Οι άγιοι και οι ποιητές

Οι άγιοι και οι ποιητές, λοιπόν, είναι εκείνοι που μπορούν να ζουν πέρα ως πέρα τη ζωή. Ο Θεός και η Ποίηση είναι οι γεννήτορες της ζωής. Ο Θεός ο απόλυτος δημιουργός της και η Ποίηση η υφάντρα του βαθέος περιεχομένου της. [...] Οι άγιοι και οι ποιητές είναι οι μόνοι που μπορούν να εκτιμήσουν τη ζωή στην αξία και το περιεχόμενό της. Οι άγιοι «επαναδημιουργούν» τη ζωή ως ιερομύστες μιας ακατάπαυστης θείας ευχαριστίας και οι ποιητές την τιμούν ως ιεροφάντες ενός λόγου αποκαλυπτικού του μυστηρίου της.

Ο άγιος μετέχει στο αιώνιο, στο απέραντο και στον Ένα, ενώ ταυτόχρονα ζει στο ενθάδε, στο πεπερασμένο και ανάμεσα στους πολλούς. Στη σκέψη του χρόνος και τόπος είναι η παρασημαντική μιας μουσικής που θα συνεχίζει να παίζει αιώνια. Ο άγιος διακρίνει το μέλλον μέσα στο παρόν. Λειτουργεί μέσα στον κόσμο και στον χρόνο· δεν τον καταχράται, δεν τον ιδιοποιεί. Ο ποιητής, από την άλλη, δεν χρησιμοποιεί τη γλώσσα του κόσμου σαν ένα άθροισμα λέξεων στη σωστή σειρά με ομοιοκατάληκτη ευηχία. Στα χέρια του η γλώσσα μεταμορφώνεται σε μια ηθική δύναμη που αποκαθαίρει τον κόσμο και τη ζωή από τη μηδαμινότητα και το φευγαλέο. Λέξεις σε ποιητική αναδοχή που αν καταφέρεις και τις σπάσεις «η χούφτα σου θα γεμίσει από σπόρια συγκινήσεων, ευαισθησιών, ανατάσεων, δακρύων» (Ελύτης). Και οι δύο αφαιρούν από τα πράγματα το πέπλο της συνήθειας και της ανιαρής επανάληψης (κόλαση), αποκαλύπτοντας την κρυμμένη τους αλήθεια και ομορφιά, ως απώτατη ουσία του κόσμου (παράδεισος).

Η Ποίηση, η «χώρα του Αχωρήτου», που μέσα στο παρθενικό και άψαυστο σώμα των λέξεών της χωρά το μυστήριο που δεν περιχωρείται σε λογικούς συνειρμούς, στη γραμματική των νόμων και στο συντακτικό των τύπων. Η ροή αναστρέφεται και η κίνηση δεν είναι σχεδόν ποτέ ευθεία. Ο ποιητής προστατεύει και υπηρετεί την παρθενιά των λέξεων· γεννημένος και φτιαγμένος όχι από μια υπερχείλιση συναισθημάτων αλλά από τη στέρηση της προφητείας.

Ο άγιος γίνεται ο αναγνώστης της ποίησης. Το παρθένο μάτι που κάνει ένα γύρω τον κόσμο μας και επιστρέφοντας φέρνει πίσω σ’ εμάς όσα κυοφορεί το μέλλον κρυμμένα πίσω από το παρόν. Ο άγιος δείχνει μιλώντας τη γλώσσα μας και η ορατότητά μας μεγαλώνει, εντείνεται σε μια ζωή πραγματική –ανέγγιχτη από την πραγματικότητα– άνευ ορίων και όρων.

π. Βασίλειος Χριστοδούλου,

«Χρυσέ ζωής αέρα φύσα ως εμάς».

Εκδ. Γρηγόρη 2026

Η Νηστεία των Αγίων Αποστόλων

Η Νηστεία των Αγίων Αποστόλων αποτελεί μία από τις καθιερωμένες περιόδους νηστείας της Ορθόδοξης Εκκλησίας και συνδέεται άμεσα με την εορτή των Αγίων Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, στις 29 Ιουνίου. Αρχίζει τη Δευτέρα μετά την Κυριακή των Αγίων Πάντων και η διάρκειά της μεταβάλλεται κάθε χρόνο, επειδή εξαρτάται από την ημερομηνία του Πάσχα. Για το 2026, η νηστεία αυτή αρχίζει τη Δευτέρα 8 Ιουνίου και ολοκληρώνεται στις 28 Ιουνίου.

