Ομιλία Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου στον Κατανυκτικό Εσπερινό

Τὴν Κυριακὴ τῆς Τυρινῆς, 22 Φεβρουαρίου 2014 καὶ ὥρα 6.00΄ τὸ ἀπόγευμα, στὸν Ἱερό Μητροπολιτικό Ναό τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου πόλεως Ἰωαννίνων, θὰ τελεσθεῖ ὁ Κατανυκτικός Ἑσπερινός τῆς ἀλληλοσυγχωρήσεως, μὲ ἐπίκαιρη ὁμιλία ἀπὸ τὸν Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Ἰωαννίνων κ.κ. ΜΑΞΙΜΟ, μὲ θέμα: «Νηστεία, Προσευχή, Συγχώρηση».

Ἐπίσης σᾶς κάνουμε γνωστό πὼς σὲ ὅλη τὴν περίοδο τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς οἱ Κατανυκτικοί Ἑσπερινοί θὰ τελοῦνται στὸν Ἱερό Μητροπολιτικό Ναό τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου κάθε Κυριακή ἀπόγευμα, ὥρα 6 καὶ θὰ ἀκολουθοῦν ἐπίκαιρες ὁμιλίες, μὲ σκοπό νὰ μᾶς προετοιμάσουν νὰ βιώσουμε τὸ Θεῖο Πάθος καὶ τὴ Ζωοποιό Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.

Εὐχόμαστε ὁ Πανάγαθος Θεός νὰ χαρίζει σὲ ὅλους πάντα τὰ πρὸς σωτηρίαν αἰτήματα.

Ἐκ τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἰωαννίνων

Η εξουσία ως διακονία...

Του Ιωάννη Καραβιδόπουλου, Ομότ. Καθηγητή της Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

Ενώ ο Ιησούς, καθώς πορεύεται με τους δώδεκα μα­θητές του στα Ιεροσόλυμα, προλέγει σ’ αυτούς το επικείμενο πάθος του, δυο από αυτούς, ο Ιάκωβος και ο Ιωάν­νης, που βρίσκονται ακόμη στην προ του φωτισμού του Αγίου Πνεύματος περίοδο -όπως άλλωστε και οι άλλοι μαθητές-  και συμμερίζονται μάλλον τις αντιλήψεις των Ιουδαίων περί Μεσσίου ως κοσμικού ηγέτη, απευθύνουν προς το διδάσκαλό τους το ακόλουθο αίτημα:

«Διδάσκαλε, θέλουμε να μας κάνεις τη χάρη που θα σου ζητήσουμε». «Τι θέλετε να κάνω για σας;» τους ρώτησε εκείνος. «Όταν θα εγκαταστήσεις την ένδοξη βασιλεία σου», του αποκρίθηκαν, «βάλε μας να καθίσουμε ο ένας στα δεξιά σου κι ο άλλος στα αριστερά σου».

Ο Ιησούς δεν αγανακτεί για το παράλογο αυτό αίτημα των μαθητών, αλλ’ αφού προηγουμένως τους δείχνει το δρόμο του πάθους και της θυσίας χρησιμοποιεί την κατάλληλη αυτή ευκαιρία για να απευθύνει σε όλους τους μαθητές του τα ακόλουθα βαρυσήμαντα λόγια που συνιστούν και το κέντρο του αναγνώσματος:

«Ξέρετε ότι αυτοί που θεωρούνται ηγέτες των εθνών ασκούν απόλυτη εξουσία πάνω τους, και οι άρχοντές τους τα καταδυναστεύουν. Σ' εσάς όμως δεν πρέπει να συμβαίνει αυτό, αλλά όποιος θέλει να γίνει μεγάλος ανάμεσά σας πρέπει να γίνει υπηρέτης σας· και όποιος από σας θέλει να είναι πρώτος πρέπει να γίνει δούλος όλων. Γιατί και ο Υιός του Ανθρώπου δεν ήρθε για να τον υπηρετήσουν, αλλά για να υπηρετήσει και να προσφέρει τη ζωή του λύτρο για όλους».

Τα λόγια αυτά είναι αξιοπρόσεκτα, γιατί μας δίνουν το πραγματικό νόημα και περιεχόμενο της ηγεσίας, είτε γενικά στην κοινωνία, είτε ειδικότερα μέσα στην Εκκλησία. Το νόημα αυτό μπορεΐ να συνοψισθεί στη φράση ότι η ηγεσία είναι ταπείνωση και διακονία. Οι άρχοντες και ηγέτες των εθνών καταδυναστεύουν και κατεξουσιάζουν τους υπηκόους τους κάνοντας όχι απλώς χρήση αλλά και κατάχρηση της εξουσίας, όπως φαίνεται από τα σύνθετα ρήματα με το «κατά» που χρησιμοποιεί ο Ιησούς. Το μεγαλείο του χριστιανού ηγέτη δεν βρίσκεται στην εξου­σία και στον πειρασμό που εμφωλεύει σ’αυτόν που την έχει αλλά στη διακονία, στην προσφορά τουεαυτού του για τους άλλους. Οι λέξεις «διάκονος» και «δούλος» που απαντούν στο κείμενό μας δείχνουν και υπογραμμίζουν την αποστολή του ηγέτη, ή, αν προχωρήσουμε λίγο πε­ρισσότερο, την αποστολή της Εκκλησίας μέσα στον κό­σμο. Δεν είναι πηγή δυνάμεως η εξουσία και το αξίωμα που έχει κανείς, αλλ’ αφορμή και μέσο διακονίας. Η αποστολή αυτή απορρέει από το παράδειγμα του ίδιου του θεμελιωτή της Εκκλησίας που δεν ήλθε στον κόσμο για να διακονηθεί αλλά για να διακονήσει και να προσφέρει τη ζωή του λύτρο για την εξαγορά των αιχμαλώτων στη δύναμη του σατανά ανθρώπων.

Τα λόγια αυτά λέγονται από τον Χριστό στους μαθητές του λίγο ακριβώς πριν από το πάθος του· και η Εκκλησία όρισε την ανάγνωση της περικοπής μια εβδομάδα πριν από την εβδομάδα του πάθους, για να θυμίσει στον κάθε χριστιανό που έχει κάποια εξουσία στα χέρια του, είτε μικρή είτε μεγά­λη, ότι η σκέψη του πρέπει να είναι στραμμένη στη δια­κονία και στο πάθος, αν θέλει να είναι πραγματικός μαθη­τής του Χριστού.

Συνοψίζοντας τα νοήματα του σημερινού αναγνώσματος μπορούμε να πούμε τα ακόλουθα:

1.  Το πάθος και ο σταυρός του Χριστού είναι το «λύτρο» που δόθηκε για την εξαγορά των ανθρώπων από την αιχμαλωσία του κακού και αποτελούν την πιό αξιόλογη προσφορά και διακονία προς την ανθρωπότητα. ΄Ο­ποιος δεν αναγνωρίζει αυτή την προσφορά, εξακολουθεί να είναι δέσμιος των προβλημάτων του ή τρέπεται σε άλλες απατηλές λύσεις πού οδηγούν στην απογοήτευση.

2.  Ο σατανικός πειρασμός της εξουσίας που μπορεί να φωλιάζει σε κάθε ηγέτη, μικρό ή μεγάλο, εκκλησιαστι­κό ή κοσμικό, είναι δυνατό να τον οδηγήσει στην προσω­πική του ικανοποίηση και όχι στην ταπεινή και γόνιμη εκπλήρωση της αποστολής του, που είναι η προσφορά τουεαυτού του στην υπηρεσία των πολλών.

Και 3. Η φιλοδοξία του χριστιανού είναι νόμιμη και αξιέπαινη, όταν συμπίπτει με την επιθυμία του να μιμηθεί το πάθος του Χριστού, βέβαια όχι πάντοτε με την έννοια του μαρτυρίου αλλά με τις συνέπειες που μπορεί να έχει μια γνήσια εκπροσώπηση του χριστιανισμού μέσα σ’ έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από συμβιβασμούς και υποχωρήσεις.

Πηγή: Amen.gr

Γρηγορίου του Παλαμά: Ομιλία εις την Δ΄ Κυριακή των Νηστειών

...Επειδή κατά την παρούσα Κυριακή των ιερών νηστειών είναι συνήθεια ν' αναγινώσκεται στην εκκλησία η διήγησις περί του θαύματος τούτου, ας εξετάσωμε από την αρχή όλη την ευαγγελική περικοπή που το περιγράφει. Μόλις λοιπόν ήλθε ο Ιησούς προς τους μαθητάς και τους παρευρισκομένους με αυτούς κι' ερώτησε, τι συζητείτε, κάποιος από το πλήθος είπε· «διδάσκαλε, έφερα σε σένα τον υιό μου που έχει πνεύμα άλαλο και όπου τον καταλάβη, τον συγκλονίζει και αυτός αφρίζει και τρίζει τα δόντια του και ξηραίνεται».

Πώς λοιπόν άφριζε αυτός κι' έτριζε τα δόντια κι' εξηραινόταν; Του δαιμονισμένου πάσχει πρώτο και περισσότερο από όλα τα μόρια του σώματος ο εγκέφαλος· διότι ο δαίμων χρησιμοποιεί ως όχημα το ψυχικό πνεύμα που ευρίσκεται σ' αυτόν και από αυτό σαν ακρόπολι καταδυναστεύει όλο το σώμα. Όταν δε πάσχη ο εγκέφαλος, αφήνεται από εκεί μια ροή προς τα νευρα και τους μυς του σώματος αφρώδης και φλεγματώδης, που φράσσει τις διεξόδους του ψυχικού πνεύματος· και από αυτό προκαλείται κλονισμός και ρήξις και ακουσία κίνησις σε όλα τα αυτόβουλα μόρια, μάλιστα δε στις γνάθους, που πλησιάζουν περισσότερο στο μόριο που έπαθε πρώτο. Καθώς το υγρό ρέει περισσότερο προς το στόμα λόγω της χωρητικότητος των πόρων και της εγγύτητος προς τον εγκέφαλο, επειδή εξ αιτίας της άτακτης κινήσεως των οργάνων η αναπνοή δεν μπορεί να εκπνευσθή αθρόα, αλλά και ανακατεύεται με το πλήθος του υγρού, δημιουργείται στους πάσχοντας αφρός. Έτσι ο δαίμων εκείνος άφριζε και έτριζε τα δόντια, που προσέκρουαν μεταξύ τους φοβερά κι έσφιγγαν με μανία. Εξηραινόταν δε έπειτα από την σφοδροτέρα επήρεια του δαιμονίου. Όπως οι ατμοί που κινούνται από την θέρμη της ηλιακής ακτίνος, αν αυτή είναι σφοδροτέρα, πάλι αφανίζονται από αυτήν διασκορπιζόμενοι τελείως, έτσι και η υγρότης που προέρχεται από τα σπλάγχνα με την επήρεια του δαίμονος, αν αυτή είναι σφοδρότερα, σε λίγο δαπανάται και η έμφυτη υγρασία της σάρκας κι εκείνος ο δαιμονισμένος καταξηραίνεται.

