Οι άγιοι δεν υπήρξαν κατά φύση αναμάρτητοι, αλλά άνθρωποι με βαθιά συναίσθηση της αμαρτωλότητάς τους [...] σε αυτή ακριβώς τη βαθιά συναίσθηση της αμαρτωλότητας έγκειται η αγιότητά τους. Στη ρωγμή της αγίας ανεπάρκειας, που ως μέγιστο χάρισμα ανοίγει το δρόμο της μετάνοιας και της μεταστροφής. Επιτρέπει με άλλα λόγια την έξοδο από τη βεβαιότητα και την ασφάλεια μιας ζωής συμπαγούς και αδιαπέραστης...
Χρυσόστομος Σταμούλης
Όλοι, θαρρώ, καρτερούν. Όλοι καρτερούν κάτι. Ξενιτεμένους αιώνιων ερώτων, ένα μπάρκο λύτρωση απ τη ναυτία της στεργιάς, τη μετάνοια των βέβαιων περιμένουν οι άγγελοι, τους χαρταετούς να χορτάσουν οι ουρανοί καθαρή λευτεριά προσμένουν τα ισόβια δέντρα.
Όλοι κάτι καρτερούν από μια Σαρακοστή, από ένα φως που αχνοφέγγει σε ένα μἐλλον απροσδιόριστο και για τούτο μάλλον γοητευτικό.
Γιώργος Κόρδης
Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος
Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.
Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα συν Θεώ, η Νηστεία του Πάσχα, η κύρια Νηστεία του έτους και εις μίμησιν της οποίας καθιερώθηκαν σταδιακά η Νηστεία των Χριστουγέννων, του 15Αυγούστου και των 12 Αποστόλων. Και ενώ όλη η σχετική Υμνογραφία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι προσανατολισμένη στη θεολογική ερμηνεία και την σημασία της Νηστείας για τον άνθρωπο, στις υπόλοιπες προαναφερθείσες Νηστείες δεν υπάρχουν σχετικές αναφορές.
Οι τεσσαράκοντα (40) ημέρες της Σαρακοστής ξεκινούν την Κ. Δευτέρα και ολοκληρώνονται την Παρασκευή προ της εορτής του Λαζάρου. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο εκκλησιαστικός ποιητής βλέπει ως ολοκληρωθείσα την Μεγάλη Τεσσαρακοστή, ήδη από το εσπέρας της Παρασκευής! «Την ψυχωφελή πληρώσαντες Τεσσαρακοστήν» ψάλλει το σχετικό τροπάριο. Το Σάββατο του Λαζάρου και η Κυριακή των Βαΐων, αλλά και η Μεγάλη Εβδομάδα που ακολουθεί δεν προσμετρούνται στη Μ. Σαρακοστή. Την Κυριακή των Βαΐων υπάρχει άλλωστε κατάλυση ιχθύων σύμφωνα με το Τριώδιο και η Ακολουθία της ημέρας αυτής έχει όλα τα χαρακτηριστικά χαρμόσυνης Δεσποτικής Εορτής (τυπική διάταξη, κυριαρχία πανηγυρικού ήχου δ’ κτλ.) Πράγματι! «οι παίδες τα της Νίκης σύμβολα φέροντες βοούν «τω νικητή του θανάτου» σύμφωνα με το Απολυτίκιο της εορτής. Είναι απόλυτα σίγουροι για την Νίκη, για την Ανάσταση. Έχουν κάθε λόγο να εορτάζουν τρόπον τινά εκ προοιμίου την Ανάσταση. Οι δε τα πάντα καλώς διαταξάμενοι εκκλησιαστικοί πατέρες τοποθετούν την Μ. Εβδομάδα στην εξέχουσα θέση που της αρμόζει και την διαφοροποιούν από την Μ. Σαρακοστή, παρόλο που και κατ’ αυτήν υπάρχει αυστηρή νηστεία. Ουδαμού βέβαια στην Υμνογραφία των Ιερών Ακολουθιών της Μεγάλης Εβδομάδας γίνεται λόγος για Νηστεία, καίτοι αύτη τηρείται αυστηρά. Δικαίως όλα τα εορταζόμενα γεγονότα περιστρέφονται και γύρω από το πάθος του Χριστού και την εγγίζουσα Ανάσταση.