Η Εκκλησία προβάλλει τη συγκεκριμένη νηστεία ως πνευματική προετοιμασία προς τιμήν των Αποστόλων, εκείνων δηλαδή που έγιναν οι πρώτοι κήρυκες του Ευαγγελίου και τα ζωντανά όργανα της εξάπλωσης της αλήθειας του Χριστού στον κόσμο. Μετά την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος κατά την Πεντηκοστή, οι Απόστολοι πορεύθηκαν σε όλο τον κόσμο για να διδάξουν το Ευαγγέλιο του Χριστού. Η νηστεία αυτή υπενθυμίζει ότι η αποστολή της Εκκλησίας δεν θεμελιώνεται σε ανθρώπινη δύναμη, αλλά στη χάρη του Θεού, η οποία προσλαμβάνεται με προσευχή, εγκράτεια και πνευματικό αγώνα.

Από θεολογική άποψη, η νηστεία των Αγίων Αποστόλων συνδέεται με τη ζωή της Εκκλησίας μετά την Πεντηκοστή. Δεν πρόκειται μόνο για αποχή από ορισμένες τροφές, αλλά για άσκηση που αποβλέπει στην κάθαρση του ανθρώπου και στη μεταμόρφωση του φρονήματός του. Ο άγιος Λέων ο Μέγας αναφέρει ότι μετά τις ημέρες της πνευματικής χαράς ακολουθεί νηστεία ως «θεραπευτική» και αναγκαία πράξη, ώστε ο άνθρωπος να παραμένει δεκτικός στη δωρεά του Αγίου Πνεύματος και να μην υποδουλώνεται στις εμπαθείς κινήσεις της σάρκας. Η σκέψη αυτή εκφράζει μια βασική αρχή της Ορθόδοξης ασκητικής: η νηστεία δεν έχει αυτοσκοπό, αλλά υπηρετεί την εσωτερική ελευθερία και την κοινωνία με τον Θεό.

Παράλληλα, η συγκεκριμένη νηστεία θεωρείται ηπιότερη σε σύγκριση με τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή ή τη Νηστεία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες που παραθέτει το Τυπικό, κατά τη Νηστεία των Αγίων Αποστόλων καταλύεται το ψάρι, ο οίνος και το έλαιο εκτός από Τετάρτη και Παρασκευή. Επειδή όμως στην Ορθόδοξη πράξη υπάρχουν τοπικές διαφοροποιήσεις και ποιμαντικές οικονομίες, ο πιστός είναι καλό να ακολουθεί την καθοδήγηση του πνευματικού του ή την πρακτική της τοπικής του Εκκλησίας.

Ως προς την ιστορική της καθιέρωση, η Νηστεία των Αγίων Αποστόλων είναι εξέλιξη της επταήμερης νηστείας μετά τον εορτασμό της Πεντηκοστής. Η νηστεία μετά την Πεντηκοστή είναι αρχαία συνήθεια. Αργότερα συνδέθηκε με την εορτή των Αγίων Αποστόλων.

Η Νηστεία των Αγίων Αποστόλων καλεί τον πιστό να μιμηθεί το αποστολικό φρόνημα. Οι Άγιοι Απόστολοι δεν έζησαν για τον εαυτό τους, αλλά αφιέρωσαν τη ζωή τους στη μαρτυρία του Αναστάντος Χριστού. Έτσι και ο σημερινός χριστιανός καλείται, μέσα από τη νηστεία, την προσευχή, τη μετάνοια και την αγάπη προς τον πλησίον, να ανανεώσει τη σχέση του με τον Θεό και να καταστεί αυθεντικός μάρτυρας του Ευαγγελίου στην καθημερινή του ζωή. Η νηστεία, επομένως, δεν είναι ένα εξωτερικό θρησκευτικό καθήκον, αλλά ένας δρόμος εκκλησιαστικής ζωής, πνευματικής ωρίμανσης και ουσιαστικής προετοιμασίας για την εορτή των Αγίων Αποστόλων.