Ο πατέρας του δαιμονισμένου προσέθεσε προς τον Κύριο, ότι είπε στους μαθητάς να το εκβάλουν και δεν κατώρθωσαν· ο δε Κύριος, αποτεινόμενος όχι προς αυτόν αλλά και προς όλους, λέγει, «ω γενεά άπιστη, έως πότε θα είμαι με σας, έως πότε θα σας ανεχθώ;». Μου φαίνεται ότι οι παρόντες τότε Ιουδαίοι, λαμβάνοντας αφορμή από το ότι δεν μπόρεσαν να εκβάλουν τον δαίμονα οι μαθηταί, θα εβλασφήμησαν κάπως. Τι δεν θα έλεγαν, αφού ευρήκαν αφορμή, αυτοί που, και όταν ετελούνταν θαύματα, δεν άφηναν τις βλασφημίες; Γνωρίζοντας λοιπόν ο Κύριος τους γογγυσμούς και τους ονειδισμούς τούτων, τους εξελέγχει και τους καταισχύνει, όχι μόνο με λόγους επιτιμητικούς, αλλά και με πράξεις και λόγια γεμάτα φιλανθρωπία.

Πραγματικά προστάσσει, φέρετέ τον εδώ σ' εμένα, και τον έφεραν, και μόλις το δαιμόνιο είδε τον Κύριο εσπάραξε τον άνθρωπο που έπεσε κι εκυλιόταν αφρίζοντας· διότι του επιτρεπόταν να καταστήση φανερά την κακία του.

Ο δε Κύριος ερώτησε τον πατέρα του παιδιού, «από πόσον χρόνο του συνέβηκε τούτο;». Αυτήν την ερώτησι την κάμει ο Κύριος, για να τον οδηγήση προς την πίστι και την με πίστι παράκλησι. Τόσο απείχε από την πίστι ο άνθρωπος αυτός, ώστε να μη παρακαλή ούτε υπέρ της σωτηρίας του παιδιού. Γι' αυτό δεν παρακάλεσε καθόλου ούτε τους μαθητάς· «τους είπα», λέγει, «να τον εκβάλουν»· δεν εγονάτισε, δεν ικέτευσε, δεν παρακάλεσε. Αλλά δεν φαίνεται ούτε τον Κύριο να παρακάλεσε ακόμη. Γι' αυτό ο Κύριος, αφήνοντας το παιδί που ήταν ελεεινώς ξαπλωμένο εμπρός στα μάτια του, συζητεί μ' εκείνον, ερωτώντας τον χρόνο του πάθους και προκαλώντας τον προς την παράκλησι. Αυτός δε αποκρίνεται ότι του συμβαίνει από την παιδική ηλικία και ότι πολλές φορές τον έβαλε στη φωτιά και στα ύδατα, για να τον αφανίση, και προσθέτει· «αλλ' αν μπορής, λυπήσου μας και βοήθησέ μας».

Βλέπετε, πόση είναι η απιστία του ανθρώπου; Διότι αυτός που λέγει, 'αν μπορής', φυσικά φανερώνει ότι δεν πιστεύει ότι μπορεί ο άλλος. Ο δε Κύριος είπε, «αν μπορής να πιστεύσης, όλα είναι δυνατά στον πιστεύοντα»· το λέγει δε τούτο όχι αγνοώντας την απιστία εκείνου, αλλά προβιβάζοντάς τον βαθμιαίως στην πίστι και συγχρόνως δεικνύοντας ότι αιτία που δεν έβγαλαν οι μαθηταί τον δαίμονα είναι η απιστία του. Πρόσεξε δε τον ευαγγελιστή· δεν λέγει ότι ο Κύριος είπε προς τον πατέρα του παιδιού «αν μπορής να πιστεύσης», διότι πάντοτε ο Κύριος απαιτεί την πίστι από τους ζητούντας τις θεραπείες· αφού ήταν δεσπότης και κηδεμών και των ψυχών, εφρόντιζε να θεραπευθούν κι' αυτές διά της πίστεως· αλλ' εκείνος ο πατέρας του παιδιού, μόλις άκουσε ότι στην πίστι του ακολουθεί η ίασις, έλεγε με δάκρυα· «πιστεύω, Κύριε, βοήθησε την απιστία μου». Βλέπετε αρίστη προκοπή ηθών; Διότι όχι μόνο επίστευσε περί της θεραπείας του παιδιού, αλλ' ότι ο Κύριος μπορεί να κατανικήση και την απιστία του, αν θελήση. Ενώ δε ο όχλος επάνω σ' αυτά τα λόγια συνέρρεε, επετίμησε, λέγει, ο Κύριος το ακάθαρτο πνεύμα, λέγοντάς του· «το άλαλο και κωφό πνεύμα, εγώ σε διατάσσω, έξελθε από αυτόν και να μη εισέλθης ποτέ πάλι σ' αυτόν»...

Ας προσέχωμε λοιπόν κι εμείς, αδελφοί, παρακαλώ, κι ας καθαρίσωμε τις καρδιές μας από κάθε μολυσμό, για να μη συμπαρασυρθούμε μ' εκείνους που κατακρίθηκαν. Αν ο νόμος που εκτέθηκε διά του Μωυσέως «επιβεβαιώθηκε και κάθε παράβασις και παρακοή έλαβε δικαία ανταπόδοσι, πώς θα ξεφύγωμε εμείς που αμελήσαμε για την σωτηρία μας, η οποία αρχίζοντας να διακηρύσσεται από τον Κύριο διαβιβάσθηκε προς εμάς εγκύρως από εκείνους που άκουσαν, ενώ ο Θεός συνεπεκύρωνε με σημεία και τέρατα και ποικίλες δυνάμεις και με διαμερισμό του αγίου Πνεύματος;». Ας φοβηθούμε λοιπόν τον διερευνώντα καρδιά και νεφρούς· ας εξιλεώσωμε τον Κύριο των εκδικήσεων· ας βάλωμε μέσα μας ένοικο την ειρήνη, τον αγιασμό, την προσευχή με κατάνυξι, χωρίς τα οποία κανείς δεν θα ιδή τον Κύριο· ας ποθήσωμε γεμάτοι πίστι την υπεσχημένη εκείνη στους καθαρούς στην καρδιά θέα, και ας πράξωμε τα πάντα, για να επιτύχωμε αυτήν, με την οποία μαζί είναι η αιωνία ζωή, το άφθαρτο κάλλος, ο αδαπάνητος πλούτος, η αναλλοίωτη και απέραντη τρυφή και δόξα και βασιλεία...

Η Σταυροπροσκύνηση

Η άσκηση των αρετών δεν είναι εύκολη υπόθεση. Πέρα από την προσωπική ισχυρή θέληση, είναι απαραίτητη και η αγιαστική δύναμη της Εκκλησίας μας. Έτσι οι άγιοι Πατέρες όρισαν, καταμεσής της αγίας Τεσσαρακοστής να προσκυνείται ο Τίμιος Σταυρός του Κυρίου, για να λαμβάνουμε οι πιστοί από αυτόν χάρη και δύναμη για να συνεχίσουμε με σθένος τον πνευματικό μας αγώνα.

Ο Σταυρός του Χριστού είναι το καύχημα της Εκκλησίας μας και το αήττητο όπλο κατά των δυνάμεων του κακού. Πάνω σε αυτόν συντρίφτηκε το κράτος του διαβόλου και εκμηδενίστηκε η δύναμή του. Από αυτόν πήγασε η απολύτρωση και η αθανασία στο ανθρώπινο γένος. Η Εκκλησία μας ψάλλει θριαμβευτικά: «Κύριε όπλον κατά του διαβόλου τον Σταυρόν Σου ημίν δέδωκας, φρίττει γαρ και τρέμει, μη φέρων καθοράν αυτού την δύναμιν» και «Νυν εμφανιζόμενος ο Σταυρός, δύναμιν παρέχη εν τω μέσω των νηστειών, τοις το θείον σκάμμα, ανύουσι προθύμως΄ αυτόν μετ' ευλάβείας, κατασπαζόμεθα».

Από φονικό και έχθιστο μέσον εκτέλεσης κακούργων μεταβλήθηκε σε μέσον αγιασμού και νοητή ασπίδα προστασίας από τις επιβουλές του Εωσφόρου και των σκοτεινών πεσόντων αγγέλων του. Άλλοι τον παρομοιάζουν με ισχυρό κυματοθραύστη κατά των κλυδωνισμών της ζωής, που προκαλεί το κακό και η αμαρτία. Η σωματική κόπωση της νηστείας και η ψυχική νωχέλεια του πνευματικού αγώνα είναι δυο βασικοί παράγοντες, οι οποίοι μπορούν να αναστείλουν τη νηπτική πορεία του πιστού. Η αγιαστική δύναμη του Σταυρού είναι το αντίδοτο σ' αυτή την κατάσταση.

Ο Σταυρός του Χριστού, εκτός από θείο σύμβολο της Εκκλησίας μας, έχει και ηθική σημασία για τον κάθε πιστό. Όπως ο Κύριος έφερε το δικό Του Σταυρό στο Γολγοθά, φορτωμένος τις ανομίες ολοκλήρου του ανθρωπίνου γένους, έτσι και ο πιστός του Χριστού, φέρει αυτός τον προσωπικό του σταυρό, τον αγώνα για σωτηρία και τελείωση. Ο δρόμος για τη σωτηρία είναι πραγματικός Γολγοθάς και απαιτεί αυταπάρνηση σε όσους τον ανεβαίνουν. Το βεβαίωσε ο Κύριος: «όστις θέλει οπίσω μου ακολουθείν, απαρνησάσθω ευατόν και αράτω τον σταυρόν αυτού και ακολουθήτω μοι» (Μαρκ. 8,34). Η αγία περίοδος του Τριωδίου είναι κατ' εξοχήν σταυρική πορεία και νοητή σταύρωση των παθών μας.
Γι' αυτό η αγία μας Εκκλησία αφιέρωσε την Κυριακή αυτή στην προσκύνηση του Τιμίου Σταυρού. Οι πιστοί αντλώντας χάρη από αυτόν, δυναμωμένοι πια και ανανεωμένοι, αντιπαρερχόμαστε τα εμπόδια που στήνει ο πονηρός και βαδίζουμε την ουρανοδρόμο ατραπό με οδηγό τη χαρά και τη λαχτάρα να συναντήσουμε τον αναστάντα Κύριό μας Ιησού Χριστό την αγία και λαμπροφόρο η ημέρα της εγέρσεώς Του.