Ας σημειώσω ότι με την πάροδο των αιώνων άλλαξε στην παράδοσή μας η αρχαία συνήθεια της καθημερινής λήψης τροφής μόνον λίγο πριν την δύση του ηλίου, κάτι που συνεχίζεται στους Ασσύριους Χριστιανούς, οι οποίοι ομιλούν τα νεοαραμαϊκά, που προήλθαν από τα αραμαϊκά, ήτοι την κατά την εποχή του Χριστού ομιλουμένη γλώσσα. Οι Ασσύριοι ευλαβούνται ιδιαιτέρως τον μεγάλο Άγιο και Πατέρα Εφραίμ τον Σύρο –ο Μ. Βασίλειος τον αποκάλεσε πάντων ελλογιμώτερον-, του οποίου η ευχή διαβάζεται καθ‘όλην την Μ. Σαρακοστή στις Εκκλησίες μας:
«Κύριε καί Δέσποτα τῆς ζωῆς μου, πνεῦμα ἀργίας, περιεργίας, φιλαρχίας, καί ἀργολογίας μή μοι δῷς. Πνεῦμα δέ σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης, ὑπομονής καί ἀγάπης χάρισαί μοι τῷ σῷ δούλῳ. Ναί, Κύριε Βασιλεῦ, δώρησαί μοι τοῦ ὁράν τά ἐμά πταίσματα, καί μή κατακρίνειν τόν ἀδελφόν μου, ὅτι εὐλογητός εἶ εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων Αμήν».
ΛΟΓΟΣ ΚΑΤΗΧΗΤΗΡΙΟΣ ΕΠΙ Τῌ ΕΝΑΡΞΕΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ
+ Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Σ ΕΛΕῼ ΘΕΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ - ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ
ΠΑΝΤΙ Τῼ ΠΛΗΡΩΜΑΤΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ,ΧΑΡΙΣ ΕΙΗ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΚΑΙ ΚΥΡΙΟΥ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ, ΠΑΡ᾿ HΜΩΝ ΔΕ ΕΥΧΗ, ΕΥΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΩΡΗΣΙ
Τιμιώτατοι ἀδελφοί καί τέκνα ἐν Κυρίῳ εὐλογημένα,
Εἰσερχόμεθα, εὐδοκίᾳ καί χάριτι τοῦ ἀγαθοδότου Θεοῦ, εἰς τήν Ἁγίαν καί Μεγάλην Τεσσαρακοστήν, εἰς τόν δόλιχον τῶν ἀσκητικῶν ἀγώνων.
Ἡ Ἐκκλησία, ἡ ὁποία γνωρίζει τούς λαβυρίνθους τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς καί τόν μίτον τῆς Ἀριάδνης, τήν ὁδόν τῆς ἐξόδου ἀπό αὐτούς -τήν ταπείνωσιν, τήν μετάνοιαν, τήν δύναμιν τῆς προσευχῆς καί τῶν κατανυκτικῶν ἱερῶν ἀκολουθιῶν, τήν παθοκτόνον νηστείαν, τήν ὑπομονήν, τήν ὑπακοήν εἰς τόν κανόνα τῆς εὐσεβείας-, μᾶς καλεῖ καί ἐφέτος εἰς μίαν ἔνθεον πορείαν, μέτρον τῆς ὁποίας εἶναι ὁ Σταυρός καί ὁρίζων ἡ Ἀνάστασις τοῦ Χριστοῦ.
Ἡ προσκύνησις τοῦ Σταυροῦ, μεσούσης τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ἀποκαλύπτει τό νόημα τῆς ὅλης περιόδου.