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος (Τσίλης)

Αν στη λειτουργία...

Η εκκλησία δεν είναι το μέρος όπου θα πάμε και θα ηρεμήσει η ψυχή μας. Αντίθετα είναι το μέρος όπου θα πάμε και η ψυχή μας θα θυμηθεί πως είναι να είναι καθαρή. Έστω για λίγη ώρα. Και έπειτα θα επαναστατήσει ενάντια στη βρωμιά του κόσμου. Αν μετά τη λειτουργία της Κυριακής γυρνάμε σπίτια μας και δεν μας είναι αφόρητη η αδικία, η φτώχεια, η κακία, η δειλία και η κολακεία που υπάρχουν γύρω μας, αν προσπαθούμε να δικαιολογήσουμε ακόμα τον συμβιβασμό μας με τον κόσμο και τους άρχοντές του, εκείνους που τυραννούν τα γένη και παρουσιάζονται ως οι ευεργέτες τους κι από πάνω, τότε δεν λειτουργηθήκαμε. Απλά κοιμίσαμε ό,τι μας έχει απομείνει από την ελεύθερη ψυχή που μας έδωσε ο Θεός.

παπά - Κώστας Λαγός

Θα 'ρθει μια μέρα...

Θα 'ρθει μια μέρα που τα δέντρα θα μισήσουν την αχαριστία των ανθρώπων και θα σταματήσουν να παράγουν ίσκιο, θροΐσματα κι οξυγόνο. Θα πάρουνε τις ρίζες τους και θα φύγουν. Μεγάλες τρύπες θα μείνουνε στη γη εκεί που ήταν πριν τα δέντρα. Όταν οι άνθρωποι καταλάβουνε τι έχασαν, θα πάνε και θα κλάψουνε πικρά πάνω απ’ αυτές τις τρύπες. Πολλοί θα πέσουν μέσα. Τα χώματα θα τους σκεπάσουν. Κανείς δεν θα φυτρώσει...

| Αργύρης Χιόνης | Όταν τα δέντρα μισήσουν την αχαριστία των ανθρώπων | Η φωνή της σιωπής | εκδόσεις Νεφέλη |

Ο θείος έρωτας παίρνει την καρδιά...

Για τον Άγιο που προχωρεί στο μαρτύριο, η αγάπη του για τον Χριστό είναι ανώτερη από τον πόνο, γι’ αυτό και τον εξουδετερώνει. Το μαχαίρι του δημίου το ένιωθαν οι Μάρτυρες γλυκύτερο και από το δοξάρι του βιολιού. Όταν φουντώσει η αγάπη για τον Χριστό, τότε το μαρτύριο είναι πανηγύρι· η φωτιά ανακουφίζει καλύτερα από λουτρό, γιατί το κάψιμο χάνεται από το κάψιμο της θείας αγάπης. Το γδάρσιμο είναι χάιδεμα. Ο θείος έρωτας παίρνει την καρδιά, παίρνει και το μυαλό, και τρελαίνεται ο άνθρωπος. Δεν καταλαβαίνει ούτε πόνο ούτε τίποτε, γιατί ο νους του είναι στον Χριστό και πλημμυρίζει η καρδιά του από χαρά. Πόσοι Άγιοι πήγαιναν στο μαρτύριο και ένιωθαν τέτοια χαρά, λες και πήγαιναν σε πανηγύρι!..

Όλοι οι Άγιοι αγωνίσθηκαν για την αγάπη του Χριστού. Οι άγιοι Μάρτυρες έχυσαν το αίμα τους, οι Όσιοι Πατέρες έχυσαν ιδρώτες και δάκρυα, έκαναν πνευματικά πειράματα στον εαυτό τους, σαν καλοί βοτανολόγοι, ταλαιπωρήθηκαν οι ίδιοι από αγάπη προς τον Θεό και προς την εικόνα του Θεού, τον άνθρωπο, για να μας αφήσουν τις πνευματικές τους συνταγές. 

