  με όρους όπως  "αυτό μοιάζει καλό" ή  "αυτό φαίνεται επικίνδυνο". Και το να ζεις τη ζωή σου σε αυτό το επίπεδο δεν συνιστά σε καμία περίπτωση κάποια συνταγή για μια ανθρώπινη ύπαρξη που να τη χαρακτηρίζει η νουνέχεια  ή η δημιουργικότητα, για μια βιοτή πνευματικής προκοπής που να αντανακλάται σε αυτήν την ίδια τη ζωή  και τις αλληλεπιδράσεις της...

Rowan Williams, 

Εκεί που στέκει ο Χριστός.

Ν' ανοίγουμε μέσα στον καθένα μας το βάθος της καρδιάς...

Οι πνευματικοί λένε ότι τον περισσότερο καιρό είμαστε κάπως σαν υπνοβάτες: μπορεί κάποιος να κάνει πολλά πράγ­ματα, να είναι πολύ ενάρετος, και να ζει σαν υπνοβάτης, ποτέ πια να μην μπορεί να σταματήσει έτσι, χωρίς λόγο, για να θαυμάσει, για ν' αγαπήσει ή απλούστατα για να εκπλαγεί. Είναι βασικό να μάθει κανείς να ξυπνά.

Ένας βυζαντινός πνευματικός του 14ου αιώνα, ο Νικόλαος Καβάσιλας, ένας υψηλόβαθμος λαϊκός σε μια φοβερή εποχή, όπου η Αυτοκρατορία δεχόταν πολλαπλές επιθέσεις και ζούσε εμφυλίους πολέμους, δοκίμασε να πει κάτι στους χριστιανούς που ζούσαν, όπως εκείνος, μέσα στην ταραχή του κόσμου. Τα λόγια του σήμαιναν: «Μάθε πως μέσα στην καρδιά σου βρίσκεται ο Χριστός, και πως, αν εμπιστεύεσαι τον εαυτό σου στον Χριστό, η καρδιά σου θα είναι προφυλαγμένη». Γι' αυτό συνιστά μια έντονη λειτουρ­γική ζωή, και, από καιρό σε καιρό, «σύντομες περισυλλογές» όπως τις ονομάζει: «Περπατάς στον δρόμο και είσαι πολύ απασχολημένος, αλλά ξαφνικά θυμάσαι ότι ο Θεός υπάρχει, ότι ο Θεός σ' αγαπάει, ότι ο Χριστός είναι παρών στα βάθη του είναι σου, κι έτσι, λίγο λίγο, η καρδιά σου θα ξυπνήσει».

Οφείλουμε όχι μόνο να προσπαθούμε ν' ανοίγουμε μέσα στον καθένα μας το βάθος της καρδιάς, αλλά και να δημιουργούμε πολιτισμούς που θα είναι διαποτισμένοι απ' αυτή την ευαισθησία. Αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε τέχνη, σε μουσικές συνθέσεις, σε πίνακες ζωγραφικής, σε ποίηση, κτλ. Όταν υπάρχει έντονη λειτουργική ζωή, δημιουργούμε μια τέχνη της καρδιάς. Δεν μπορεί κανείς να δημιουργήσει έναν πολιτισμό συνδεμένο με το μυστήριο της καρδιάς παρά μόνο αν δημιουργήσει πρώτα μια λειτουργία που να εκφράζει αυτό το μυστήριο της καρδιάς. Κι αυτή η λειτουργία θα εγγραφεί στη συνέχεια, πέραν των τειχών της Εκκλησίας, σε μια πολλαπλή δημιουργία που θα σπάσει μέσα στον άνθρωπο την υπνοβασία.

 

Ολιβιέ Κλεμάν