Ὁ λόγος τοῦ Κυρίου ἠχεῖ καί συγκλονίζει: «εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἔρχεσθαι … ἀράτω τόν σταυρόν αὐτοῦ καθ᾿ ἡμέραν καί ἀκολουθήτω μοι». (Λουκ. θ΄, 23).
Καλούμεθα νά αἴρωμεν τόν ἰδικόν μας σταυρόν, ἀκολουθοῦντες τόν Κύριον καί ἀτενίζοντες τόν ζωηφόρον Σταυρόν Αὐτοῦ, ἐν ἐπιγνώσει ὅτι Κύριός ἐστιν ὁ σώζων καί ὄχι ἡ ἄρσις τοῦ ἡμετέρου σταυροῦ.
Ὁ Σταυρός τοῦ Κυρίου εἶναι «ἡ κρίσις τῆς κρίσεώς μας», ἡ «κρίσις τοῦ κόσμου», καί συγχρόνως ἡ ὑπόσχεσις ὅτι τό κακόν, εἰς ὅλας τάς μορφάς του, δέν ἔχει τόν τελευταῖον λόγον εἰς τήν ἱστορίαν.
Προσβλέποντες πρός τόν Χριστόν καί, ὑπό τήν σκέπην Αὐτοῦ ὡς τοῦ ἀγωνοθέτου, τοῦ εὐλογοῦντος καί κρατύνοντος τήν ἡμετέραν προσπάθειαν, ἀγωνιζόμεθα τόν καλόν ἀγῶνα, «ἐν παντί θλιβόμενοι ἀλλ᾿ οὐ στενοχωρούμενοι, ἀπορούμενοι ἀλλ᾿ οὐκ ἐξαπορούμενοι, διωκόμενοι ἀλλ᾿ οὐκ ἐγκαταλειπόμενοι, καταβαλλόμενοι ἀλλ᾿ οὐκ ἀπολλύμενοι» (Β´ Κορ. δ´, 8-9).
Αὐτή εἶναι ἡ βιωματική πεμπτουσία καί κατά τήν σταυροαναστάσιμον αὐτήν περίοδον. Πορευόμεθα πρός τήν Ἀνάστασιν διά τοῦ Σταυροῦ, διά τοῦ ὁποίου «ἦλθε χαρά ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ».
Ἵσως τινές ἐξ ὑμῶν διερωτῶνται, διατί ἡ Ἐκκλησία, σοβούσης τῆς πανδημίας, προσθέτει εἰς τούς ἤδη ὑπάρχοντας ὑγειονομικούς περιορισμούς καί μίαν ἀκόμη «καραντίναν», αὐτήν τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς.
Πράγματι, καί ἡ Μεγάλη Τεσσαρακοστή εἶναι μία «καραντίνα», δηλαδή χρονική περίοδος διαρκείας τεσσαράκοντα ἡμερῶν.
Ὡστόσον, ἡ Ἐκκλησία δέν ἔρχεται νά μᾶς ἐξουθενώσῃ ἔτι περαιτέρω μέ νέας ὑποχρεώσεις καί ἀπαγορεύσεις. Ἀντιθέτως, μᾶς προσκαλεῖ νά νοηματοδοτήσωμεν τήν καραντίναν πού βιώνομεν λόγῳ τοῦ κορωνοϊοῦ, μέσῳ τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ὡς ἀπελευθερώσεως ἀπό τόν ἐγκλωβισμόν εἰς τά τοῦ «κόσμου τούτου».
Τό σημερινόν Εὐαγγελικόν ἀνάγνωσμα θέτει τούς ὅρους δι᾽ αὐτήν τήν ἀπελευθέρωσιν. Πρῶτος ὅρος εἶναι ἡ νηστεία, ὄχι μέ τήν ἔννοιαν τῆς ἀποχῆς μόνον ἀπό συγκεριμένας τροφάς, ἀλλά καί ἀπό τάς συνηθείας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι μᾶς κρατοῦν προσκολλημένους εἰς τόν κόσμον.