Πηγή: www.apostoliki-diakonia.gr

Σχόλιο στη Δεύτερη Κυριακή των Νηστειών...

Η δεύτερη Κυριακή είναι αφιερωμένη σε μια από τις μεγαλύτερες πατερικές μορφές της Εκκλησίας μας, στον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης (1347-1359). Δεν είναι τυχαία αυτή η επιλογή. Ο μεγάλος αυτός άνδρας έζησε σε μια πολύ ταραγμένη ιστορική περίοδο για την Εκκλησία μας, κατά την οποία ο κίνδυνος νοθεύσεως της αλήθειας υπήρξε έντονος.

Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1296 και έλαβε σπουδαία μόρφωση. Από νέος αγάπησε τη μοναχική και ασκητική ζωή. Κατέφυγε καταρχήν στο όρος Παπίκιο και κατόπιν στο ’γιο Όρος, όπου πέρασε αρκετά χρόνια της ζωής του. Ακόμη και μετά την εκλογή του ως αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης ζούσε ως ασκητής.

Ο άγιος Γρηγόριος είναι συνδεδεμένος με τη λεγόμενη «ησυχαστική κίνηση», την πνευματικότερη έκφραση του ορθοδόξου μοναχικού ιδεώδους. Υπήρξε δάσκαλος και εμπνευστής του ησυχασμού και γι' αυτό στράφηκαν με σφοδρότητα εναντίον του τα πυρά των εχθρών του ησυχασμού. Συνεχίζοντας ο ίδιος την μακραίωνη παράδοση των αρχαίων Πατέρων και ασκητών της Εκκλησίας, δίδασκε πως ο άνθρωπος, με την άσκηση και τη νίψη, μπορεί να δει και από αυτή τη ζωή, με τα φυσικά του μάτια, το άκτιστο φως του Θεού, αυτό το φως που είδαν οι μαθητές του Χριστού κατά τη Μεταμόρφωσή Του στο όρος Θαβώρ.

Ο μεγάλος αυτός άνδρας κατέστη πρότυπο και δάσκαλος της άσκησης και ενσαρκωτής των χριστιανικών αρετών. Είτε ως αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, είτε ως μοναχός στο ’γιο Όρος, δίδασκε τον αέναο αγώνα κατά του κακού και της αμαρτίας. Προέτρεπε για καθολική κάθαρση από τα ψυχοκτόνα πάθη, η οποία ονομάζεται στην ασκητική ορολογία νίψη. Έδειχνε την ουρανοδρόμο πορεία, ως μονόδρομο της σωτηρίας και της θεώσεως. 
Η μεγάλη αυτή πατερική μορφή λειτουργεί ως φωτεινό ορόσημο για τους πιστούς αυτή την κατανυκτική περίοδο. Τα βαθυστόχαστα και προπαντός ορθόδοξα συγγράμματά του, όχι μόνο αποπνέουν άρωμα ευσέβειας, αλλά είναι πρακτικός οδηγός για την πνευματική μας άσκηση.

Πηγή: www.apostoliki-diakonia.gr

Κυριακή Β΄ Νηστειών (Η θεραπεία του παραλυτικού)

Η ευαγγελική περικοπή είναι πολύ γνωστή. Πρόκειται για τη θεραπεία του παραλυτικού της Καπερναούμ. Από τα Συνοπτικά Ευαγγέλια γνωρίζουμε ότι ο Κύριος άρχισε τη δημόσια δράση του στη Γαλιλαία, αρχικά γύρω από τη Ναζαρέτ και μετά γύρω από τη λίμνη της Γενησαρέτ. Σε δεύτερη φάση μεταφέρεται η δραστηριότητα στην Ιουδαία. Βασικό κέντρο της Γαλιλαϊκής δραστηριότητας ήταν η Καπερναούμ. Την Καπερναούμ, μια κωμόπολη 1.500 κατοίκων την εποχή εκείνη, επέλεξε ο Ιησούς γιατί βρισκόταν στη λεωφόρο που συνέδεε τις χώρες της ενδοτέρας Μέσης Ανατολής (Μεσοποταμίας) με τις χώρες του νότου και την Αίγυπτο, διαμέσου της κοιλάδας του Ιορδάνη. Αποτελούσε, επομένως, κεντρικό διαμετακομιστικό κόμβο.

Από εκεί περνούσαν κατά χιλιάδες έμποροι, στρατιωτικοί, εργάτες και δούλοι. Μπορούσε να γίνει η Καπερναούμ ένα ιεραποστολικό κέντρο μεγάλης σημασίας και ο λόγος του Ευαγγελίου σύντομα να φτάσει στα πέρατα της οικουμένης. Έτσι αιτιολογείται γιατί ο λόγος του Ιησού διεσπάρη σε σύντομο χρονικό διάστημα σε όλες τις χώρες της Μεσογείου, μέχρι και τη Ρώμη ακόμη.

Η περικοπή αναφέρει ότι ο Ιησούς «εισήλθε εις οίκον», όπου και κήρυττε το λόγο του. Δεν γνωρίζουμε τίνος οικία ήταν αύτη. Πιθανώς κάποιου πολύ γνωστού. Από το Ευαγγέλιο του Λουκά έχουμε πληροφορίες ότι αύτη την περίοδο ο Ιησούς διανυκτέρευσε παράλληλα και στο σπίτι του Πέτρου, όπου και θεράπευσε την «πυρέσσουσα» πεθερά του, πριν μάλιστα από την κλήση του στη μαθητεία.

Στην οικία, λοιπόν όπου εισήλθε, η σύναξη του λαού είναι μεγάλη. Παρατηρείται, μάλιστα, το αδιαχώρητο. Και ενώ ο Ιησούς «ελάλει τον λόγον» έρχεται μια ομάδα φίλων, «παραλυτικόν φέροντες», και μάλιστα «αιρόμενον υπό τεσσάρων». Επειδή δε ήταν αδύνατο να εισέλθουν, ξήλωσαν μια κάποια πρόχειρη σκεπή και έφεραν μπροστά στα πόδια του Ιησού τον παραλυτικό για θεραπεία. Παρόντες είναι και εκπρόσωποι των Γραμματέων και των Φαρισαίων, οι οποίοι έκτος από τα θεωρητικά προβλήματα που δημιουργούσαν στον Κύριο, συγκέντρωναν παράλληλα και στοιχεία για να τα χρησιμοποιήσουν στο μέλλον σε βάρος του νέου Διδασκάλου.

Η περικοπή μας δίνει τη δυνατότητα δύο κατευθύνσεων για να οικοδομήσουμε το κήρυγμα: α) η σχέση της πίστεως με το θαύμα και β) ότι ο Ιησούς έχει τη δύναμη και την εξουσία από το Θεό «αφιέναι αμαρτίας».

Σχέση ασθένειας και αμαρτίας

Η ευαγγελική φράση «αφέωνταί σοι αι αμαρτίαι σου» που απευθύνεται στον παραλυτικό είναι, θα λέγαμε, το κύριο σημείο αναφοράς της όλης περικοπής. Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται και το Αποστολικό ανάγνωσμα που προβάλλει τον Θεό ως τον Κύριο του ουρανού και της γης. Στη δημιουργία υπάρχει ενότητα φυσικού και πνευματικού κόσμου. Κανένας δυαλισμός και καμία διαρχική τάση. Όλα θεώνται και αντιμετωπίζονται σφαιρικά, στην ενότητα και ολότητά τους.

Και εδώ στην ευαγγελική περικοπή κάνει εντύπωση, πως ενώ οδηγείται στον Ιησού ένας παράλυτος ασθενής, που πάσχει σωματικά και ζητεί την ίασή του, ο Κύριος του συγχωρεί τις αμαρτίες του. Μας φαίνεται παράλογο και κάποιος θα δυσανασχετούσε γι’ αύτη τη συμπεριφορά του Χριστού. Τί σχέση μπορεί να έχει μια ασθένεια με την αμαρτία; Ένας ασθενής μπορεί να είναι αμαρτωλός, αλλά μπορεί να είναι και άγιος.

Εδώ χρειάζεται μια προσεκτική προσέγγιση της σχέσεως της ασθένειας και της αμαρτίας. Η της σχέσεως του σώματος με τη ψυχή. Κατ’ αρχήν για το Θεό, την Εκκλησία και τη θεολογία, ο άνθρωπος πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ολότητα και ενότητα. Ο όλος άνθρωπος σώζεται και πορεύεται προς τη Βασιλεία του Θεού, ή αμαρτάνει και καταλήγει στον αιώνιο θάνατο. Αυτή είναι μια βασική αρχή της χριστιανικής ανθρωπολογίας. Ο άνθρωπος πορεύεται προς το καλό και προς το κακό, συνεπαίρνοντας όλες τις σωματικές και πνευματικές του λειτουργίες.

Για τον Κύριο ήταν αδιανόητο να πει μόνο «άρον τον κράβατόν σου και περιπατεί», θεραπεύοντας μονομερώς το σώμα και αφήνοντας τη ψυχή στη φθορά και το θάνατο. Ο Ιησούς δεν ήταν ένας κοινός θεραπευτής, όπως υπήρχαν την εποχή εκείνη οι Θεραπευτές των Εσσαϊκών κοινοτήτων, που άσκουσαν ιατρική ποιμαντική. Ούτε ο Ιησούς, λέγει «αφέωνταί σοι αι αμαρτίαι σου» και μετά εγκαταλείπει το ανθρώπινο σώμα στη δική του φθορά, με την έννοια ότι ό ίδιος είναι μόνο πνευματικός εργάτης που ενδιαφέρεται για τη σωτηρία των ψυχών. Αυτές οι αντιπαραθέσεις και τα διλήμματα είναι και πάλι εκτός της βιβλικής σωτηριολογίας και της γενικότερης χριστιανικής ποιμαντικής.

Όπως ο Θεός ως Δημιουργός δημιούργησε τον υλικό και πνευματικό κόσμο και προέβαλλε ως βασική αρχή τη σωματική και ψυχική ενότητα, έτσι και ο Ιησούς ως Κύριος και Σωτήρας σώζει την όλη φύση και κτίση, και προσλαμβάνει τον όλο άνθρωπο με την ενανθρώπησή του, σώζοντας έτσι την ακατάλυτη αυτή ενότητα. Ο άνθρωπος δεν έχει απλώς σώμα και ψυχή, με μια έννοια ιστορικής ένδυσης και φανέρωσης, αλλά ο άνθρωπος είναι σώμα και είναι ψυχή, με μια έννοια οντολογική που εκτείνεται από την πρωτολογία ως την εσχατολογία. Κάθε διαιρετική τάση φανερώνει προσπάθεια επιβολής στο ποιμαντικό έργο της Εκκλησίας μονοφυσιτικών και μανιχαϊστικών αιρετικών αντιλήψεων.