Έτσι προλαβαίνουμε το κακό ή θεραπεύουμε μια πνευματική αρρώστια μας και αποκτάμε υγεία και, εάν φιλοτιμηθούμε να τους μιμηθούμε στους αγώνες, μπορούμε ακόμη και να αγιάσουμε.

Άγιος Παΐσιος

Αν δεν είχε δοθεί το μυστήριο της Πεντηκοστής...

Η μεγάλη δεσποτική εορτή της Πεντηκοστής αποτελεί την ολοκλήρωση της Αναστάσιμης περιόδου και τη φανέρωση της Εκκλησίας μέσα στην ιστορία. Πενήντα ημέρες μετά την Ανάσταση του Κυρίου και δέκα μετά την Ανάληψή Του, οι μαθητές βρίσκονται συγκεντρωμένοι στο υπερώο των Ιεροσολύμων, «ὁμοθυμαδὸν ἐπὶ τὸ αὐτό», περιμένοντας την επαγγελία του Παρακλήτου. Είναι ακόμη φοβισμένοι και αβέβαιοι, ανίκανοι να κατανοήσουν πλήρως το μέγεθος της αποστολής τους.

Το βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων περιγράφει το συγκλονιστικό γεγονός της επιφοίτησης του Αγίου Πνεύματος: «Ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος ὥσπερ φερομένης πνοῆς βιαίας» και «ὤφθησαν αὐτοῖς διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός». Οι μαθητές πληρώθηκαν από το Άγιο Πνεύμα και άρχισαν να μιλούν διαφορετικές γλώσσες, ώστε όλοι οι λαοί που βρίσκονταν στην Ιερουσαλήμ να ακούσουν το κήρυγμα του Ευαγγελίου στη δική τους διάλεκτο. Το Άγιο Πνεύμα κατέρχεται στον κόσμο και μεταμορφώνει τους φοβισμένους μαθητές σε τολμηρούς κήρυκες της αλήθειας. Η Βαβέλ θεραπεύεται και η σύγχυση των γλωσσών μετατρέπεται σε ενότητα πίστεως και ζωής. Η Εκκλησία γεννιέται ως γεγονός κοινωνίας Θεού και ανθρώπου.

Η Πεντηκοστή δεν είναι απλώς μια ανάμνηση ενός γεγονότος του παρελθόντος. Είναι η διαρκής παρουσία του Αγίου Πνεύματος μέσα στη ζωή της Εκκλησίας και του κόσμου.

Το Άγιο Πνεύμα είναι η ζωοποιός δύναμη της Εκκλησίας. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο Άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς: «Ὁ Κύριος εἶναι ἡ κεφαλὴ καὶ τὸ σῶμα της καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον εἶναι ἡ ψυχὴ τῆς Ἐκκλησίας». Χωρίς το Άγιο Πνεύμα η Εκκλησία θα ήταν ένας ανθρώπινος θεσμός. Με την παρουσία Του γίνεται Σώμα Χριστού, τόπος σωτηρίας και ζωής.

Το Άγιο Πνεύμα δεν έρχεται ως μια εξωτερική δύναμη που επιβάλλεται στον άνθρωπο, αλλά ως ζωή που αναγεννά την ύπαρξή του. Δεν αλλάζει τη φύση του ανθρώπου, αλλά μεταμορφώνει τον τρόπο της υπάρξεώς του. Όπως διδάσκει ο Χρήστος Γιανναράς, το Πνεύμα επιφοιτά στη φύση μας μεταβάλλοντας όχι αυτό που είμαστε, αλλά τον τρόπο με τον οποίο υπάρχουμε. Παύουμε να υπάρχουμε αντλώντας υπόσταση από την αναγκαιότητα της βιολογικής διαδοχής και της αυτονομημένης ατομικότητας. Υπάρχουμε επειδή το θέλημα της αγάπης Του Θεού ζωοποιεί και συνιστά και υποστασιάζει το είναι μας.