Ἡ ἀποχή αὐτή δέν συνιστᾷ ἔκφρασιν ἀπαξιώσεως τοῦ κόσμου, ἀλλά ἀναγκαίαν προϋπόθεσιν ἐπαναπροσδιορισμοῦ τῆς σχέσεώς μας μέ αὐτόν καί βιώσεως τῆς μοναδικῆς εὐφροσύνης τῆς ἀνακαλύψεώς του ὡς πεδίου χριστιανικῆς μαρτυρίας.
Διά τόν λόγον αὐτόν, καί εἰς τό στάδιον τῆς νηστείας, ἡ θέασις καί βίωσις τῆς ζωῆς τῶν πιστῶν ἔχει πασχαλινόν χαρακτῆρα, γεῦσιν Ἀναστάσεως.
Τό «σαρακοστιανό κλῖμα» δέν εἶναι καταθλιπτικόν, ἀλλά ἀτμόσφαιρα χαρᾶς.
Αὐτήν τήν «χαράν τήν μεγάλην» εὐηγγελίσατο ὁ ἄγγελος «παντί τῷ λαῷ» κατά τήν Γέννησιν τοῦ Σωτῆρος (Λουκ. β΄, 10), αὐτή εἶναι ἡ ἀναφαίρετος καί «πεπληρωμένη χαρά» (Α´ Ἰωαν. α΄, 4) τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς.
Ὁ Χριστός εἶναι πάντοτε παρών εἰς τήν ζωήν μας, εὑρίσκεται πλησιέστερον εἰς ἡμᾶς ἀπό ὅσον ἡμεῖς εἰς τόν ἑαυτόν μας, πάσας τάς ἡμέρας, «ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος» (Ματθ. κη´, 20).
Ἡ ζωή τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἀκατάλυτος μαρτυρία περί τῆς ἐλθούσης Χάριτος καί περί τῆς ἐλπίδος τῆς Βασιλείας, τῆς πληρότητος τῆς ἀποκαλύψεως τοῦ μυστηρίου τῆς Θείας Οἰκονομίας.
Ἡ πίστις εἶναι ἡ ἀπάντησις εἰς τήν φιλάνθρωπον συγκατάβασιν τοῦ Θεοῦ πρός ἡμᾶς, τό «Ναί» μέ ὅλην μας τήν ὕπαρξιν εἰς τόν «κλίναντα οὐρανούς καί καταβάντα», διά νά λυτρώσῃ τό ἀνθρώπινον γένος «ἐκ τῆς δουλείας τοῦ ἀλλοτρίου» καί νά μᾶς ἀνοίξῃ τήν ὁδόν τῆς κατά χάριν θεώσεως.
Ἐκ τῆς δωρεᾶς τῆς Χάριτος πηγάζει καί τρέφεται ἡ θυσιαστική ἀγάπη πρός τόν πλησίον καί ἡ «φροντίς» διά τήν κτίσιν ὅλην.
Ἐάν ἀπουσιάζῃ αὐτή ἡ φιλάδελφος ἀγάπη καί ἡ θεοτερπής μέριμνα διά τήν δημιουργίαν, τότε ὁ συνάνθρωπος καθίσταται ἡ «κόλασίς μου» καί ἡ κτίσις ἐγκαταλείπεται εἰς ἀλόγους δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι τήν μεταβάλλουν εἰς ἀντικείμενον ἐκμεταλλεύσεως καί εἰς περιβάλλον ἐχθρικόν διά τόν ἄνθρωπον.
Ὁ δεύτερος ὅρος διά τήν ἀπελευθέρωσιν, τήν ὁποίαν ὑπόσχεται ἡ Μεγάλη Τεσσαρακοστή, εἶναι ἡ συγγνώμη.