Ο αμαρτωλός ,«τέκνον του Θεού»

Εδώ χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε και ένα άλλο πολύ βασικό θέμα για το ποιμαντικό έργο της Εκκλησίας. Ακούμε συχνά να λέγεται, ότι κάθε μορφή φθοράς στον παρόντα κόσμο, όπως οι αρρώστιες και ο θάνατος, οι πόλεμοι και οι καταστροφές, τα πάθη και η αμαρτία, είναι αποτελέσματα της αρχικής παρακοής και του προπατορικού αμαρτήματος, όπως κοινά λέμε. Αυτό είναι κατ’ αρχήν αληθινό. Αλλά τί σημαίνει η αλήθεια αυτή για μας σήμερα; Έχουμε το δικαίωμα να ταυτίζουμε την ασθένεια με την αμαρτία και να θεωρούμε ότι ένας ασθενής είναι ταυτόχρονα κακός και αμαρτωλός και ένας υγιής είναι καλός και άγιος; Η κάθε ασθένεια δηλαδή έρχεται εξαιτίας κάποιας συγκεκριμένης αμαρτίας;

Η αρχική αμαρτία, αν και έφερε το κακό στον κόσμο, δηλαδή την ασθένεια και το θάνατο στον άνθρωπο και παρέσυρε σε φθορά τη ζωή, δεν πρέπει να συσχετίζονται με τον κάθε συγκεκριμένο άνθρωπο που υποφέρει, πάσχει, ασθενεί και πεθαίνει. Θα δικαιολογούμασταν πιθανόν να κάναμε αυτούς τους συσχετισμούς πριν την έλευση του Χριστού, πριν από τα δικά του πάθη και το θάνατό του.

Μετά την ενανθρώπηση και την πρόσληψη της όλης ανθρώπινης πεπτωκυΐας μας φύσης από το Χριστό, μετά τα θεία του πάθη, το δικό του σταυρό και το θάνατο, αρχίζει μια άλλη λογική κατανόησης της ασθένειας και του πόνου. Ο κάθε άνθρωπος πλέον που πάσχει και υποφέρει είναι μια ιερή μορφή. Ο πόνος είναι μια πραγματικότητα τραγική μεν, αλλά που τελικά αγνίζει και αγιάζει τον άνθρωπο. Οι πάσχοντες, για την Εκκλησία πρέπει να θεωρούνται μιμητές του Χριστού στην πιο ανθρώπινη έννοια και γι’ αυτό πρέπει να τους αντιμετωπίζουμε όλοι με ιερότητα και σεβασμό. Ο πόνος είναι το βαθύτερο αίσθημα της ζωής και λειτουργεί θεραπευτικά και ως προς το σώμα και ως προς την ψυχή.

Για τον Ιησού Χριστό, σύμφωνα με την ευαγγελική περικοπή, ο κάθε άνθρωπος ασθενής και πάσχων, έστω και αμαρτωλός ήταν μια προσωπικότητα που ιδιαίτερα τον έλκυε και τον συγκινούσε και η επέμβαση προς αυτόν ήταν πάντοτε αγαπητική, δηλαδή λυτρωτική και σωτηριολογική. Όταν ο Κύριος αποφάσιζε να θεραπεύσει κάποιον ποτέ δεν διερωτήθηκε, εάν ο ασθενής αυτός ήταν ομόθρησκος ή αλλόθρησκος, καλός ή αμαρτωλός. Και συνήθως οι αμαρτωλοί προσέλκυαν περισσότερο το ενδιαφέρον του και την αγάπη του.

Ο άνθρωπος και στην πιο αμαρτωλή κατάστασή του συνεχίζει να είναι και να παραμένει «τέκνον του Θεού». Ο Ιησούς απευθυνόμενος στον παραλυτικό και αμαρτωλό της περικοπής τον αποκαλεί «τέκνον» και προτού ακόμη τον θεραπεύσει και τον συγχωρήσει. Ο άσωτος γιός είναι για το Θεό Πατέρα πιο συμπαθής, κατά την γνωστή παραβολή του «ασώτου», ακριβώς γιατί υπέφερε και βασανίστηκε πολύ λόγω της αποστασίας του.

Ίαση των ψυχών και θεραπεία των σωμάτων

Έτσι, μπορούμε να πούμε, πως είναι μεγάλη βλασφημία να πιστεύουμε και να κηρύττουμε, ότι οι πάσχοντες της ζωής υποφέρουν εξαιτίας των αμαρτιών τους και γι’ αυτό τους περιφρονούμε ως αμαρτωλούς ανθρώπους. Ο σωματικός πόνος λόγω της ασθένειας και ο πνευματικός πόνος λόγω της αμαρτίας είναι μια ιερή υπόθεση που πρέπει να προκαλεί σεβασμό σε όλους. Ο Χριστός δεν ήλθε να καλέσει σε αγιασμό και θέωση τους δίκαιους, αλλά τους αμαρτωλούς. Γι’ αυτό, αν και ηχεί παράξενο, διαβάζουμε σε ασκητικά κείμενα και στο Γεροντικό, άγιους άνδρες της ερήμου να ευχαριστούν το Θεό όχι για τις καλές τους πράξεις, αλλά για τις αμαρτίες τους, γιατί αυτές τελικά προσελκύουν το Χριστό να σκύψει επάνω τους με αγάπη και να τους σώσει.

Με αυτά που λέμε εδώ δεν προσπαθούμε να εξωραΐσουμε την αμαρτία. Η αμαρτία υπάρχει ως το τραγικότερο γεγονός της ζωής του ανθρώπου και της ιστορίας της ανθρωπότητας. Δεν πρόκειται για ένα απλό σφάλμα ή κάποια παρεκτροπή. Εισέρχεται τόσο βαθιά που φθείρει το σώμα και την ψυχή και καταστρέφει την ενότητα και τη συνοχή των δύο. Γι’ αυτό και ο Κύριος πρώτα επεμβαίνει στο χώρο της αμαρτίας και μετά στο χώρο της σωματικής ασθένειας.

Είναι αλήθεια πως κάθε εποχή, προβάλλοντας την τραγικότητα των διαφόρων ασθενειών που βασανίζουν το ανθρώπινο σώμα, ουσιαστικά προσπαθεί ν’ αποσιωπήσει την ύπαρξη της αμαρτίας. Και εδώ βρίσκεται το λάθος και η μεγάλη αποτυχία της κάθε θεραπευτικής παρέμβασης. Υπάρχει μια πολύ βαθιά σχέση σώματος και ψυχής. Οι ψυχολόγοι και ψυχίατροι μας βεβαιώνουν πως πίσω από πολλές ασθένειες υποκρύπτεται μια πνευματική και ψυχική δυσαρμονία.

Η Αγία Γραφή δεν θεωρεί την αμαρτία σαν μια απλή παράβαση κάποιων θρησκευτικών κανόνων, αλλά σαν μια καταστροφική και αλλοτριωτική λειτουργία ζωής. Η έλευση του Χριστού πραγματώνεται ακριβώς για να συντρίψει αυτή τη δαιμονική και καταστροφική λειτουργία. Και αυτό το γεγονός δείχνει το μέγεθος και το βάρος της αμαρτίας. Το να θεραπεύσεις κάποιον και να του πεις «άρον τον κράβατόν σου και περιπάτει», είναι πολύ ευκολότερο από το να του πεις «αφέωνταί σοι αι αμαρτίαι σου» και να τον λυτρώσεις, λέγει ο Κύριος στη σημερινή ευαγγελική περικοπή.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το μεγάλο ελπιδοφόρο μήνυμα της παρέμβασης του Χριστού στη ζωή μας, για ίαση των ψυχών και θεραπεία των σωμάτων. Το γεγονός ότι τα ευαγγελικά κείμενα συνεχώς αναφέρονται και μας διηγούνται ποικίλα θαύματα αυτής της διττής θεραπευτικής μορφής, δεν έχουν ως σκοπό να προβάλουν την τραγικότητα της αμαρτίας που μας συνέχει, αλλά το μεγάλο λυτρωτικό μήνυμα της σωτηριολογικής και λυτρωτικής παρουσίας του Χριστού.

(Γ.Π.Πατρώνου, Ομοτ. Καθηγ. Παν/μίου Αθηνών. «Κήρυγμα και Θεολογία», τ. Β΄- αποσπάσματα).

Σχόλιο στην Κυριακή της Ορθοδοξίας

«Ο Θρίαμβος της Ορθοδοξίας δεν είναι ο θρίαμβος των ορθόδοξων επί άλλων ανθρώπων, αλλά ο Θρίαμβος της Θείας Αλήθειας στις καρδιές εκείνων που ανήκουν στην Ορθόδοξη Εκκλησία και που ομολογούν την αποκεκαλυμμένη από τον Θεό Αλήθεια σε όλη την ακεραιότητα και την αμεσότητά της».

Anthony Bloom,

«Στο φως της κρίσης του Θεού»

(Πορεία από το Τριώδιο στην Ανάσταση)

Κυριακή της Ορθοδοξίας

Η αγία αυτή ημέρα είναι ξεχωριστή, διότι παρά το κατανυκτικό κλίμα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, εορτάζει λαμπρά η Ορθοδοξία μας, η αληθινή Εκκλησία του Χριστού. Ποιούμε ανάμνηση του κορυφαίου γεγονότος της εκκλησιαστικής μας ιστορίας, της αναστηλώσεως των ιερών εικόνων, το οποίο επισυνέβη το 843 στο Βυζάντιο, χάρις στην αποφασιστική συμβολή της βασιλίσσης και μετέπειτα αγίας Θεοδώρας, συζύγου του αυτοκράτορα Θεοφίλου (840-843).

Αναφερόμαστε στη μεγάλη εικονομαχική έριδα, η οποία συντάραξε κυριολεκτικά την Εκκλησία μας για περισσότερα από εκατό χρόνια. Το 726 ο αυτοκράτωρ Λέων ο Γ΄ ο Ίσαυρος (717-741) αποφάσισε να επιφέρει στο κράτος ριζικές μεταρρυθμίσεις. Μια από αυτές ήταν η απαγόρευση προσκύνησης των ιερών εικόνων, επειδή, παίρνοντας αφορμή από ορισμένα ακραία φαινόμενα εικονολατρίας, πίστευε πως η χριστιανική πίστη παρέκλινε στην ειδωλολατρία. Στην ουσία όμως εξέφραζε δικές του ανεικονικές απόψεις, οι οποίες ήταν βαθύτατα επηρεασμένες από την ανεικονική ιουδαϊκή και ισλαμική πίστη. Η αναταραχή ήταν αφάνταστη. Η αυτοκρατορία χωρίστηκε σε δύο φοβερά αντιμαχόμενες ομάδες, τους εικονομάχους και τους εικονολάτρες. Οι διώξεις φοβερές. Μεγάλες πατερικές μορφές ανάλαβαν να υπερασπίσουν την ορθόδοξη πίστη. Στα 787 συγκλήθηκε η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος, η οποία διατύπωσε με ακρίβεια την οφειλόμενη τιμή στις ιερές εικόνες. Σε αυτή επίσης διευκρινίστηκαν και άλλα δυσνόητα σημεία της χριστιανικής πίστεως, έτσι ώστε να έχουμε πλήρη αποκρυστάλλωση του ορθοδόξου δόγματος και να ομιλούμε για θρίαμβο της Ορθοδοξίας μας.