Ο άνθρωπος, φωτιζόμενος από το Άγιο Πνεύμα, παύει να ζει μόνο για τον εαυτό του και αποκτά κοινωνία με τον Θεό και με τον συνάνθρωπο. Από απομονωμένο άτομο γίνεται πρόσωπο κοινωνίας και αγάπης. Οι καρποί του Αγίου Πνεύματος δεν είναι απλώς εντυπωσιακά χαρίσματα ή υπερφυσικές εκδηλώσεις. Είναι η ειρήνη, η αγάπη, η πραότητα, η συγχωρητικότητα, η δύναμη της θυσίας και η ελευθερία από τον φόβο και τον θάνατο. Το Άγιο Πνεύμα δίνει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να υπερβεί τη φθορά της αμαρτίας και να γευτεί από τώρα την εμπειρία της Βασιλείας του Θεού.

Μέσα στην Εκκλησία το Άγιο Πνεύμα ενεργεί αδιάκοπα. Στη Θεία Ευχαριστία μεταβάλλει τον άρτο και τον οίνο σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Στο Βάπτισμα χαρίζει την πνευματική αναγέννηση. Στο Χρίσμα χορηγεί τα χαρίσματα. Στην Εξομολόγηση θεραπεύει τις πληγές της ψυχής. Σε κάθε προσευχή και σε κάθε πράξη αγάπης και μετάνοιας γίνεται παρηγοριά, φως και δύναμη. Όπως μας πληροφορεί ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας: «Η Εκκλησία εν τοις μυστηρίοις συμαίνεται». Καρπός του Αγίου Πνεύματος είναι η μετοχή στα μυστήρια της Εκκλησίας, όλη η εν Χριστώ ζωή, κάτι που θα δούμε την επόμενη Κυριακή, την Κυριακή των Αγίων Πάντων αφού οι Άγιοι Πάντες αποτελούν «Καρπό» του Αγίου Πνεύματος.

Αυτή η ζωή εν Πνεύματι δεν είναι ατομική κατάκτηση. Είναι μια πραγματικότητα που βιώνεται εν κοινωνία. Το Πνεύμα συγκροτεί την Εκκλησία. «Εἰ μὴ Πνεῦμα παρῆν, οὐκ ἂν συνέστη ἡ Ἐκκλησία», διακηρύττει ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Η Εκκλησία δεν είναι οργάνωση ή διοίκηση. Είναι κοινωνία ανθρώπων που μοιράζονται τον εαυτό τους, τη χαρά και τη λύπη τους, την πίστη και την ελπίδα τους. Είναι αντανάκλαση της Τριαδικής αγάπης του Θεού μέσα στην ιστορία.

Το μήνυμα της Πεντηκοστής είναι ιδιαίτερα επίκαιρο. Ζούμε σε μια εποχή μεγάλης τεχνολογικής ανάπτυξης αλλά και βαθιάς πνευματικής μοναξιάς. Ο σύγχρονος άνθρωπος διαθέτει μέσα επικοινωνίας, αλλά δυσκολεύεται να επικοινωνήσει αληθινά. Έχει γνώσεις, αλλά συχνά στερείται σοφίας. Η Πεντηκοστή έρχεται να θεραπεύσει αυτή τη διάσπαση.

Αν δεν είχε δοθεί το μυστήριο της Πεντηκοστής, ο κόσμος θα παρέμενε εγκλωβισμένος στη σύγχυση και στο σκοτάδι της ανθρώπινης αυτάρκειας. Η Εκκλησία θα ήταν απλώς μια ανθρώπινη οργάνωση χωρίς ζωή και δύναμη, ανίκανη να προσφέρει σωτηρία και ανακαίνιση στον κόσμο. Οι Απόστολοι θα είχαν παραμείνει φοβισμένοι στο υπερώο και το μήνυμα του Χριστού δεν θα έφτανε ποτέ «ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς». Χωρίς το Άγιο Πνεύμα η ανθρωπότητα θα ζούσε μέσα σε διαρκή σύγχυση, αδυνατώντας να βρει νόημα πέρα από την υλιστική επιβίωση, και η ζωή θα ήταν μια κλειστή πορεία χωρίς προορισμό.

Η σημερινή εορτή είναι πρόσκληση προς όλους μας να ανοίξουμε την καρδιά μας στη χάρη του Παρακλήτου, ώστε να γίνουμε κι εμείς μάρτυρες της Αναστάσεως μέσα στον σύγχρονο κόσμο.

π. Παναγιώτης Τσαπέκος