Λήθην τοῦ θείου ἐλέους καί τῆς ἀφάτου εὐεργεσίας, ἀθέτησιν τῆς Κυριακῆς ἐντολῆς, ὅπως καταστῶμεν τό «ἅλας τῆς γῆς» καί «τό φῶς τοῦ κόσμου» (Ματθ. ε´, 13-14), καί κακήν ἀλλοίωσιν τοῦ χριστιανικοῦ βιώματος, ἀποτελεῖ ἡ «κλειστή πνευματικότης», ἡ ὁποία ζῇ ἀπό τήν ἄρνησιν καί τήν ἀπόρριψιν τοῦ «ἄλλου» καί τοῦ κόσμου, νεκρώνει την ἀγάπην, τήν συγχώρησιν καί τήν ἀποδοχήν τοῦ διαφορετικοῦ. Αὐτήν τήν ἄγονον καί ὑπεροπτικήν στάσιν ζωῆς, ἀποδοκιμάζει μέ ἔμφασιν ὁ Εὐαγγελικός λόγος κατά τάς τρεῖς πρώτας Κυριακάς τοῦ Τριωδίου.
Εἶναι γνωστόν ὅτι τοιαῦται ἀκρότητες παρουσιάζουν ἔξαρσιν ἰδιαιτέρως κατά τάς περιόδους, εἰς τάς ὁποίας ἡ Ἐκκλησία καλεῖ τούς πιστούς εἰς πνευματικήν γυμνασίαν καί ἐγρήγορσιν.
Ὅμως, ἡ γνησία πνευματική ζωή εἶναι ὁδός ἐσωτερικῆς ἀναγεννήσεως, ἔξοδος ἀπό τόν ἑαυτόν μας, ἀγαπητική κίνησις πρός τόν πλησίον. Δέν στηρίζεται εἰς σύνδρομα καθαρότητος καί ἀποκλεισμούς, ἄλλά εἶναι συγγνώμη καί διάκρισις, δοξολογία καί εὐχαριστία, κατά τήν ἐμπειρικήν σοφίαν τῆς ἀσκητικῆς παραδόσεως: «Οὐ τά βρώματα, ἀλλ᾿ ἡ γαστριμαργία κακή…, οὐδέ τό λέγειν, ἀλλ᾿ ἡ ἀργολογία…, οὐδέ ὁ κόσμος κακός, ἀλλά τά πάθη».
Μέ αὐτήν τήν διάθεσιν καί τά αἰσθήματα, ἑνοῦντες τάς προσευχάς μας μαζί μέ ὅλους ἐσᾶς, ἀγαπητοί, διά τήν ὁριστικήν ὑπέρβασιν τῆς φονικῆς πανδημίας καί ταχεῖαν ἀντιμετώπισιν τῶν κοινωνικῶν καί οἰκονομικῶν συνεπειῶν της, καί ἐξαιτούμενοι τάς ἱκετηρίους ὑμῶν δεήσεις, διά τήν, πεντηκονταετίαν ὅλην μετά τήν ἄνωθεν, ὅλως ἀδίκως, ἐπιβληθεῖσαν σιωπήν, ἐπαναλειτουργίαν τῆς Ἱερᾶς Θεολογικῆς Σχολῆς Χάλκης, ὑποδεχόμεθα ἐν Ἐκκλησίᾳ τήν Ἁγίαν καί Μεγάλην Τεσσαρακοστήν, ιἄδοντες καί ψάλλοντες ὁμοθυμαδόν τό «Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός», ᾯ ἡ δόξα καί τό κράτος εἰς τούς ἀτελευτήτους αἰῶνας. Ἀμήν!
Ἁγία καί Μεγάλη Τεσσαρακοστή ,βκα´
† Ὁ Κωνσταντινουπόλεως
διάπυρος πρός Θεόν εὐχέτης πάντων ὑμῶν
Γράφει ο Αρχιμανδρίτης του Οικουμενικού Θρόνου κ. Θωμάς Ανδρέου, Πρωτοσύγκελλος της Ι. Μ. Ιωαννίνων.