Η εικόνα στην Ορθοδοξία μας δεν αποτελεί αντικείμενο λατρείας, αλλά λειτουργεί αποκλειστικά ως μέσον τιμής του εικονιζόμενου προσώπου. Ακόμα και ο Χριστός μπορεί να εικονισθεί, διότι έγινε άνθρωπος. Μάλιστα όποιος αρνείται τον εικονισμό του Χριστού αρνείται ουσιαστικά την ανθρώπινη φύση Του! Οι μεγάλοι Πατέρες και διδάσκαλοι της Εκκλησίας μας, που αναδείχθηκαν μέσα από τη λαίλαπα της εικονομαχίας, διατύπωσαν το ορθόδοξο δόγμα με προσοχή και ευλάβεια. Η προσκύνηση της ιερής εικόνας του Χριστού και των άλλων ιερών προσώπων του Χριστιανισμού δεν είναι ειδωλολατρία, όπως κατηγορούνταν από τους εικονομάχους, διότι η τιμή δεν απευθύνεται στην ύλη, αλλά στο εικονιζόμενο πρόσωπο, καθότι «η της εικόνος τιμή επί το πρωτότυπον διαβαίνει» (Μ.Βασίλειος P . G . 32,149) και «Προσκυνούμεν δε ταις εικόσιν ου τη ύλη προσφέροντες την προσκύνησιν, αλλά δι΄αυτών τοις εν αυταίς εικονιζομένοις» (Ι. Δαμασκ. P . G .94 1356). Η ευλογία και η χάρη που λαμβάνει ο πιστός από την προσκύνηση των ιερών εικόνων δίνεται από το ζωντανό ιερό πρόσωπο και όχι από την ύλη της εικόνας.

Η εικόνα έχει τεράστια ποιμαντική χρησιμότητα. Μια εικόνα, σύμφωνα με γλωσσική έκφραση, αξίζει περισσότερο από χίλιες λέξεις. Αυτό σημαίνει ότι μέσω της εκκλησιαστικής εικονογραφίας οι πιστοί βοηθούνται να αναχθούν στις υψηλές πνευματικές θεωρίες και στο θείον.

Βεβαίως η ηρεμία δεν αποκαταστάθηκε, διότι εξακολουθούσαν να βασιλεύουν εικονομάχοι αυτοκράτορες. Στα 843 η ευσεβής αυτοκράτειρα Θεοδώρα, επίτροπος του ανήλικου γιου της Μιχαήλ του Γ΄, έθεσε τέρμα στην εικονομαχική έριδα και συνετέλεσε στο θρίαμβο της Ορθοδοξίας.

Οι Πατέρες όρισαν να εορτάζεται ο θρίαμβος του ορθοδόξου δόγματος την πρώτη Κυριακή των Νηστειών για να δείξει στους πιστούς πως ο πνευματικός μας αγώνας θα πρέπει να συνδυάζεται με την ορθή πίστη για να είναι πραγματικά αποτελεσματικός. Νηστεία και ασκητική ζωή έχουν και άλλες αιρέσεις ή θρησκείες, και μάλιστα με πολύ αυστηρότερους κανόνες άσκησης. Όμως αυτό δε σημαίνει ότι μπορούν αυτοί οι άνθρωποι να σωθούν και να ενωθούν με το Θεό. Η σωτηρία είναι συνώνυμη με την αλήθεια, αντίθετα η πλάνη και το ψεύδος οδηγούν σε αδιέξοδα και εν τέλει στην απώλεια.

Πηγή: www.apostoliki-diakonia.gr

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης για τη Μ. Σαρακοστή...

«Ἰδού νῦν καιρός εὐπρόσδεκτος, ἰδού νῦν ἡμέρα σωτηρίας»·

(Β' Κορ. 6, 2-3)

Ἀγαπητοί ἐν Χριστῷ ἀδελφοί καί τέκνα ἐν Κυρίῳ,

Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία μας, μᾶς συνιστᾷ αὐτήν τήν περίοδον νά στρέψωμεν τό ἐνδιαφέρον μας πρός τήν ἀληθινήν μετάνοιαν, «τό χωνευτήριον τῆς ἁμαρτίας», κατά τόν Ἱερόν Χρυσόστομον. Ἡ μετάνοια εἶναι τό πρῶτον θέμα τοῦ κηρύγματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καί ἡ πεμπτουσία τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας.  Εἶναι τό καθημερινόν προσκλητήριον τῆς Ἐκκλησίας πρός ὅλους μας.

Παρά ταῦτα, πολλοί τῶν χριστιανῶν δέν ἔχομεν βιώσει πραγματικῶς τήν μετάνοιαν. Ἐνίοτε δέ θεωροῦμεν αὐτήν ὡς μή ἀφορῶσαν εἰς ἕκαστον ἐξ ἡμῶν, διότι δέν ἐρχόμεθα εἰς ἑαυτούς, δέν συνερχόμεθα καί δέν συναισθανόμεθα ὅτι ἔχομεν ὑποπέσει εἰς ποιάν τινα ἁμαρτίαν. Ἀλλ᾿ ὡς διδάσκει ὁ ἔμπειρος τῆς πνευματικῆς ζωῆς Ἀββᾶς Ἰσαάκ ὁ Σῦρος καί δογματίζουν ἐμπειρικῶς οἱ πλεῖστοι τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας μας, «ἡ μετάνοια εἶναι ἀπαραίτητος καί εἰς τούς τελείους». Καί τοῦτο διότι μετάνοια δέν εἶναι μόνον ἡ μεταμέλεια διά τάς ἁμαρτίας μας καί ἡ συνακόλουθος ἀπόφασις νά μή ἐπαναλάβωμεν αὐτάς ἀλλά καί ἡ ἀλλαγή τῶν ἀντιλήψεών μας πρός τό ἀγαθώτερον, ὥστε νά ἐπέρχεται μία διαρκής βελτίωσις τῶν ἀντιλήψεών μας περί τοῦ Θεοῦ καί τοῦ κόσμου, αὔξησις τῆς ἀγάπης καί τῆς ταπεινώσεως, τῆς καθάρσεως καί τῆς εἰρήνης...

Η συνέχεια του πατριαρχικού κατηχητηρίου λόγου επί τη ενάρξει της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής μ' ένα κλικ εδώ:

http://www.ec-patr.org/docdisplay.php?lang=gr&id=1867&tla=gr

Η Κλίμακα του Ιωάννου (Με αφορμή την αυριανή Κυριακή Δ' των Νηστειών)

Η Κλίμαξ Θείας ανόδου, Κλίμακα του Ιωάννου ή και απλά Κλίμακα (Scala Paradisi) ονομάζεται ένα σημαντικό βιβλίο γραμμένο κατα τον 5ο - 6ο αιώνα από τον Άγιο Ιωάννη τον Σιναϊτη, το οποίο ευρέως χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα και θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα της Εκκλησιαστικής Γραμματείας.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης ήταν γνωστός για την ασκητική του ζωή και την βαθιά πνευματικότητά του, ασκήτεψε αρκετά χρόνια στην έρημο ως Ερημίτης και διετέλεσε και Ηγούμενος της Μονής του Σινά. Όταν ήταν Ηγούμενος, έλαβε γράμμα από τον Ιωάννη, Ηγούμενο της Μονής Ραϊθού, με το οποίο ζητούσε από τον Άγιο Ιωάννη τον Σιναΐτη λόγους πνευματικούς και συμβουλές για την ασκητική ζωή.

Ο Άγιος Ιωάννης τότε, σε απάντηση αυτού του αιτήματος, έστειλε ένα σύγγραμμα το οποίο ονόμασε Κλίμαξ Θείας Ανόδου. Αυτός ο Λόγος ο Ασκητικός ο επονομαζόμενος Πλάκες Πνευματικές είναι οι συμβουλές του Ιωάννου του Σιναΐτου προς τον Ιωάννη Ραϊθού και τους Μοναχούς του. Αυτό το σύγγραμα παραμένει και στις μέρες μας ένας φάρος για τους Μοναχούς, αλλά και για όλους τους Χριστιανούς που θέλουν να φτάσουν στον Θεό.

Το βιβλίο είναι διαιρεμένο σε τριάντα κεφάλαια - Λόγους, οι οποίοι εξηγούν τις διάφορες αρετές και ξεκινώντας από τα χαμηλότερα ανεβάζουν κλιμακωτά στα ψηλότερα. Κάθε κεφάλαιο - Λόγος είναι σαν βαθμίδα (σκαλοπάτι), η οποίο ανεβάζει τον Χριστιανό ολοένα και πιο ψηλά στην κλίμακα των αρετών.

Τα τριάντα αυτά κεφάλαια, έχουν ως εξής:

1. Περί αποταγής

2. Περί απροσπαθείας

3. Περί ξενιτείας

4. Περί υπακοής

5. Περί μετανοίας

6. Περί μνήμης θανάτου

7. Περί του χαροποιού πένθους

8. Περί αοργησίας

9. Περί μνησικακίας

10. Περί καταλαλιάς

11. Περί πολυλογίας και σιωπής

12. Περί ψεύδους

13. Περί ακηδίας

14. Περί γαστριμαργίας

15. Περί αγνείας

16. Περί φιλαργυρίας

17. Περί αναισθησίας

18. Περί ύπνου και προσευχής

19. Περί αγρυπνίας

20. Περί δειλίας

21. Περί κενοδοξίας

22. Περί υπερηφανείας

23. Περί λογισμών βλασφημίας

24. Περί πραότητος και απλότητος

25. Περί ταπεινοφροσύνης

26. Περί διακρίσεως

1. Περί διακρίσεως λογισμών και παθών και αρετών

2. Περί διακρίσεως ευδιακρίτου

3. Σύντομος ανακεφαλαίωσις των προηγουμένων

27. Περί ησυχίας

1. Δια την ιεράν "ησυχίαν", την ψυχικήν και την σωματικήν

2. Περί διαφοράς και διακρίσεως ησυχιών

28. Περί προσευχής

29. Περί απαθείας

30. Περί αγάπης, ελπίδος και πίστεως

Κυριακή της Σταυροπροσκύνησης

 

Η τρίτη Κυριακή των Νηστειών ονομάζεται Κυριακή της Σταυροπροσκύνησης. Μετά από τη μεγάλη Δοξολογία στον όρθρο, ο Σταυρός μεταφέρεται σε μια σεμνή πομπή στο κέντρο του ναού και παραμένει εκεί όλη την υπόλοιπη εβδομάδα, οπότε στο τέλος κάθε ακολουθίας γίνεται προσκύνηση του Σταυρού.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το θέμα του Σταυρού, που κυριαρχεί στην υμνολογία αυτής της Κυριακής, παρουσιάζεται όχι μέσα στα πλαίσια του πόνου, αλλά της νίκης και της χαράς.
Βρισκόμαστε στη μέση της Μεγάλης Σαρακοστής. Από τη μια πλευρά η φυσική και πνευματική προσπάθεια, αν είναι συστηματική και συνεχής, αρχίζει να μας γίνεται αισθητή, το φόρτωμα να γίνεται πιο βαρύ, η κόπωση πιο φανερή. Έχουμε ανάγκη από βοήθεια και ενθάρρυνση. Από την άλλη πλευρά, αφού αντέξουμε αυτή τη κόπωση και έχουμε αναρριχηθεί στο βουνό μεχρι αυτό το σημείο, αρχίζουμε να βλέπουμε το τέλος της πορείας μας και η ακτινοβολία του Πάσχα γίνεται πιο έντονη.