Στο αυριανό ευαγγέλιο, τρία είναι τα βασικά διδάγματα. Το πρώτο έχει να κάνει με την μοναδική λέξη στον κόσμο μέσα από την οποία ο άνθρωπος φθάνει στην επανόρθωση. Το δεύτερο έχει να κάνει με την αληθινή και όχι την εθιμική νηστεία και το τρίτο, με τον συσσωρευμένο πλούτο, τον κόπο μιας ολόκληρης ζωής που μπορεί να χαθεί μέσα σε ελάχιστα λεπτά...
Σήμερα, θα θέλαμε να σταθούμε στο πρώτο, μιας και μόνο μέσα από αυτό, μπορεί κάποιος να εξασφαλίσει και τα υπόλοιπα, δηλαδή την πραγμάτωση της αληθινής νηστείας, ως θυσίας του ανθρώπου προς τον Θεό, αλλά και της κατακτήσεως των θησαυρών των αρετών, που ο κατακτητής τους δεν κινδυνεύει ποτέ να απολέσει. Ας καταθέσουμε λοιπόν λίγες σκέψεις για την έννοια της συγνώμης, έννοιας που τόσο λείπει μέσα από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων.
Ο Χριστός όχι τυχαία, θέτει ως βασική προϋπόθεση της συγχώρησης που δείχνει ο Θεός προς τους ανθρώπους, την από καρδιάς δική τους συγχώρεση στο πρόσωπο του άλλου. Μας λέει δηλαδή, εάν δεν, συγχωρήσεις, δεν μπορείς και να συγχωρεθείς! Απλά και ξεκάθαρα, χωρίς κάποια διαφορετική ερμηνεία. Δεν μπορείς να δώσεις την συγνώμη; Δεν μπορείς να έχεις την απαίτηση να την εξασφαλίσεις και για εσένα.
Ποιοι μπορεί να είναι οι αποδέκτες μιας συγνώμης; Ποιος μπορεί να πει πως δεν έχει σφάλει στην ζωή του; Το ένα, απαντά στο άλλο. Βασική προϋπόθεση, η αναγνώριση του λάθους, αυτό που επακριβώς σημαίνει μετάνοια. Δεν είναι απλά αντιφατικό, είναι τραγικό να ζητώ την συγχώρεση του Θεού, όταν δεν είμαι σε θέση -δεν θέλω- να συγχωρήσω τον άλλον.
Βέβαια, πόσο εύκολο είναι να κάνεις υπέρβαση στον εαυτό σου, ώστε ουσιαστικά να θέσεις τον ίδιο στο πρόσωπο εκείνου που σφάλει απέναντι σε εσένα και ζητά την συγχώρηση. Αν ήταν τόσο απλό το θέμα, ο Χριστιανισμός, θα ήταν η μοναδική θρησκεία στην γη και το ευαγγέλιο ο μόνος νόμος στην κοινωνία των ανθρώπων, αν οι άνθρωποι είχαν την δύναμη της υπέρβασης που ζητά να ξεπεράσεις ακόμα και αυτήν την λογική σου μπροστά στην βιωματική αγάπη!
Αυτό είναι το θέμα! Ο Χριστός, δεν απευθύνεται γενικότερα σε όσους Τον παρακολουθούν εκείνη την ώρα που Τους μιλά, ούτε σε εκείνους που διαχρονικά θα διαβάσουν σε κάποια στιγμή της ζωής τους τα λόγια Του μέσα από το Ευαγγέλιο, αλλά σε όλους όσους, επιθυμούν να ξεπεράσουν το άκουσμα προχωρώντας στην εφαρμογή του...
Έγραψα κάπου πριν λίγες ημέρες μιαν σκέψη στον προβληματισμό της οποίας βάζω πρώτον τον εαυτό μου: Αν δεν μπορώ να πείσω τον εαυτό μου για το πόσο καλός Χριστιανός είμαι, πως μπορώ να "πείσω" τον Θεό...