Η Σαρακοστή είναι η σταύρωση του εαυτού μας, είναι η εμπειρία -περιορισμένη βέβαια- που αποκομίζουμε από την εντολή του Χριστού που ακούγεται στο ευαγγελικό ανάγνωσμα αυτής της Κυριακής: όποιος θέλει να με ακολουθεί, ας απαρνηθεί τον εαυτό του ας σηκώσει το σταυρό του, και έτσι ας με ακολουθεί (Μαρκ.8,34).
Αλλά δεν μπορούμε να σηκώσουμε το σταυρό μας και ν' ακολουθήσουμε το Χριστό αν δεν ατενίζουμε το Σταυρό που Εκείνος σήκωσε για να μας σώσει. Ο δικός Του Σταυρός είναι εκείνος που δίνει νόημα αλλά και δύναμη στους άλλους. Αυτό μας εξηγεί το συναξάρι της Κυριακής:

Στη διάρκεια της νηστείας των σαράντα ημερών, κατά κάποιο τρόπο, και μείς σταυρωνόμαστε, νεκρωνόμαστε από τα πάθη, έχουμε την πίκρα της ακηδίας και της πτώσης, γι' αυτό υψώνεται ο τίμιος και ζωοποιός Σταυρός, για αναψυχή και υποστήριξή μας. Μας θυμίζει τα πάθη του Κυρίου και μας παρηγορεί. Είμαστε σαν τους οδοιπόρους σε δύσκολο και μακρινό δρόμο που, κατάκοποι, κάθονται για λίγο να αναπαυθούν. Με το ζωοποιό Σταυρό γλυκαίνει την πίκρα που νοιώθουμε από τη νηστεία, μας ενισχύει στη πορεία μας στην έρημο έως ότου φθάσουμε στην πνευματική Ιερουσαλήμ με την ανάστασή Του. Επειδή ο Σταυρός λέγεται Ξύλο Ζωής και είναι εκείνο το ξύλο που φυτεύθηκε στον Παράδεισο, γι' αυτό και οι θείοι Πατέρες τοποθέτησαν τούτο στο μέσο της Σαρακοστής, για να μας θυμίζει του Αδάμ την ευδαιμονία και την πτώση του από αυτή, να μας θυμίζει ακόμα ότι με τη συμμετοχή μας στο παρόν Ξύλο δεν πεθαίνουμε πια αλλά ζωογονούμαστε.

Κυριακή της Ορθοδοξίας

Λέγεται Κυριακή της Ορθοδοξίας, γιατί γιορτάζουμε την αναστήλωση των αγίων Εικόνων και τον θρίαμβο της Ορθοδόξου Πίστεως κατά της φοβερής αιρέσεως των Εικονομάχων, των αιρετικών δηλαδή εκείνων που δεν εδέχοντο να τιμούν τις άγιες Εικόνες. Το Ωρολόγιο της Εκκλησίας γράφει: Για εκατό και πλέον χρόνια διαταράχθηκε η Εκκλησία με διωγμούς από κακοδόξους εικονομάχους. Πρώτος υπήρξε ο αυτοκράτορας Λέων ο Ίσαυρος και τελευταίος ο Θεόφιλος, ανδρας της αγίας Θεοδώρας, η οποία μετά το θάνατο του συζύγου της ανέλαβε την εξουσία και στερέωσε πάλι την Ορθοδοξία μαζί με τον Πατριάρχη Μεθόδιο. Η Βασίλισσα Θεοδώρα διακήρυξε δημόσια ότι ασπαζόμεθα τις Εικόνες, όχι λατρευτικά, ούτε ως Θεούς, αλλά ως εικόνες των αρχετύπων. Την πρώτη Κυριακή των νηστειών το έτος 843, η Θεοδώρα μαζί με το γιό της αυτοκράτωρα Μιχαήλ, λιτάνευσαν και ανεστήλωσαν τις άγιες εικόνες μαζί με τον κλήρο και το λαό. Από τότε εορτάζουμε κάθε χρόνο την ανάμνηση αυτού του γεγονότος γιατί καθωρίσθηκε οριστικά ότι δεν λατρεύουμε τις Εικόνες, αλλά τιμούμε και δοξάζουμε όλους τους Αγίους που εικονίζουν και λατρεύουμε μόνο τον εν Τριάδι Θεό. Τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα και κανένα άλλο είτε Άγιο είτε Άγγελο.

Υπάρχουν, είναι δυνατόν να υπάρχουν θαυματουργές Εικόνες;
Πολλοί Όρθόδοξοι Θεολόγοι αποδίδουν τα θαύματα μερικών Εικόνων όχι στις ίδιες Εικόνες, αλλά στη πίστη των ανθρώπων που προσεύχονται ενώπιόν των. Ότι η πίστη θαυματουργεί και η θερμή προσευχή, είτε μπροστά στις Εικόνες είτε όχι, αυτό είναι έξω από κάθε αμφιβολία. Αυτό όμως δεν είναι λόγος να αρνηθούμε ότι μερικές Εικόνες μπορούν να έχουν και οι ίδιες, θαυματουργική χάρη. Δεν είναι παράδοξο, αλλά πολύ φυσικό. Το Ευαγγέλιο αναφέρει ότι οι Απόστολοι θαυματουργούσαν όχι μόνο με τα χέρια τους, αλλά στο πέρασμά τους ακόμη και η σκιά τους! (Πραξ. ε΄,12-14). Ακόμα τα μανδήλια του Αποστόλου Παύλου, ριπτόμενα πάνω στους ασθενείς ή δαιμονισμένους, τους θεράπευαν! (Πραξ. ιθ΄, 12).
Ώστε όχι μόνο οι ίδιοι Απόστολοι είχαν θαυματουργικό χάρισμα, αλλά και αυτά τα αντικείμενα της προσωπικής τους χρήσεως. Η χάρις από το Θεό έφθανε μέχρι τα μανδήλια τους. Τι το παράδοξο λοιπόν να ευλογήσει ο Θεός ανθρώπους βαθειάς ταπεινώσεως, νηστείας, προσευχής τους ίδιους να θαυματουργούν ή και τα έργα αυτών, τις Εικόνες;

(Περίοδος Τριωδίου, Αρχ/της Επιφάνιος Ι. Θεοδωρόπουλος)

Καλή Σαρακοστή!

Ο «τρόπος» προσέγγισης της Μεγάλης Σαρακοστής είναι ο μονόδρομος «τρόπος» προσέγγισης του εκκλησιαστικού γεγονότος: ερωτικός…

Όλα τ’ άλλα, θρησκεία…

Αλ.

Καλή Σαρακοστή…

Mεγάλη Σαρακοστή «εις Κοπάνους»

Ανακοινώνεται ότι στο Ναό μας, κατά την περίοδο της φετινής Μεγάλης Τεσσαρακοστής, οι Προηγιασμένες Θείες Λειτουργίες θα τελούνται κάθε Τετάρτη και Παρασκευή πρωί στις 07.00, ενώ οι «Χαιρετισμοί» κάθε Παρασκευή απόγευμα στις 19.00.

Υπενθυμίζεται ακόμα ότι στην πόλη των Ιωαννίνων, οι Κατανυκτικοί Εσπερινοί, αρχής γενομένης από την ερχόμενη Κυριακή της Τυρινής, θα τελούνται κάθε Κυριακή απόγευμα στις 18.00 στον Ιερό Ναό του Αγίου Αθανασίου («της Μητρόπολης»). Εκεί θα γίνεται και η σχετική ομιλία από κληρικούς της Ιεράς Μητροπόλεως Ιωαννίνων.

Η Οσία Μαρία η Αιγυπτία, υπόδειγμα μετανοίας

Γράφει ο π. Σέργιος Μαρνέλλος,
Δρ. Θεολογίας - εφημέριος Ι. Ν. Αγ. Αθανασίου (της Μητρόπολης)

Σεβαστοί πατέρες, αγαπητοί αδελφοί*,

Η πορεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, λίγο πριν την είσοδο του Ιησού Χριστού στα Ιεροσόλυμα και την εβδομάδα των Παθών κορυφώνεται σήμερα Πέμπτη Κυριακή των νηστειών, ημέρα αφιερωμένη σκόπιμα και σοφά στη μνήμη της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας. Η Εκκλησία στην πορεία προς το Πάσχα προβάλλει τη βιωματική μας συμμετοχή στη λατρεία και επιδιώκει την κατά Θεόν πρόοδό μας. Αυτήν την προοπτική εξυπηρετούν αρχικά οι τέσσερις πρώτες Κυριακές του Τριωδίου, δηλαδή του Τελώνου και του Φαρισαίου, του Ασώτου, της Απόκρεω και της Τυρινής, με τις οποίες γίνεται η μύηση και εισαγωγή σε ένα τρόπο ζωής που έχει ως κέντρο, την ταπείνωση, τη μετάνοια, την ζωντανή πίστη, την αγάπη και την υπακοή στο θέλημα του Θεού. Ακολούθως οι πέντε Κυριακές της Σαρακοστής, δηλαδή της Ορθοδοξίας, του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, της Σταυροπροσκυνήσεως, του Αγίου Ιωάννου της Κλίμακος και της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας, προτάσσουν την πρακτική εφαρμογή του ανωτέρω τρόπου ζωής θέλοντας η Εκκλησία να καταδείξει ότι η διδασκαλία της δεν είναι όμορφα λόγια και θεωρίες ανεφάρμοστες αλλά γεγονός βιωματικό το οποίο γίνεται εφικτό. Έτσι από τη θεωρητική, θα λέγαμε, περί μετανοίας, διδασκαλία της παραβολής του ασώτου υιού στην αρχή του Τριωδίου περνάμε στο επίπεδο της βιωματικής μετάνοιας και συγκεκριμένα στο παράδειγμα της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας. «Υπόδειγμα μετανοίας, σε έχοντες πανοσία, Μαρία Χριστόν δυσώπει, εν τω καιρώ της Νηστείας, τούτο ημίν δωρηθήναι» (Εξαποστειλάριο) θα πει ο υμνωδός της Εκκλησίας παρουσιάζοντας περίτρανα το περιεχόμενο της ημέρας, της Πέμπτης Κυριακής των νηστειών.

Όταν αναφερόμαστε στους Αγίους της Εκκλησίας, προστρέχουμε στο βίο τους, στο συναξάριο τους, για να εντοπίσουμε και να διδαχθούμε τον τρόπο με τον οποίο οδηγήθηκαν χάριτι Θεού στη Θέωση.

Είναι αρκετά γνωστός ο βίος της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας, ωστόσο για να αντιληφθούμε καλύτερα  την σημασία του και τις διδαχές που απορρέουν από αυτόν, είναι καλό να τον επαναφέρουμε στη σκέψη μας με μια σύντομη αναφορά.

Το βίο της Οσίας μάς τον διέσωσε ο Όσιος Ζωσιμάς ο οποίος συναντήθηκε μαζί της και ακολούθως τον κατέγραψε ο Άγιος Σωφρόνιος, Πατριάρχης Ιεροσολύμων. Η Οσία Μαρία γεννήθηκε στην Αίγυπτο στα 520 μ.Χ. και πολύ νωρίς σε ηλικία δώδεκα ετών εγκατέλειψε τους γονείς της, για να ζήσει στην πόλη της Αλεξάνδρειας όπου επί 17 έτη έζησε ασώτως ως πόρνη υποταγμένη ολοκληρωτικά στην αμαρτία. Η περιέργεια για το επικείμενο γεγονός της ύψωσης του Τιμίου Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου την οδήγησε στα Ιεροσόλυμα μαζί με άλλους προσκυνητές, όπου, όπως χαρακτηριστικά γράφει ο βίος της, «εδόθη εις παν είδος ακολασίας και ατοπημάτων, και πολλούς έσυρεν εις της απωλείας τον βυθόν».

Την ημέρα της ύψωσης μαζί με πλήθος άλλων προσκυνητών πορεύθηκε προς το ναό της Αναστάσεως και επιχείρησε να εισέλθει σε αυτόν επί τέσσερις φορές αλλά κάποια δύναμη δεν της το επέτρεπε˙ αντιθέτως ο υπόλοιπος λαός έμπαινε ακωλύτως στην Εκκλησία. Το γεγονός αυτό την συγκλόνισε, την έκανε να συναισθανθεί την αμαρτωλότητά της και αποφάσισε να μετανοήσει, να μεταβάλει τη ζωή της. Μάλιστα επικαλέστηκε την Παναγία, ζητώντας της να της δώσει τη δυνατότητα να προσκυνήσει το Ξύλο του Σταυρού, καθώς μέσα της γεννήθηκε και στερεώθηκε η απόφαση να αλλάξει ζωή και να απομακρυνθεί από την αμαρτία. Η μετάνοιά της αυτή ήρε το αόρατο τείχος που δεν της επέτρεπε την είσοδο στην Εκκλησία και έτσι κατόρθωσε να προσκυνήσει το Τίμιο Ξύλο. Την ίδια ημέρα αναχώρησε από την Ιερουσαλήμ, πορεύθηκε προς τον Ιορδάνη τον οποίο διάβηκε και κατέληξε στα ενδότερα της ερήμου, όπου έζησε μόνη επί σαράντα επτά χρόνια μια ιδιαίτερα σκληρή και ασκητική  ζωή «υπέρ άνθρωπον», όπως διαβάζουμε στο βίο της, προσευχόμενη στο Θεό.

Στα τέλη της ζωής της συνάντησε τον Όσιο Ζωσιμά, ο οποίος είχε εξέλθη από τη Μονή του στην έρημο στα πλαίσια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής προκειμένου να επιδοθεί σε μεγαλύτερη άσκηση. Η Οσία Μαρία ανταποκρίθηκε στις παρακλήσεις του ερημίτη και του διηγήθηκε το βίο της με ειλικρίνεια. Παράλληλα τον παρακάλεσε να επανέλθει με τα Άχραντα μυστήρια για να κοινωνήσει, όπως και συνέβη το επόμενο έτος κατά την ημέρα της Μεγάλης Πέμπτης. Όταν ο Αββάς Ζωσιμάς επανήλθε το επόμενο έτος την βρήκε νεκρή και πλησίον της υπήρχαν γράμματα τα οποία έγραφαν «Αββά Ζωσιμά, θάψον ώδε το σώμα της αθλίας Μαρίας. Απέθανον την αυτήν ημέραν, καθ’ ήν εκοινώνησα των αχράντων Μυστηρίων. Εύχου υπέρ εμού».

Ο συνταρακτικός βίος της Αγίας Μαρίας, που δόθηκε εδώ περιληπτικά, συναρπάζει, συγκινεί και παραδειγματίζει τους πιστούς. Παρά το γεγονός ότι η μνήμη της Οσίας τελείται την 1^η Απριλίου, η Εκκλησία αντιλαμβανόμενη το μέγεθος της ωφέλειας που μπορεί να προκαλέσει ο βίος της, επαναλαμβάνει την εορτή και την περιβάλλει με τη λαμπρότητα της πέμπτης Κυριακής των νηστειών εγγίζοντας το τέλος της Τεσσαρακοστής «προς διέγερσιν των ραθύμων και αμαρτωλών εις μετάνοιαν, εχόντων υπόδειγμα την εορταζομένην Αγίαν» όπως αναφέρει και το απόσπασμα του Τριωδίου.

Πώς όμως μιλάει στις ψυχές μας η Οσία, τι μπορεί να αποκομίσει κανείς για την αμαρτία, τη ζωή και τη μετάνοια;

Πρώτα απ’ όλα καταδεικνύεται ότι οι Άγιοι της Εκκλησίας μας δεν είναι υπεράνθρωποι τους οποίους δεν αγγίζει η αμαρτία, δεν είναι αναμάρτητοι αλλά ήταν ακριβώς όπως και εμείς, με σφάλματα, αδυναμίες και πάθη που θέτουν προσκόμματα στη σχέση μας με το Θεό από τον οποίο απομακρυνόμαστε. Συνεπώς, η αμαρτία δεν είναι άλλο από την απομάκρυνση του ανθρώπου από το Θεό η οποία προκύπτει από πράξεις, λόγους, επιθυμίες και άλλα πολλά που καταστρέφουν την υική σχέση του ανθρώπου προς τον Θεό. Έτσι ο άνθρωπος αποδημεί «εις χώραν μακράν»[1] του Οίκου του Πατρός, για να θυμηθούμε την παραβολή του Ασώτου. Αυτά τα προσκόμματα οι Άγιοι κατόρθωσαν να τα παραμερίσουν και να ανακαινίσουν τον εαυτό τους δια της μετανοίας, ώστε να απολαμβάνουν τη θέα του Θεού.

Κατά τον απόστολο Παύλο ο άνθρωπος είναι ναός του Αγίου Πνεύματος. Στην Α΄ προς Κορινθίους επιστολή του λέγει: «Οὐκ οἴδατε ὅτι ναὸς Θεοῦ ἐστε καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν; εἴ τις τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ φθείρει, φθερεῖ τοῦτον ὁ Θεός· ὁ γὰρ ναὸς τοῦ Θεοῦ ἅγιός ἐστιν, οἵτινές ἐστε ὑμεῖς»[2]. Συνεπώς ο κάθε άνθρωπος έχει την ευθύνη να διατηρεί σε καλή ψυχοσωματική κατάσταση την ύπαρξή του, ώστε να μην καταστρέφεται δια της αμαρτίας. Όμως κι αν πολλές φορές ο ναός του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή ο άνθρωπος, φθείρεται και αποκτά ρωγμές δια της αμαρτίας, η μετάνοια ανακαινίζει και αναστηλώνει την ανθρώπινη ύπαρξη καθιστώντας την ικανή να αποτελέσει κατοικητήριο του Θεού.

Η χάρις του Θεού, η μεγαλοθυμία και φιλανθρωπία του είναι μεγέθη απεριόριστα, ώστε να μην υπάρχει αμάρτημα το οποίο να μην υποχωρεί στη δύναμη της μετάνοιας. Δεν υπάρχουν θανάσιμα αμαρτήματα, δηλαδή ασυγχώρητα, η αγάπη και φιλανθρωπία του Θεού δεν υπόκεινται σε ανθρώπινους περιορισμούς. Ο Θεός είναι ανοικτός σε όλους: «Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. ἄρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ' ὑμᾶς καὶ μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾷός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν»[3]. Και είναι αυτός που ανοίγει τις πύλες της μετανοίας στις καρδιές των ανθρώπων αρκεί να το θέλουν, όπως συνέβη και με τη Αγία Μαρία με αφορμή την προσκύνηση του Τιμίου Ξύλου. Έτσι ο Θεός προσδοκά την επιστροφή και δια του πελάγους φιλευσπλαχνίας του ελεεί και θεραπεύει κάθε άνθρωπο, ό,τι κι αν έχει πράξει.  Πως μπορεί να περιοριστεί η απέραντη αγάπη του Θεού, η οποία, για να σώσει τον απολωλότα άνθρωπο, έφτασε στο να σαρκωθεί, να πάθει, να σταυρωθεί και να αναστηθεί ο Υιός και Λόγος του Θεού[4]. Γι’ αυτό, όπως διαβεβαιώνει ο Χριστός «γίνεται χαρὰ ἐνώπιον τῶν ἀγγέλων τοῦ Θεοῦ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι»[5].

Η μετάνοια της Οσίας Μαρίας, δηλαδή η μεταστροφή του νου, η επιστροφή στο Θεό, είναι ολοκληρωτική, γιατί πραγματικά μετανοημένος είναι εκείνος που δεν επαναλαμβάνει τα ίδια, αφήνει πίσω του τον παλαιό άνθρωπο και ενδύεται το νέο επιστρέφοντας στον οίκο του πατρός. Έτσι διατηρώντας πνευματική διαύγεια απέχει και απομακρύνεται από τα έργα της αμαρτίας, ώστε να μην πέσει και πάλι σε αυτά. Θα λέγαμε ότι η μετάνοια κατ’ αυτό τον τρόπο οφείλει να είναι μια διαρκής κατάσταση και η ανάμνηση της αμαρτίας πρέπει να παραμένει και μετά τη μετάνοια.

Ασφαλώς, όμως, όσες φορές και να πέσει κανείς άλλες τόσες πρέπει να ξανασηκωθεί. Όπως λέγει παραστατικά ο Ιερός Χρυσόστομος «όσες φορές κι αν πέσεις στην αγορά, τόσες φορές και σηκώνεσαι. Κατά τον ίδιο τρόπο, όσες φορές κι αν αμαρτήσεις, μετανόησε για την αμαρτία σου»[6]. Αυτό σημαίνει αφενός να μην αμελεί κανείς την μετάνοια, με την δικαιολογία ότι θα ξαναπέσει και αφετέρου ότι δεν πρέπει κανείς να οδηγείται στην απόγνωση και στην απελπισία. Μιλώντας ο Ιησούς στους μαθητές του τούς προέτρεπε: «αν ο αδελφός σου κάνει κακό, επιτήμησέ τον, κι αν μετανοήσει συγχώρησέ τον. Αν σου κάνει κακό πολλές φορές την ημέρα κι έρθει άλλες τόσες και σου πει “μετανοώ”, να το συγχωρέσεις». Κατά τον ίδιο τρόπο ο Θεός δίδει πάντα τη συγχώρηση στους μετανοημένους.

Δεν πρέπει να αδιαφορούμε για τη μετάνοιά μας καθώς αυτή είναι δυνατή μόνο στην παρούσα ζωή. Μετά θάνατον δεν έχει θέση καθώς είναι αποτέλεσμα της ελεύθερης βούλησης του ανθρώπου να είναι μαζί με το Χριστό στη Βασιλεία του. Είναι η επιθυμία την οποία εξέφρασε ο εκ δεξιών μετανοημένος ληστής, ο οποίος στις τελευταίες του στιγμές ψέλλιζε «μνήσθητι μου Κύριε, όταν έλθης εν τη Βασιλεία σου». Ο χρόνος της μετανοίας λοιπόν είναι σημαντικός, κάθε στιγμή είναι ευκαιρία επιστροφής. Δεν πρέπει να αναβάλουμε και να αμελούμε την αλλαγή της ζωής μας, αλλά παλλόμενοι από θείο έρωτα, όπως οι Άγιοι, να επιθυμούμε τη ριζική μας μεταβολή και μεταμόρφωση με έργα εφάμιλλα με λόγια καθώς η μετάνοια δεν είναι μια διανοητική διεργασία αλλά συνοδεύεται και από την πράξη. Όπως ακριβώς έπραξε η Οσία Μαρία όταν κυριεύθηκε από θείο πόθο να προσκυνήσει τον Τίμιο Σταυρό, καθώς ψάλλουμε στο Μεγάλο κανόνα «Ασυγκρίτω έρωτι πανόλβιε, Ξύλον ποθήσασα, προσκυνήσαι της ζωής, ηξίωσαι του πόθου»[7] και ακολούθως άλλαξε ριζικά το βίο της.

          Η αληθινή μετάνοια, σημαίνει αλλαγή πορείας και πραγματοποίηση έργων μετανοίας τα οποία αποφέρουν πολλούς καρπούς και έτσι αποκτά κανείς παρρησία ενώπιον του Θεού. Δηλαδή δεν αρκεί να μην πράττει κανείς πλέον το κακό. Διαφορετικά οι όποιες προσευχές και τα θυμιάματα είναι ανώφελα και μάταια,  όπως χαρακτηριστικά έλεγε ο Θεός καλώντας τον Ισραήλ σε μεταμέλεια δια μέσω του προφήτου Ησαΐα: «Τι μου χρειάζονται οι πολυάριθμες θυσίες σας;… Πάψτε να μου προσφέρετε ανώφελες θυσίες˙ μ’ αηδιάζει το θυμίαμα. Όταν υψώνετε τα χέρια σας, κλείνω τα μάτια μου να μη σας βλέπω. Κί όταν απανωτές λέτε τις προσευχές σας, εγώ δεν τις ακούω… Λουστείτε κι εξαγνιστείτε, να μην βλέπουν τα μάτια μου τις πονηρές σας πράξεις˙ πάψτε να κάνετε το κακό. Μάθετε το καλό να κάνετε, τη δικαιοσύνη επιδιώξτε, τον καταπιεσμένο βοηθήστε˙ το δίκιο αποδώστε στο ορφανό, υποστηρίξτε την υπόθεση της χήρας»[8]. Αυτό προέτρεπε ο Ιωάννης ο Πρόδρομος λέγοντας «ποιήσατε ουν καρπούς αξίους της μετανοίας»[9]. Ο Ιερός Χρυσόστομος χρησιμοποιεί μια παραστατική εικόνα για να γίνει εύκολα κατανοητός: «για να γίνουμε υγιείς δεν αρκεί να αφαιρέσουμε το βέλος, πρέπει να τοποθετήσουμε και φάρμακα στο τραύμα»[10].

          Σε αυτή την προοπτική η Οσία Μαρία δεν έμεινε μόνο στην απόφαση αλλαγής ζωής αλλά για να γιατρέψει τις πληγές της επέλεξε ως δρόμο μετανοίας τον αναχωρητικό βίο, την υπέρμετρη άσκηση, τη φλογερή προσευχή και τη φυγή στην έρημο προς συνάντηση με το Θεό.

Οι δρόμοι της μετάνοιας είναι αμέτρητοι έτσι ώστε να μην είμαστε ράθυμοι, διστακτικοί, αναποφάσιστοι, όλο προφάσεις. Δεν μπορούν όλοι να γίνουν ασκητές και ερημίτες, για τον καθένα όμως από εμάς υπάρχει η κατάλληλη πορεία προς τη σωτηρία. Ο Ιερός Χρυσόστομος τονίζει ανάμεσα σε άλλους πέντε δρόμους σωτηρίας[11]: α) την αυτοκαταδίκη και ομολογία των αμαρτιών, β) τη συγχωρητικότητα και αγάπη προς τους αδελφούς μας, γ) το πένθος και τα δάκρυα για τις αμαρτίες μας, γ) την ταπεινοφροσύνη, δ) την ελεημοσύνη και ε) τη θερμή προσευχή. Αυτό δεν σημαίνει ότι η μετάνοια εξαντλείται σε ορισμένες αντικειμενικές βελτιώσεις της συμπεριφοράς, σε τύπους και σχήματα εξωτερικά, αλλά αναφέρεται σε μια βαθύτερη και καθολικότερη αλλαγή του ανθρώπου. Δεν είναι μια παροδική συντριβή από τη συναίσθηση διαπράξεως κάποιας αμαρτίας, αλλά μια μόνιμη πνευματική κατάσταση, που σημαίνει συνεχή διάθεση για ανόρθωση, θεραπεία και ανάληψη του πνευματικού αγώνα, που ουσιαστικά είναι η σταθερή κατεύθυνση και προσέγγιση του ανθρώπου προς το Θεό.

Για να φτάσει κανείς στη μετάνοια, είναι απαραίτητο να έχει αυτογνωσία, να ασκεί την αυτοκριτική, να έχει συναίσθηση της ύπαρξής του, των πράξεων του, της αμαρτωλότητάς του, να είναι ευαίσθητος στις κλήσεις της συνειδήσεώς του και προ πάντων να θέλει και να επιθυμεί πραγματικά να είναι κοινωνός και φίλος του Θεού

Συνεπώς, δεν θα πρέπει να να αναβάλλουμε συνεχώς και να αδιαφορούμε για τη μετάνοιά μας, η οποία μας απομακρύνει από το Θεό, αλλά θα πρέπει να προσφεύγουμε στο ιατρείο των ψυχών, την εξομολόγηση. Με αυτό τον τρόπο λαμβάνουμε συγχώρεση από το Θεό καθώς ομολογούμε τις αμαρτίες μας στο χωνευτήρι της εξομολόγησης και παράλληλα παίρνουμε τα κατάλληλα φάρμακα μετανοίας με τη βοήθεια ενός καλού ιατρού, ενός πνευματικού.  

          Είναι σημαντικό να παρατηρήσουμε την έντονη επιθυμία της Οσίας Μαρίας να κοινωνήσει των αχράντων μυστηρίων, η οποία επισφραγίστηκε ευθύς την ίδια ημέρα που μετέλαβε με την έξοδό της από την παρούσα στην αιώνια ζωή. Όταν έχει εγκατασταθεί στις ψυχές και στη ζωή μας η μετάνοια τότε δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο για τη συμμετοχή μας στο δείπνο της Βασιλείας του Θεού, στο οποίο είμαστε όλοι προσκεκλημένοι. Όμως συνεχώς βρίσκουμε προσκόμματα, υποχρεώσεις, άλλες προτεραιότητες, αρνούμενοι να συμμετάσχουμε στο γεγονός της Εκκλησίας, στο μυστήριο των μυστηρίων, στη μετάληψη του σώματος και του αίματος του Χριστού.

                   Σεβαστοί Πατέρες, αγαπητοί αδελφοί

Η Αγία Μαρία έρχεται να επιβεβαιώσει το λόγο του Χριστού πως «πόρνες και τελώνες θα εισέλθουν… στη Βασιλεία των ουρανών»[12], δηλαδή μετανοημένοι αμαρτωλοί. Σήμερα Πέμπτη Κυριακή των νηστειών ο βίος της Οσίας Μαρίας προβάλλεται ως κάλεσμα σε μετάνοια και ως πρόσκληση επιστροφής στους κόλπους του Πατρός στην πορεία προς το Πάθος και την Ανάσταση του Χριστού. Ας ακολουθήσουμε στην πράξη το φωτεινό της παράδειγμα, γινόμενοι μιμητές αγίων. Αμην

[1] Λουκ. 15, 13.

[2] Α΄ Κορ. 3, 16-17.

[3] Ματθ. 11, 28-29.

[4] Ματθ. 18, 11.

[5] Λουκ. 15, 10

[6] Βενέδικτου Ιερομονάχου, Χρυσοστομικός Άμβων Στ΄ (Μετάνοια, Εξομολόγησις, Νηστεία, Θεία Κοινωνία), εκδ. Συνοδία Σπυρίδωνος Ιερομονάχου, Νέα Σκήτη Αγίου Όρους 2009, σ. 126.

[7] Δ΄ ωδή.

[8] Ησ.11-17.

[9] Λουκ. 3,8.

[10] Βενέδικτου Ιερομονάχου, Χρυσοστομικός Άμβων Στ΄…, όπ. π., σ. 38.

[11] Βλ. Γρηγορίου Ιερομονάχου, Το μυστήριον της μετανοίας, Ιερόν Κουτλουμουσιανόν Κελλίον Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, Άγιον Όρος 2004, σ. 30-31.

[12] Ματθ. 21, 31.

*Ομιλία Κατανυκτικού Εσπερινού Πέμπτης Κυριακής των νηστειών (10-4-2011)

---